«Հայաստանը փրկվեց ռուս-թուրքական աքցանից»․ կարծիք Ջեյ Դի Վենսի այցի մասին
Կարծիք Ջեյ Դի Վենսի երևանյան այցի մասին
«2020 թ․-ից հետո ՀՀ-ն անելանելի վիճակում էր՝ ռուս-թուրքական աքցանի մեջ։ Մենք կարողացել ենք փրկվել այդ աքցանից, որովհետև ԱՄՆ և Եվրոպայի շահերից չէր բխում Սյունիքում, այսպես կոչված, միջանցքի գոյությունը»,- հայ-ամերիկյան հարաբերությունների զարգացման և Ջեյ Դի Վենսի այցի մասին նման տեսակետ է հայտնել քաղաքագետ Լիլիթ Դալլաքյանը։
Քաղաքագետն ԱՄՆ փոխնախագահի այցը Հայաստան չափազանց կարևոր է համարում։ Ընդգծում է՝ ՀՀ-ն ունի նոր ու իրական դաշնակիցների կարիք, առավել ևս եթե խոսքը հեգեմոն պետության՝ Նահանգների մասին է։
Կարծում է՝ ԱՄՆ-ի հետ ձեռքբերված պայմանավորվածությունների, այդ թվում՝ TRIPP-ի տեսքով Հայաստանը ստացել է «փրկօղակ»։
Դալլաքյանը հիշեցնում է՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը ՀՀ-ից «Զանգեզուրի միջանցք» էին պահանջում, Ալիևը խոսում էր այն մասին, թե «Արևմուտքն այստեղ տեղ չունի»։ Այդ ֆոնին Հայաստանում ԱՄՆ և ԵՄ դեսպաններն այցելում էին ՀՀ Սյունիքի մարզ և հայտարարում, որ ճանապարհները պետք է ապաշրջափակվեն երկրների տարածքային ամբողջականության սկզբունքի համաձայն։
Շեշտում է՝ առանց ՀՀ-ԱՄՆ համաձայնությունների Հայաստանում հնարավոր էին հետևյալ զարգացումները՝
- «միջանցք», այսինքն սեփական տարածքոց անցնող ճանապարհի նկատմամբ ինքնիշխանության կորուստ,
- Իրանի հետ սահմանի ու կապի վտանգում,
- սահմանազատման ընթացքում յուրաքանչյուր սանտիմետրի համար Ադրբեջանի և ՌԴ կողմից կոնֆլիկտի հրահրում,
- անընդհատ հարձակումներ ՀՀ-ի վրա և նոր զոհեր։
Տարածաշրջանում Նահանգների ներկայությունն ու հաստատված հարաբերական անդորրը քաղաքագետը մեծ ձեռքբերում է համարում։
«ՀՀ-ն պետք է ամեն ինչ անի, որ ԱՄՆ-ն մնա տարածաշրջանում և առավել խորացնի հարաբերությունները Հայաստանի հետ»,- հայտարարել է նա։
Հարցազրույցի կարևոր դրվագները՝ հակիրճ
- «ԱՄՆ-ն խաղադրույք կատարեց թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի վրա»․ կարծիք Երևանից
- «TRIPP նախագիծը Հայաստան–ԱՄՆ երկկողմ քննարկման հարց է»․ Փաշինյան
- «Պատմական գագաթնաժողով»․ Երևանն ու Բաքուն Թրամփի միջնորդությամբ փաստաթղթեր ստորագրեցին
ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսն ու Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը փետրվարի 9-ին ստորագրել են միջուկային էներգիայի խաղաղ նպատակներով օգտագործման մասին «123» համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների ավարտի մասին համատեղ հայտարարություն։
Վենսը պարզաբանել է, որ խոսքը ՀՀ-ում ամերիկյան փոքր մոդուլային ռեակտորների տեղակայման մասին։ Դրանք պետք է փոխարինեն Մեծամորի ատոմակայանի գործող էներգաբլոկը։ ԱՄՆ փոխնախագահը նաև հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն հաստատել է V-BAT տեսակի անօդաչու թռչող սարքերի վաճառքը ՀՀ-ին։
Հայաստանն ու ԱՄՆ-ն վերահաստատել են նաև 2025 թ․-ի օգոստոսի 8-ին ձեռքբերված պայմանավորվածությունները, մասնավորապես՝ կիսահաղորդիչների և արհեստական բանականության ոլորտի և «Թրամփի ուղի» նախագծի իրագործման հետ կապված։
Փորձագիտական կարծիք
Քաղաքագետ Լիլիթ Դալլաքյանի խոսքով՝ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցը տարածաշրջանային է։ Լրագրող Նարեկ Կիրակոսյանին տված հարցազրույցում նա նշել է, որ փոխնախագահը Բաքվում կբարձրացնի հայ գերիների ազատ արձակման հարցը։
Ադրբեջանին ուղղված գլխավոր ուղերձը, ըստ Դալլաքյանի, կհնչի այսպես՝ «չփչացնել Կովկասում Թրամփի հաստատած խաղաղությունը»։
