Türkmənistan Prezidenti Azərbaycanda: enerji, ticarət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq dərinləşir
Türkmənistan Prezidenti Azərbaycanda
Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdimuhamedov Azərbaycana dövlət səfəri ilə gəlib. Səfər çərçivəsində təkbətək və geniş tərkibli görüşlər, sənəd mübadiləsi, “Dostluq” neftdaşıyan tankerinin onlayn formatda hədiyyə edilməsi mərasimi və mətbuata bəyanatlar baş tutub.
Bundan əlavə, qonaq Qələbə Parkını ziyarət edib, Zəfər abidəsi önünə əklil qoyub və Vətən müharibəsinin 44 günlük tarixi barədə məlumat alıb. Bu səfər “iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin dərinləşməsində mühüm mərhələ” kimi qiymətləndirilir.
Səhər saatlarında Serdar Berdimuhamedovu Azərbaycanın Baş nazirinin birinci müavini Yaqub Eyyubov və digər rəsmilər qarşılayıb.
Görüşlər iki formatda – təkbətək və geniş tərkibli keçirilib. Təkbətək görüşdə Azərbaycan Prezidenti İlham ƏIiyev və Serdar Berdimuhamedov ikitərəfli münasibətlərin aktual məsələlərini, regional və beynəlxalq gündəmi müzakirə ediblər. Geniş tərkibli görüşdə isə hökumət üzvləri də iştirak edib. Səfərin əsas nəticəsi çoxsaylı sənədlərin imzalanması və mübadiləsi olub. Prezidentlər Birgə Bəyanat imzalayıblar. Bundan əlavə:
- Gömrük sahəsində ilkin məlumat mübadiləsi üzrə texniki şərtlər və gömrük statistikası üzrə əməkdaşlıq protokolu;
- İdman, əmək və sosial müdafiə, səhiyyə sahələrində anlaşma memorandumları;
- Qida təhlükəsizliyi, energetika, sənaye (2026-2028-ci illər üzrə proqram), kənd təsərrüfatı, iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı haqqında hökumətlərarası sazişlər;
- Mərkəzi Bankla Maliyyə və İqtisadiyyat Nazirliyi arasında memorandum;
- Xarici işlər nazirlikləri arasında 2026-2029-cu illər üçün əməkdaşlıq proqramı imzalanıb.
Xüsusi diqqət çəkən hadisə Azərbaycan istehsalı olan “Dostluq” neftdaşıyan tankerinin Azərbaycan tərəfindən Türkmənistana onlayn formatda hədiyyə edilməsi olub. Bu addım Xəzər dənizi üzərindən nəqliyyat və enerji daşımalarının gücləndirilməsinə simvolik və praktiki töhfə kimi qiymətləndirilir. Tanker hədiyyəsi həm də enerji və logistika sahəsində uzunmüddətli tərəfdaşlığın göstəricisi hesab olunur.
Mətbuata verilən bəyanatlarda hər iki dövlət başçısı tarixi dostluq, qardaşlıq münasibətləri, qarşılıqlı hörmət və etimadı vurğulayıb. Əməkdaşlığın energetika, ticarət, nəqliyyat, humanitar sahələrdə genişləndirilməsi, regional sabitliyə töhfə barədə fikirlər səsləndirilib. Sənədlərin imzalanmasının ikitərəfli əlaqələri keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldıracağı qeyd edilib.
İmzalanan sənədlər və razılaşdırılan məsələlər
Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Türkmənistan arasında geniş spektrli sənədlər imzalanıb və mübadilə olunub. Prezidentlər İlham Əliyev və Serdar Berdimuhamedov tərəfindən Birgə Bəyanatın imzalanması mərasimin əsas siyasi nəticəsi olub. Bu bəyanatda iki ölkənin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı hörmət, etimad və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq prinsipləri əsasında inkişafı vurğulanıb.
Gömrük sahəsində “Azərbaycan Respublikası ilə Türkmənistan arasında daşınan mallar və nəqliyyat vasitələri haqqında ilkin məlumat mübadiləsi üçün Texniki şərtlər” və “Gömrük statistikası sahəsində əməkdaşlıq haqqında Protokol” imzalanıb. Bu sənədlərib sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsinə, ticarətin şəffaflaşdırılmasına, gömrük nəzarətinin səmərəliliyinin artırılmasına və qeyri-qanuni ticarətin qarşısının alınmasına xidmət edəcəyi gözlənilir.
Humanitar və sosial istiqamətdə də üç mühüm memorandum imzalanıb: ölkələrin Gənclər və İdman Nazirliyi ilə Bədən Tərbiyəsi və İdman üzrə Dövlət Komitəsi arasında “İdman sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu”, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirlikləri arasında “Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu” və Səhiyyə Nazirliyi ilə Səhiyyə və Tibb Sənayesi Nazirliyi arasında “Səhiyyə sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu”.
Bu razılaşmaların gənclər və idmançıların mübadiləsi, sosial müdafiə sahəsində təcrübə paylaşımı və səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün hüquqi baza yaradacağı deyilir.
