Live
Zelenski Azərbaycanda: Rusiya ilə danışıqlar Bakıda keçirilə bilər
Zelenski Azərbaycan səfəri
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Qəbələdə Rusiya ilə danışıqlar üçün Azərbaycanı platforma kimi təklif edib; 6 sənəd imzalanıb, 5 avtobus hədiyyə edilib və bu, AZAL razılaşmasından cəmi 10 gün sonra baş verib.
25 apreldə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Azərbaycana işgüzar səfəri Qəbələdə baş tutub.
O, Prezident İlham Əliyevlə əvvəl təkbətək, sonra isə geniş tərkibdə görüş keçirib. Bu, Zelenskinin müharibə dövründə Azərbaycana ilk səfəri, iki liderin isə son dörd ildən bir qədər artıq müddətdə yeddinci görüşü idi. Görüşlərin gündəliyində təhlükəsizlik, enerji və humanitar əməkdaşlıq əsas yer tutub.
Zelenski Azərbaycana Ukraynanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə dəstəyə görə təşəkkür edib, Əliyev isə Kiyevlə əməkdaşlığın “çox güclü siyasi təməli” olduğunu vurğulayıb.
Rəsmi Bakı və Kiyev son illərdə enerji yardımı, humanitar dəstək və uşaqların reabilitasiyası kimi sahələrdə daimi təmas saxlayıb; Ukrayna tərəfi Azərbaycanın 11 enerji yardım paketi göndərdiyini və 500-dən çox ukraynalı uşağın Azərbaycanda bərpa proqramlarında iştirak etdiyini ayrıca qeyd edib.
Görüşün təfərrüatları
Səfərin ən konkret nəticəsi imzalanan sənədlər olub. Burada maraqlı bir detal səfərdən əvvəl “Ukrinform” Zelenskinin “beş” dövlətlərarası saziş üzərində işlənəcəyini dediyini yazmışdı, lakin görüşdən sonra həm Ukrayna Prezident Ofisi, həm də “Ukrinform” artıq altı sənədin imzalandığını bildirib.
Rəsmi mənbələr sənədlərin tam siyahısını dərhal açıqlamasa da, Zelenskinin və Əliyevin bəyanatlarından görünürdü ki, prioritet mövzular müdafiə-sənaye, təhlükəsizlik, birgə istehsal, enerji və digər ikitərəfli istiqamətlərdir.
Zelenski “bu gün istiqamət nömrə bir təhlükəsizlikdir” deyib; Əliyev isə hər iki ölkədə hərbi sənaye kompleksinin inkişaf etdiyini vurğulayıb.
Bu təhlükəsizlik gündəliyinin ən mühüm hissəsi Ukraynanın öz müharibə təcrübəsini bölüşməsi olub.
Zelenski Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ukraynalı ekspert heyəti ilə də görüşüb. Prezident Ofisinin məlumatına görə, bu qrup Azərbaycanın səmasının və kritik infrastrukturunun qorunması, mülki obyektlərin hava hücumlarından müdafiəsi, mövcud imkanların qiymətləndirilməsi və yeni əməkdaşlıq sahələrinin hazırlanması ilə məşğul olur.
Tərəflər anti-dron texnologiyaları və müdafiə-sənaye məhsullarının birgə istehsalı potensialını da müzakirə ediblər. Başqa sözlə, təkcə siyasi jestdən yox, praktiki təhlükəsizlik transferi də müzakirə edilib.
Humanitar xətt də eyni dərəcədə görünən olub. Azərbaycan Ukraynaya, konkret olaraq İrpen şəhərinə, humanitar yardım kimi beş elektrik sərnişin avtobusu verib. Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sibiha bunu həm icmalar üçün faydalı yardım, həm də iki ölkə arasında həmrəyliyin simvolu kimi təqdim edib. Zelenski də Əliyevə həm enerji dəstəyi, həm də uşaqlar üçün bərpa proqramlarına görə ayrıca təşəkkür edib.
Səfərin siyasi baxımdan ən çox diqqət çəkən bəyanatı isə sülh prosesi ilə bağlı olub. Zelenski deyib ki, Ukrayna Rusiya ilə üçtərəfli danışıqlara hazırdır və “əgər Rusiya diplomatiyaya hazırdırsa”, belə görüşlər yaxın gələcəkdə Azərbaycanda da keçirilə bilər.
