Bakıda “Škoda” zavodu açılır: investisiya planı hansı mərhələdədir?
Bakıda “Škoda” zavodu açılır
Çexiyanın “Škoda Group” şirkəti Bakıda relsli nəqliyyat vasitələrinin istehsalı və texniki xidməti üçün müəssisə yaratmağı planlaşdırır.
Layihə yerli sənayenin inkişafı, yeni iş yerlərinin yaradılması və texnologiya transferi baxımından imkanlar vəd edir. Bununla belə, investisiyanın həcmi, istehsalın miqyası və layihənin həyata keçirilmə müddəti hələ açıqlanmayıb.
Çexiyanın nəqliyyat texnologiyaları istehsalçısı “Škoda Group” Azərbaycanda istehsal və texniki xidmət bazası yaratmaq niyyətini açıqlayıb. Şirkət gələcəkdə bu müəssisə vasitəsilə yalnız Azərbaycan bazarına deyil, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinə də xidmət göstərməyi nəzərdə tutur.
Bu barədə oktyabrın 12-də Çexiyanın nəqliyyat naziri İvan Bednarikin Azərbaycan Nəqliyyat və Kommunikasiya Holdinqinin (AZCON) rəhbərliyi ilə keçirdiyi görüş zamanı məlumat verilib. Görüşdə AZCON-un rəhbəri Şahin Babayev, Bakı Metropoliteninin İdarə Heyətinin sədri Vüsal Aslanov və Azərbaycan Dəmir Yollarının sədri Rövşən Rüstəmov iştirak ediblər.
“Škoda Group”un Direktorlar Şurası sədrinin müavini Tomaş İqnaçak bildirib ki, şirkət Azərbaycanda yerli tərəfdaşla birgə müəssisə yaratmaq və istehsal fəaliyyətini mərhələli şəkildə genişləndirmək istəyir.
Təklif yalnız hazır nəqliyyat vasitələrinin satışını deyil, onların texniki xidmətini, yerli mütəxəssislərin hazırlanmasını, Azərbaycan şirkətlərinin təchizat prosesinə cəlb olunmasını və Avropa istehsal texnologiyalarının ötürülməsini də əhatə edir. Lakin hazırkı mərhələdə söhbət imzalanmış investisiya müqaviləsindən deyil, şirkətin təqdim etdiyi sənaye əməkdaşlığı təklifindən gedir.
“Škoda Group” Azərbaycanda nə etmək istəyir?
“Škoda Group” Avropanın relsli nəqliyyat vasitələri istehsalçıları arasındadır. Şirkət metro qatarları, tramvaylar, şəhərətrafı elektrik qatarları, trolleybuslar, həmçinin nəqliyyat vasitələrinin idarəetmə və hərəkət sistemlərini istehsal edir.
Onu eyniadlı avtomobil istehsalçısı “Škoda Auto” ilə qarışdırmaq olmaz. Avtomobil şirkəti “Volkswagen Group”a, relsli nəqliyyat üzrə ixtisaslaşan “Škoda Group” isə Çexiyanın PPF investisiya qrupuna məxsusdur. Şirkətin məlumatına görə, onun Çexiya, Finlandiya və Türkiyədə istehsal müəssisələri var. 2025-ci ildə qrupun gəlirləri Türkiyədəki TEMSA müəssisəsi də daxil olmaqla 1,45 milyard avroya çatıb.
Azərbaycana təqdim edilən təklifdə əsas istiqamətlər metro və şəhərətrafı dəmir yolu nəqliyyatının modernləşdirilməsidir. Planlaşdırılan birgə müəssisədə istehsal və texniki xidmət fəaliyyətlərinin mərhələli şəkildə yerli imkanlar hesabına həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu modelin mümkün üstünlüklərindən biri nəqliyyat vasitələrinin istismar müddətində texniki xidmət, ehtiyat hissələri və təmir üçün xarici istehsalçılardan asılılığın müəyyən qədər azalmasıdır. Eyni zamanda, yerli mühəndis və texniki mütəxəssislərin hazırlanması uzunmüddətli sənaye əməkdaşlığının mühüm hissəsinə çevrilə bilər. Ancaq bu nəticələrin miqyası müəssisədə konkret hansı əməliyyatların həyata keçiriləcəyindən asılı olacaq.
