Azərbaycan məktəblərində telefon qadağası: diqqətin artırılması, yoxsa yeni narahatlıq mənbəyi?
Məktəblərdə telefon qadağası
Azərbaycanda elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin imzaladığı “Məktəbəhazırlıq qruplarında və ümumi təhsil müəssisələrində mobil və elektron cihazlardan istifadə qaydaları”nın artıq qüvvəyə mindiyi bildirilir.
Qaydalara əsasən, şagirdlərin dərs vaxtı mobil telefon, planşet, ağıllı saat, noutbuk və digər portativ elektron cihazlardan istifadəsi qadağandır. Cihazlar söndürülmüş və ya səssiz rejimdə məktəbin müəyyən etdiyi xüsusi saxlama yerlərində (qutularda, rəflərdə) dərs bitənədək saxlanılmalıdır.
İstisnalar yalnız müəllimin icazəsi ilə təhsil məqsədilə (elektron materiallar, tətbiqlər, təqdimatlar) və ya fövqəladə hallarda (təbii fəlakət, sağlamlıq problemi) nəzərdə tutulub. Pozuntular valideynlərə bir iş günü ərzində bildiriləcək, məktəblər isə rəqəmsal savadlılıq və kibertəhlükəsizlik mövzularında maarifləndirmə aparacaq.
Bu addım bir çox ölkədə (Fransa, Böyük Britaniya və bir sıra digər dövlətlərdə) tətbiq olunan qlobal tendensiyaya uyğundur və ictimai debat doğurub. Bəziləri bunu təhsilin keyfiyyətini artırmaq üçün zəruri addım kimi görür, digərləri isə tətbiq mexanizmi və potensial risklər barədə ehtiyatla yanaşır.
Müsbət tərəflər barədə
Təhsil eksperti Kamran Əsədov vurğulayır ki, mobil telefonlar dərs zamanı diqqəti yayındırır, akademik göstəricilərə mənfi təsir edir, psixoloji sağlamlığa zərər vurur və sinif intizamını pozur.
“Qadağa şagirdlərin dərsə daha yaxşı fokuslanmasına, sosial şəbəkələr, oyunlar və daimi bildirişlərdən uzaq qalmasına şərait yaradacaq. Nəticədə üz-üzə ünsiyyət və sosial bacarıqlar inkişaf edə, sinifdə kiberzorakılıq və mənfi məzmunun yayılması azala bilər.
Bəzi məktəblərdə əvvəllər tətbiq olunan oxşar məhdudiyyətlər davamiyyətin yaxşılaşmasına səbəb olub. Valideynlərin əksəriyyəti də övladlarının dərsdə “telefon asılılığından” azad olmasını istəyir”.
Mənfi tərəflər və risklər barədə
Ekspertlər qərarın birmənalı olmadığını qeyd edirlər. Təhsil üzrə professor Firudin Cəlilov valideynlərin narahatlığını belə əsaslandırır:
“Mobil telefon valideynlərin övladları ilə arasındakı yeganə əlaqə vasitəsidir. Şagird dərs vaxtı özünü pis hiss edirsə, valideyninə xəbər verməlidir. Bu əlaqəni kəsmək olmaz”.
O, həmçinin mənfi hadisələrin sadəcə videoya çəkilməsinin qarşısını almaq əvəzinə, onların kök səbəblərini aradan qaldırmağı təklif edir.
Sosioloq Əhməd Qəşəmoğlu bildirir ki, sadəcə qadağa mövcud problemləri həll etməyəcək:
“Məktəb mühiti yaradılsa, şagirdlərin dərslərinə daha ciddi yanaşmasına kömək edər. Məsələ şagirdlərin hüquqlarının məhdudlaşdırılması kontekstindən deyil, təhsilin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması baxımdan yanaşılmalıdır”.
Tətbiq mexanizmi ilə bağlı da suallar çoxdur: xüsusi saxlama yerlərinin təşkili, cihazların təhlükəsizliyi (itki və ya oğurluq riski), müəllimlərin əlavə yükü, vahid standartların olmaması.
Bəzi beynəlxalq araşdırmalar (məsələn, Çexiyada aparılmış tədqiqat) göstərir ki, telefon qadağaları həmişə akademik nəticələri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmır; şagirdlər bəzən daha narahat və ya intizamsız ola bilərlər.
Həmçinin rəqəmsal əsrdə texnologiya bacarıqlarının inkişafı, xroniki xəstəliyi olan uşaqlar üçün tibbi tətbiqlər kimi hallar, həddindən artıq sərt nəzarətin “total nəzarət” hissi yaratması və şagird-valideyn-məktəb arasında inamı azaldması riskləri də mövcuddur.
Ümumi dəyərləndirmə
Bu qərarın əsas məqsədi şagirdlərin diqqətini dərsə yönəltmək və məktəb mühitini daha sağlam etmək qlobal tendensiyaya uyğundur. Yaxşı tətbiq olunduqda belə məhdudiyyətlər konsentrasiyanı artıra və psixi sağlamlığa müsbət təsir edə bilər. Lakin uğur birbaşa icra mexanizmindən asılıdır.
Qaydalar sərt, lakin ədalətli və çevik olmalıdır: valideynlərlə öncədən geniş müzakirə, fövqəladə hallar üçün aydın protokollar (məsələn, məktəb telefonu vasitəsilə əlaqə), cihazların saxlanması üçün təhlükəsiz və məsuliyyətli sistemlər, müəllimlər üçün əlavə təlimlər vacibdir. Sadəcə qadağa yetərli deyil; o, daha geniş islahatların – maraqlı və interaktiv tədris metodları, psixoloji dəstək xidmətləri, rəqəmsal savadlılıq təhsilinin ayrılmaz hissəsi olmalıdır.
Nəticələri obyektiv izləmək üçün müstəqil monitorinq aparılmalı, şagirdlərin akademik göstəriciləri, psixoloji vəziyyəti, valideyn məmnuniyyəti və intizam göstəriciləri təhlil edilməlidir. Əgər tətbiq zamanı problemlər üzə çıxarsa, qaydalara vaxtında düzəlişlər edilməlidir. Əks halda, bu addım arzuolunan effekti verməyəcək və əlavə gərginlik yaradacaq.
Təhsil cəmiyyətin gələcəyi hesab edildiyi üçün, texnologiyadan imtina yox, ondan ağıllı və balanslı istifadə yollarını tapmaq əsas hədəf olmalıdır. Bu qərarın uğuru məhz belə balanslaşdırılmış yanaşmadan asılıdır.
Məktəblərdə telefon qadağası
