Azərbaycan Rusiyanın X-29TE raketlərinin istehsal zəncirində imiş - Ukrayna mediasının araşdırması
Azərbaycanda Rusiya raketlərinin istehsalı
Ukrayna hökumətinin “UNITED24” media platforması tərəfindən aparılan yeni araşdırmada deyilir ki, Azərbaycanın dövlət nəzarətində olan “İqlim” Elmi-İstehsalat Müəssisəsi Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsində istifadə olunan X-29TE idarəolunan hava-yer raketlərinin istehsalında iştirak edib.
Daxili sənədlərə əsaslanan araşdırmaya görə, bu əməkdaşlıq 2022-ci il fevralından əvvəl başlayıb və müharibə dövründə də davam edib.
Araşdırma Rusiya ilə Azərbaycan arasında rəsmi müdafiə sənayesi əməkdaşlığı çərçivəsində baş verən prosesi üzə çıxarır. Bu, Qərb sanksiyalarına baxmayaraq Rusiyanın hərbi sənayesinin üçüncü ölkələr vasitəsilə ehtiyaclarını ödəmə strategiyasının növbəti nümunəsidir.
İstehsal zənciri necə işləyir?
“UNITED24″ün əldə etdiyi sənədlərə görə, zəncir üç əsas tərəfdən ibarətdir: Rusiyanın Perm Toz Zavodu, Azərbaycanın “İqlim” müəssisəsi və Rusiyanın Vımpel konstruktor bürosu.
Perm zavodunda istehsal olunan 9R-1036 kodlu komponent Azərbaycana göndərilir. “İqlim”də bu hissə 63M kodlu daha mürəkkəb komponentə yığılır. Sonra hazır məhsul geri Rusiyaya – əvvəlcə Permə, oradan isə Vımpelə və Rusiya Müdafiə Nazirliyinə çatdırılır.
Sənədlərdə həmçinin X6000-02 kodlu ballistik tərkibli məhsulun Permdən “İqlim”ə tədarükü qeyd olunub.
Bütün proses Rusiya Sənaye və Ticarət Nazirliyinin nəzarəti altında həyata keçirilir. 2024-cü ilə aid sənədlər də bu zəncirin fəaliyyətini təsdiqləyir.
“İqlim” müəssisəsi və “Azərsilah” holdinqi
Bakıda yerləşən “İqlim” Elmi-İstehsalat Müəssisəsi 1961-ci ildə yaradılıb. Əvvəlcə kondisioner və aviasiya avadanlıqları istehsal edən müəssisə 2006-cı ildən dövlət nəzarətinə keçib. Hazırda “Azərsilah” Müdafiə Sənayesi Holdinqinə məxsusdur.
Holdinq özünü Azərbaycanın müdafiə sənayesinin strateji sütunu kimi təqdim edir. “İqlim” aviasiya nəzarət sistemləri, idarəetmə hissələri və digər yüksək texnologiyalı məhsullar istehsal edir.
Müəssisənin fəaliyyəti Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin əlaqəli strukturları ilə əlaqələndirilir.
X-29TE raketi və Ukrayna müharibəsi
X-29TE – Rusiyanın ağır idarəolunan hava-yer raketidir. TV idarəetməsi ilə təchiz olunub, 320 kq döyüş başlığına və 2200 km/saat sürətə malikdir.
Əsasən sərt hədəfləri – körpülər, anbarlar, aerodromlar, bunkerlər və sənaye obyektlərini məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Su-34, Su-35 və digər təyyarələrdən atılır.
Ukrayna Kəşfiyyatına görə, Rusiyanın bu tipli raket ehtiyatı (X-29/31/35/58/59) təxminən 2600 ədəd təşkil edir.
Bu raketlər Ukrayna infrastrukturuna qarşı dəfələrlə istifadə olunub.
Fon və müharibə dövrü
İstehsal zənciri 2019-cu ildən etibarən sənədləşdirilib. Müharibə başlayandan sonra da rəsmi sənədləşmə vasitəsilə davam edib. 2023-cü ildə tədarük həcmlərinin artdığı müşahidə olunub.
Bütün proses Rusiya ilə Azərbaycan arasında müdafiə sənayesi üzrə hökumətlərarası saziş çərçivəsində həyata keçirilir.
“UNITED24” həm “İqlim” müəssisəsinə, həm də “Azərsilah” holdinqinə şərh üçün müraciət edib, lakin cavab almayıb.
Geosiyasi nəticələr və suallar
Bu araşdırma bir neçə vacib məsələni gündəmə gətirir. Birincisi, Rusiya Qərb sanksiyalarına baxmayaraq üçüncü ölkələr vasitəsilə hərbi sənayesinin ehtiyaclarını ödəməyə davam edir. İkincisi, Azərbaycanın dövlət müdafiə şirkəti sanksiyalar altında olan Rusiya müəssisələri ilə əməkdaşlıq edir.
Azərbaycan rəsmi olaraq Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini dəstəkləmir. Lakin bu əməkdaşlıq Bakının beynəlxalq imicinə və Qərblə münasibətlərinə təsir edə bilər.
Son dövrlərdə Azərbaycan-Rusiya münasibətləri də gərginləşmişdi. 2024-cü il dekabrında AZAL təyyarəsinin Rusiya ərazisində zədələnməsi və Kiyevdə Azərbaycan səfirliyinin Rusiya zərbələri nəticəsində zərər görməsi bu gərginliyi daha da artırmış kimi görünürdü.
Hətta ölkəyə son səfəri zamanı Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Rusiya ilə danışıqlar üçün Azərbaycanı platforma kimi təklif etmişdi.
Belə şəraitdə suallar yaranır:
Azərbaycanın bu cür əməkdaşlığı Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik balansına necə təsir edəcək? Qərb ölkələri və Ukrayna bu məsələyə necə reaksiya verəcək?
Hazırda heç bir tərəfdən rəsmi şərh yoxdur.
Azərbaycanda Rusiya raketlərinin istehsalı