Bakı metrosunun genişlənməsi yeni imkanlar yaradır
“Škoda Group”un Azərbaycan bazarına marağı ölkənin ictimai nəqliyyat infrastrukturunu genişləndirmək planları ilə eyni dövrə təsadüf edir. 2025-ci ilin yanvarında təsdiqlənmiş dövlət proqramına əsasən, 2030-cu ilədək Bakıda 10 yeni metro stansiyasının tikilməsi, mövcud xətlərin modernləşdirilməsi və 299 yeni vaqonun alınması nəzərdə tutulur.
Yeni stansiyalarla yanaşı, elektrik depolarının genişləndirilməsi, enerji təchizatı sistemlərinin yenilənməsi və metro xətlərinin istismar imkanlarının artırılması da planlaşdırılır. AZCON-un məlumatına görə, metro şəbəkəsinin genişləndirilməsinə təxminən 2,5 milyard ABŞ dolları investisiya yönəldilməsi nəzərdə tutulur.
2026-cı ilin iyununda Bakı Metropoliteni ilə Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı arasında genişləndirmə layihəsinin birinci mərhələsi üçün 180 milyon dollarlıq kredit sazişləri də imzalanıb. Bu maliyyələşmə əsasən “Dərnəgül” və “Xocəsən” depolarında işlərin davam etdirilməsinə, eləcə də mövcud metro stansiyalarının modernləşdirilməsinə yönəlib.
Beləliklə, Azərbaycanda metro infrastrukturunun yenilənməsi üçün artıq təsdiqlənmiş proqram və maliyyələşdirilən layihələr mövcuddur. Çexiya şirkətinin təklifi isə bu prosesdə yarana biləcək avadanlıq, texniki xidmət və sənaye əməkdaşlığı tələbatına hesablanıb.
Yerli istehsal nə qədər yerli olacaq?
Layihənin iqtisadi əhəmiyyətini müəyyənləşdirəcək əsas məsələlərdən biri Azərbaycanda həyata keçiriləcək istehsal fəaliyyətinin miqyasıdır.
Relsli nəqliyyat sənayesində yerli istehsal müxtəlif modellər əsasında təşkil oluna bilər. Bəzi müəssisələr xaricdən gətirilən hissələrin yığılmasına və texniki sınaqlarına fokuslanır. Digərlərində isə metal konstruksiyaların hazırlanması, elektrik avadanlıqlarının istehsalı, mühəndislik və layihələndirmə işləri də yerinə yetirilir. Bu modellərin hər biri fərqli investisiya, texniki baza və ixtisaslı işçi qüvvəsi tələb edir.
Azərbaycanın metro vaqonlarının yerli şəraitdə yığılması üzrə müəyyən təcrübəsi artıq var. 2024-cü ildə Bakı Metropoliteni yeni nəsil vaqonların yığılmasını yerli texniki bazada həyata keçirməyə başlayıb. Rəsmi məlumata əsasən, 2024-2026-cı illərdə 65 vaqonun tədarükünü nəzərdə tutan müqavilə çərçivəsində istehsalçı şirkətin mütəxəssisləri də Azərbaycanda yığım, sazlama və sınaq işlərinə cəlb olunublar.
Bu təcrübə göstərir ki, vaqonların son yığımı və texniki yoxlanışı üçün mövcud infrastrukturdan istifadə etmək mümkündür. “Škoda Group”un təklif etdiyi modelin bundan nə ilə fərqlənəcəyi isə hələ məlum deyil. İstehsalın hansı mərhələlərinin Azərbaycanda təşkil ediləcəyi, yerli komponentlərin payı, texnologiyaların ötürülməsi şərtləri və müəssisənin illik istehsal gücü barədə məlumat açıqlanmayıb. Bu göstəricilər gələcəkdə layihənin yerli sənayeyə yaradacağı əlavə dəyəri qiymətləndirmək baxımından əhəmiyyətli olacaq.