O, analoji təmasların daha əvvəl Türkiyədə və İsveçrədə amerikalı tərəfdaşların iştirakı ilə baş tutduğunu xatırladıb. Əliyev isə enerji layihələri, ticarət və investisiya imkanlarının da müzakirə olunduğunu bildirib.
Bu, Qəbələ görüşünü daha geniş regional diplomatiya kontekstinə çıxarıb.
Kontekst və fon
Bu səfərin vaxtı ayrıca siyasi məna daşıyırdı. Cəmi on gün əvvəl, 15 apreldə Azərbaycan və Rusiya xarici işlər nazirlikləri 2024-cü il 25 dekabrda Aktau yaxınlığında baş vermiş AZAL Embraer 190 qəzasının nəticələri üzrə “uyğun həll” tapıldığını, o cümlədən kompensasiyanın ödənilməsi məsələsinin razılaşdırıldığını açıqlamışdılar.
Birgə bəyanatda qəzanın Rusiya hava məkanında hava hücumundan müdafiə sisteminin “qeyri-ixtiyari fəaliyyəti” nəticəsində baş verdiyi də qeyd olunurdu. Həmin qəzada 38 nəfər həlak olmuşdu. Eyni bəyanat Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin “qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq” və “yaxşı qonşuluq” ruhunda davamına ümid ifadə edirdi.
Məhz bu fonda Qəbələ görüşü Bakının klassik balans xəttinin davamı kimi oxunur.
Bir tərəfdən, Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünə dəstəyi və humanitar yardımı açıq saxlayır; digər tərəfdən, Moskva ilə böhranı nəzarət altında saxlayaraq kanalları bağlamır.
Azərbaycan üzrə analitik mətnlərdə bu xətt “balanslı” və “çoxtərəfli” xarici siyasət kimi təsvir olunur; bəziləri Bakının belə yanaşma ilə özünü potensial vasitəçi və etibarlı interlokutor kimi təqdim etdiyini vurğulayır.
Rusiya Federasiya Şurasının senatoru Vladimir Cabarov da bildirib ki, əgər Bakı bütün iştirakçıların təhlükəsizliyini təmin edərsə, Rusiya ABŞ və Ukrayna ilə Azərbaycanda üçtərəfli danışıqlara razı ola bilər.
Cabarov Azərbaycanı “normal yer” adlandırıb və Moskva ilə Bakı arasında yaxşı münasibətləri qeyd edib.
“Əgər Azərbaycan danışıqların bütün iştirakçılarının təhlükəsizliyini təmin etməyə hazırdırsa, mən hesab edirəm ki, bizim danışıqlar qrupunun iştirakçıları Azərbaycana sakit şəkildə gedə bilərlər”, – deyə senator qeyd edib.
Nəticə
Qəbələ səfəri Azərbaycanın xarici siyasətində bir neçə qatlı məna daşıyır.
- Birincisi, Bakı Ukrayna ilə təhlükəsizlik, enerji və humanitar əməkdaşlığı genişləndirdiyini nümayiş etdirib.
- İkincisi, bunu Moskva ilə təyyarə qəzası üzrə razılaşmadan dərhal sonra etməklə göstərib ki, Rusiya ilə münasibətləri idarə etmək Bakı üçün Ukrayna ilə təmasları dayandırmaq anlamına gəlmir.
- Üçüncüsü, Zelenskinin Azərbaycanı mümkün danışıqlar meydançası kimi dilə gətirməsi Bakının regional diplomatiyada yeni funksiyalar iddia etdiyini göstərən simvolik, amma əhəmiyyətli siqnaldır.
Gələcək perspektiv çox şeyin kağız üzərində qalmayıb-qalmamasından asılı olacaq.
Əgər imzalanmış altı sənədin ardınca real müdafiə-sənaye layihələri, anti-dron əməkdaşlığı, enerji təşəbbüsləri və humanitar proqramlar dərinləşərsə, 25 aprel səfəri sonradan dönüş nöqtəsi kimi xatırlana bilər.
Əks halda belə, bu görüş artıq bir faktı təsdiqləyib: Azərbaycan Cənubi Qafqazda yalnız coğrafi keçid ölkəsi kimi yox, eyni vaxtda təhlükəsizlik tərəfdaşı, humanitar donor və potensial diplomatik meydança kimi görünmək istəyir.
Zelenski Azərbaycan səfəri