İqtisadi və sektorlar üzrə əməkdaşlıq bloku daha geniş əhatəlidir. İmzalanan sənədlərə aşağıdakılar daxildir:
- “Qida təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş”,
- “Azərbaycan Respublikası ilə Türkmənistan arasında 2026-2028-ci illər üzrə sənaye sahəsində əməkdaşlıq Proqramı”,
- “Energetika sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş”,
- Kənd Təsərrüfatı Nazirlikləri arasında “Kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu”,
- Azərbaycan Mərkəzi Bankı ilə Türkmənistan Maliyyə və İqtisadiyyat Nazirliyi arasında “Əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu”,
- “İqtisadi əməkdaşlığın inkişafı və dərinləşdirilməsinin əsas istiqamətləri haqqında Saziş”.
Bu sənədlərin orta və uzunmüddətli planlaşdırma mexanizmləri yaratdığı, investisiya mühitini yaxşılaşdırdığı və konkret sektorlarda (sənaye, energetika, kənd təsərrüfatı, maliyyə) əməkdaşlığın yol xəritəsini müəyyən etdiyi deyilir.
Xüsusi əhəmiyyət kəsb edən energetika sazişidir 0 o, Xəzər hövzəsində enerji resurslarının səmərəli istifadəsi, qaz və neft məhsullarının ixracı və tranziti istiqamətində yeni imkanlar açır. Xarici İşlər Nazirlikləri arasındakı “2026-2029-cu illər üçün Əməkdaşlıq Proqramı”nın isə diplomatik əlaqələrin sistemli və proqramlı inkişafını təmin edəcəyinə ümid edilir.
Ümumilikdə imzalanan sənədlər paketi iki ölkənin əməkdaşlığını texniki və inzibati səviyyədən strateji və proqramlı səviyyəyə qaldırır. Sənədlər həm qısa müddətli praktiki nəticələr (gömrük sadələşməsi, məlumat mübadiləsi), həm də uzunmüddətli hədəflər (2026-2028 və 2026-2029 proqramları) əhatə edir. Bu razılaşmalar investisiya axınını stimullaşdırmaq, ticarət dövriyyəsini artırmaq və Xəzər regionunda enerji və nəqliyyat layihələrinin reallaşmasına şərait yaratmaq potensialına malikdir.
Analitik baxış
Bu səfər təsadüfi deyil. Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri müstəqillik illərindən bəri strateji xarakter daşıyır. Hər iki ölkə Xəzər dənizi hövzəsində yerləşir, enerji resurslarına malikdir və balanslaşdırılmış xarici siyasət yürüdür. Türkmənistanın neytrallıq siyasəti və Azərbaycanın çoxvektorlu diplomatiyası bir-birini tamamlayır. Son illərdə enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər, Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması və regionda nəqliyyat-logistika layihələrinin inkişafı bu əməkdaşlığı daha aktual edir.
İmzalanan energetika sazişi və sənaye əməkdaşlığı proqramı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türkmənistanın zəngin qaz ehtiyatları və Azərbaycanın ixrac infrastrukturu (TANAP, Cənub Qaz Dəhlizi) arasında sinerji yarana bilər. Qaz svop sxemləri, birgə layihələr və Xəzər üzərindən daşımaların genişləndirilməsi gündəmdədir. “Dostluq” tankeri hədiyyəsi bu istiqamətdə konkret addımdır – o, neft məhsulları və digər yüklərin daşınmasını asanlaşdıracaq.
Gömrük, ticarət statistikası və iqtisadi əməkdaşlıq sazişləri ticarət dövriyyəsinin artırılmasına şərait yaradacaq. Hazırda ticarət həcmi potensialdan aşağıdır; yeni mexanizmlər bu boşluğu doldura bilər. Humanitar sahədəki memorandumların (səhiyyə, idman, gənclər, əmək) isə xalqlararası əlaqələri gücləndirəcəyi proqnozlaşdırılır.
Ekspertlər səfəri “vaxtında atılmış addım” kimi qiymətləndirirlər. Siyasi analitiklər hesab edirlər ki, yüksək səviyyəli görüşlər regional sabitliyə töhfə verir, xüsusilə Xəzər hövzəsində və Türk dünyası çərçivəsində. İqtisadçılar yeni sazişlərin investisiya axınını stimullaşdıracağını, birgə müəssisələrin yaradılmasını asanlaşdıracağını proqnozlaşdırırlar. Enerji ekspertləri isə qaz ixracı və tranzit imkanlarının genişlənəcəyini vurğulayır.
Türkmənistan iqtisadiyyatı daha qapalı və dövlət nəzarətindədir, Azərbaycan isə bazar iqtisadiyyatına daha açıqdır. Bu fərqlər bəzi layihələrin həyata keçirilməsini ləngidə bilər. Lakin praktiki sənədlər (gömrük, energetika, sənaye) bu maneələri aradan qaldırmağa yönəlib. Həmçinin, hər iki ölkənin beynəlxalq təşkilatlardakı (BMT, İƏT, Türk Dövlətləri Təşkilatı) mövqeləri oxşardır ki, bu da sinxron fəaliyyətə imkan yaradır.
Türkmənistan Prezidenti Azərbaycanda