Hətta istehsal fəaliyyəti ilkin mərhələdə yığım və texniki xidmətlə məhdudlaşsa belə, ixtisaslı kadrların hazırlanması və təmir imkanlarının genişlənməsi baxımından fayda yarana bilər. Daha mürəkkəb komponentlərin yerli istehsalı isə əlavə investisiya və davamlı sifarişlər tələb edəcək.
“Škoda” hələlik yeganə namizəd deyil
Azərbaycanın yeni metro vaqonları və texnoloji həllərlə bağlı danışıqları yalnız Çexiya şirkəti ilə məhdudlaşmır. 2026-cı ilin yanvarında Bakı Metropoliteninin rəhbərliyi İsveçrənin “Stadler Rail Group” şirkətinin nümayəndələri ilə görüşüb. Görüşdə 300-dək yeni vaqonun alınması, onların istismar xərclərinin azaldılması və müasir siqnalizasiya sistemlərinin tətbiqi müzakirə olunub.
Fevralda isə “Škoda Group”un baş icraçı direktoru Petr Novotnının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Bakı Metropoliteni ilə görüş keçirib. Həmin görüşdə də yeni vaqonların alınması və uzunmüddətli texnoloji əməkdaşlıq imkanları gündəmdə olub. AZCON-la “Škoda Group” arasında əlaqələr daha əvvəl, 2025-ci ilin mayında da müzakirə edilmişdi.
Bu görüşlər Bakı metrosunun yenilənməsində beynəlxalq təchizatçıların iştirakı üçün imkanların araşdırıldığını göstərir. Lakin “Škoda Group”un Bakıda müəssisə yaratmaq təklifi onun dövlət proqramında nəzərdə tutulan vaqon sifarişlərini artıq əldə etməsi demək deyil. Gələcək satınalmalarda nəqliyyat vasitələrinin texniki uyğunluğu, ilkin alış qiyməti, enerji sərfiyyatı, texniki xidmət xərcləri və uzunmüddətli istismar şərtləri əsas amillərdən olacaq.
İstehsalın Azərbaycanda yerləşdirilməsi ayrıca iqtisadi üstünlük yarada bilər. Bununla belə, onun satınalma xərclərinə və rəqabət şərtlərinə necə təsir edəcəyi konkret kommersiya təkliflərindən asılıdır.
Özbəkistan təcrübəsi nə göstərir?
“Škoda Group”un Mərkəzi Asiyada oxşar əməkdaşlıq modeli artıq mövcuddur. 2026-cı ilin aprelində şirkət Özbəkistana 10 elektrik qatarının tədarükü və texniki xidməti üzrə strateji əməkdaşlıq sazişi imzalayıb.
Ümumi dəyəri 120 milyon avrodan artıq nəzərdə tutulan layihəyə birgə müəssisənin yaradılması, texniki xidmət fəaliyyətinin lokallaşdırılması və mütəxəssislərin hazırlanması da daxildir. Şirkət Özbəkistanda “Škoda Academy” adlı təlim təşəbbüsünü də həyata keçirməyi planlaşdırır.
Bu nümunə şirkətin nəqliyyat vasitələrinin satışı ilə yanaşı, yerli servis və texnologiya transferini də əməkdaşlıq modelinə daxil etdiyini göstərir. Bununla belə, Özbəkistanla Azərbaycan arasında layihələrin hazırkı mərhələsi fərqlidir.
Özbəkistanda konkret qatar sayı və layihənin maliyyə həcmi açıqlanıb, strateji əməkdaşlıq sənədi imzalanıb. Azərbaycanla bağlı isə hələlik istehsal və servis bazasının yaradılması niyyəti təqdim edilib.
Bakıdakı müəssisənin gələcəkdə regional bazarlara xidmət etməsi də ayrıca kommersiya imkanlarından asılı olacaq. Bunun üçün qonşu ölkələrdən sifarişlər, uyğun texniki standartlar və rəqabətqabiliyyətli istehsal xərcləri tələb olunur.
Bakıda “Škoda” zavodu açılır
