ანაკლიის "ბლოკირებით" საქართველომ რეგიონში გლობალური მოთამაშის სტატუსი დაკარგა - TCRC
ანაკლიის პორტი
ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის პროექტის შეჩერებით საქართველომ დაკარგა შანსი, ჩამოყალიბებულიყო რეგიონში გლობალურ სატრანსპორტო მოთამაშედ და რეალურ ალტერნატივად რუსეთის გავლით გამავალ დერეფნებისთვის, აცხადებს სატრანსპორტო დერეფნის კვლევის ცენტრი. ორგანიზაციის შეფასებით, პროექტის “ბლოკირებამ“ ქვეყანა ჩამოაშორა ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპას, ასევე, ცენტრალურ აზიასა და ჩინეთს შორის მზარდ სატვირთო ნაკადებს, ხოლო შექმნილი ვაკუუმი რუსეთმა სწრაფად შეავსო.
ცენტრის განცხადებაში ხაზგასმულია, რომ ანაკლიის პორტი თავიდანვე განიხილებოდა, როგორც შავი ზღვის აღმოსავლეთით განთავსებული სტრატეგიული ჰაბი, რომელსაც შეეძლო დიდი გემების მიღება აფრიკიდან, ამერიკიდან და აზიიდან. მათი თქმით, ეს ანაკლიას აქცევდა საკვანძო წერტილად ტვირთების გადანაწილებისთვის კავკასიის, ცენტრალური აზიისა და ჩინეთის მიმართულებით.
ანაკლიაში პორტის აშენების იდეა ჯერ კიდევ სააკაშვილის ხელისუფლების დროს გაჩნდა. როგორც ექსპერტები აღნიშნავენ, შავიზღვისპირა სოფელი ანაკლია დასავლეთ საქართველოში, ოკუპირებული აფხაზეთის საზღვართან, იდეალური ადგილია ღრმაწყლოვანი პორტის ასაშენებლად, აქვს პოტენციალი არა მხოლოდ რეგიონის, არამედ მთელი ქვეყნის ცხოვრება შეიცვალოს. თუმცა, ამ საერთაშორისო მასშტაბის პროექტის განხორციელებას უკვე წლებია პოლიტიკური მიზეზები უშლის ხელს. პროექტი, რომელიც ამერიკულ კონსორციუმს უნდა განეხორციელებინა, 2020 წელს საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით შეჩერდა. 2024 წელს, როცა “ქართული ოცნება” ღია კონფრონტაციაში შევიდა დასავლეთთან, ცნობილი გახდა, რომ ანაკლიაში პორტის აშენების უფლება ამერიკული სანქციების ქვეშ მყოფმა ჩინურმა კომპანიამ მოიპოვა. თუმცა, მას შემდეგ თითქმის ორი წელი გავიდა და ანაკლიაში არავითარი მშენებლობა არ დაწყებულა.
განცხადებაში ნათქვამია, რომ პროექტის გაჩერებით, საქართველომ დაკარგა შესაძლებლობა, მოეზიდა ე.წ. “რევერსული“ ტვირთნაკადი აღმოსავლეთ და ცენტრალური ევროპიდან, მათ შორის პოლონეთიდან და რუმინეთიდან, რომლებიც ანაკლიის მეშვეობით შეძლებდნენ რუსეთ–ბელარუსის გადატვირთული სასაზღვრო მარშრუტების გვერდის ავლით ცენტრალურ აზიასა და ჩინეთთან დაკავშირებას.
ცენტრის შეფასებით, ანაკლიის გაურკვეველი ვადით შეჩერებამ დამატებითი უპირატესობა მიანიჭა რუსეთს, რომელმაც გააძლიერა საკუთარი სატრანსპორტო დერეფნები — როგორც ჩრდილოეთ–სამხრეთის მიმართულებით, ისე ტრანსციმბირული მაგისტრალის გამოყენებით. პარალელურად, კასპიის ზღვის აუზში აზერბაიჯანმა, ყაზახეთმა და თურქმენეთმა მნიშვნელოვნად გაზარდეს სანავსადგურე სიმძლავრეები, მაშინ როცა შავი ზღვის საქართველოს მონაკვეთი ღრმაწყლოვანი პორტის გარეშე დარჩა.
განცხადებაში ნათქვამია, რომ ანაკლიის პროექტი შეიძლებოდა გამხდარიყო ცენტრალური აზიის საექსპორტო პროდუქციის რუსეთის ინფრასტრუქტურაზე დამოკიდებულების შემცირების ინსტრუმენტი. პროექტის შეჩერებით კი, ამ ტვირთნაკადების კონტროლი კვლავ რუსეთის ნავსადგურებსა და სარკინიგზო ქსელზე კონცენტრირდა.
ეკონომიკურ შედეგებთან ერთად, კვლევის ცენტრი ყურადღებას ამახვილებს სოციალურ და ინსტიტუციურ დანაკარგებზეც. პროექტის შეჩერებამ, ორგანიზაციის შეფასებით, გააქრო თანამედროვე ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული დეფიციტური სამუშაო ადგილები და დაასუსტა საქართველოს შანსი, ევროკავშირთან ინტეგრაციის პროცესში წარმოეჩინა თავი, როგორც დივერსიფიცირებული და პროგნოზირებადი ეკონომიკური პარტნიორი.
ცალკე პრობლემად არის დასახელებული ამერიკული და ევროპული ინვესტიციების შემცირების რისკი. ცენტრის შეფასებით, პროექტიდან ამერიკული Conti Group-ისა და SSA Marine-ის გასვლა დასავლელი ინვესტორებისთვის ნეგატიურ სიგნალად აღიქმება, ხოლო ანაკლია სიტის ფარგლებში დაგეგმილი ე.წ. “ინგლისური სამართლის“ მოდელის ჩაშლა ამცირებს საქართველოს იურისდიქციის მიმზიდველობას საერთაშორისო ლოგისტიკური და სანაოსნო კომპანიებისთვის.
მიუხედავად იმისა, რომ განცხადებაში აღიარებულია ანაკლიის პროექტის შეჩერების გარკვეული ობიექტური მიზეზები – მათ შორის დერეფნის დაბალი კონკურენტუნარიანობა, საზღვრების გადაკვეთის სირთულეები და კოორდინირებული სატარიფო პოლიტიკის სისუსტე – ცენტრი ასკვნის, რომ მთავრობის გადაწყვეტილებამ სტრატეგიული შედეგები გამოიწვია.
რას ამბობდნენ საქართველოს პრემიერები ანაკლიაზე
2022 წლის 12 დეკემბერს მაშინდელმა პრემიერმინისტრმა ირაკლი ღარიბაშვილმა თქვა, რომ ანაკლიის პორტი სახელმწიფოს თანამონაწილეობით ინვესტორ კომპანიებთან ერთად აშენდება, თუმცა პორტის 51%-იანი წილის მფლობელი სახელმწიფო იქნება. უკვე 2023 წლის ბოლოს ღარიბაშვილმა განაცხადა, რომ ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის მშენებლობა 2024 წლის გაზაფხულზე დაიწყებოდა. მისივე თქმით, გამარჯვებული ინვესტორი მაქსიმუმ მიმდინარე წლის დეკემბერ–იანვარში გამოცხადდებოდა.
უკვე 2024 წლის აგვისტოში ანაკლიის პორტის ნავსადგურის მშენებლობის შესახებ პრემიერმინისტრმა ირაკლი კობახიძემ მთავრობის სხდომაზე ისაუბრა და განაცხადა, რომ შეირჩა ბელგიური კომპანია, რომელიც განახორციელებს უშუალოდ ნავსადგურის მშენებლობასთან დაკავშირებულ სამუშაოებს.
ეკონომიკის სამინისტროს ცნობით, ანაკლიის ღრმაწყლოვან ნავსადგურში პირველი გემების მიღება 2029 წელს იგეგმება, ნავსადგურის პირველი ფაზის გამტარუნარიანობა წელიწადში 600 ათასი კონტეინერი იქნება, ხოლო საორიენტაციო ღირებულება – 600 მლნ აშშ დოლარია.