Նրա գնահատմամբ՝ Վաշինգտոնը Հարավային Կովկասը դիտարկում է՝ որպես մեկ օրգան, ուստի քայլեր կլինեն նաև Վրաստանի ուղղությամբ։
«Մի քանի օր առաջ Վենսն ու Ռուբիոն Իտալիայում հանդիպել են Վրաստանի նախագահի հետ։ Կոբախիձեն էլ հայտարարեց, որ պատրաստ են Թրամփի հետ գործընկերության»,- նկատել է նա և հավելել, որ եթե Կոբախիձեի վրա ճնշումներ լինեն, նա շատ արագ կփոխի իր կողմնորոշումը դեպի Արևմուտք։
Դալլաքյանն ասում է՝ տարածաշրջանում ԱՄՆ-ին կայունություն է պետք, որովհետև այստեղով կարևոր հաղորդուղիներ պետք է անցնեն․
«Ռուսական ազդեցության գոտիները պետք է չեզոքացվեն, որովհետև ՌԴ-ն կոնֆլիկտներ է հրահրում։ Արդյո՞ք դա կհաջողվի անել։ Թրամփը մինչև վերջ հետևողական կլինի՞, ի՞նչ հակաքայլերի կարող է գնալ Պուտինը։ Դա շատ բարդ շախմատ է»։
Անդրադառնալով փետրվարի 9-ին Երևանի և Վաշինգտոնի միջև ձեռքբերված պայմանավորվածություններին՝ Դալլաքյանը հույս է հայտնել, որ փոքր մոդուլային ռեակտորների հետ կապված համաձայնությունը կյանքի կկոչվի, կիրականացվեն «գործուն քայլեր»։
Հիշեցրել է՝ 2022 թ․-ին Հայաստանը խաղաղ միջուկային էներգիայի ոլորտում գործակցության մասին հռչակագիր ստորագրեց ռուսական «Ռոսատոմ» ընկերության հետ, սակայն պայմանավորվածությունները մնացին թղթի վրա։
Ըստ նրա՝ ԱՄՆ-ից հարձակողական ԱԹՍ-ների գնումը կհզորացնի Հայաստանի կարողությունները, բայց անհրաժեշտ է խորացնել գործակցությունը՝ վերազինել բանակը, անցում կատարել ՆԱՏՕ-ի ստանդարտներին, ձեռք բերել նոր զինատեսակներ․
«Գուցե հարձակողական զենքերի հետ կապված հիմա խնդիրներ լինեն ՀԱՊԿ անդամության պատճառով, բայց պետք է ավելի խորացնենք գործակցությունը»։
Լիլիթ Դալլաքյան անհրաժեշտ է համարում նաև Ռուսաստանի հետ միացյալ ՀՕՊ համակարգից դուրս գալը։ Ասում է՝ երբ օդը չես վերահսկում, զենքի գնումը միայն գործի կեսն է․
«Հայաստանը որևէ կերպ չի ցանկանում պատերազմ, երբևէ ագրեսոր երկիր չի եղել, բայց պիտի պատրաստ լինենք ցանկացած սցենարի»։
Դալլաքյանի համոզմամբ՝ կարող ենք խոսել ՀՀ-Ադրբեջան հարաբերական անդորրի, բայց ոչ խաղաղության հաստատման մասին։
«Այդ մասին է վկայում Ադրբեջանի քաղհասարակության ներկայացուցիչների նամակը ԱՄՆ փոխնախագահին [այսպես կոչված, «արևմտյան ադրբեջանցիների» վերադարձի մասին], որտեղ նրանք համոզում են Վենսին, թե որևէ պահանջ չունեն ՀՀ-ից, ուղղակի ուզում են վերադառնալ»,- մանրամասնել է նա։
Կարծում է՝ տարբեր կառույցների և պաշտոնյաների միջոցով Ալիևը նման հարցեր է բարձրացնում՝ ցանկանալով տորպեդահարել խաղաղության միտված ԱՄՆ-ի քայլերը։
«Այլ հարց է, որ Ալիևն այսօր չի կարող Թրամփին պարզ ասել՝ ես դեմ եմ [խաղաղությանը]։ Մրցանակ էլ է ստացել, ինչը կարծես հոգեբանական ճնշում լինի նրա նկատմամբ»,- ընդգծել է քաղաքագետը և հավելել՝ Ադրբեջանի նախագահի գործողությունները հավատ չեն ներշնչում։
Դալլաքյանի դիտարկմամբ՝ կայունությունը կպահպանվի առնվազն մինչև 2026 թվականի նոյեմբեր՝ ԱՄՆ-ում Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրություններ։ Ասում է՝ ոչ ոք չգիտի, թե ինչ կլինի․ ներքաղաքական լարված իրավիճակ է։
Ըստ նրա՝ եթե Հանրապետական կուսակցությունը պահպանի մեծամասնությունը Կոնգրեսում, անդորրը կշարունակվի։
«ՌԴ-ում խաղադրույքը նրա վրա են կատարում, որ հնարավոր է՝ ԱՄՆ ինչ-որ առումով շեղվի, մինչ այդ հրադադար հաստատվի ռուս-ուկրաինական ռազմաճակատում, և Ռուսաստանը կարողանա նորից այստեղ ինչ-որ ավանտյուրա իրականացնել»։
Փորձագետի համոզմամբ՝ եթե Թրամփը հաղթահարի միջանկյալ ընտրությունները, ՀՀ-ն կկարողանա 3 տարում կապիտալիզացնել TRIPP-ի հետ կապված գրանցած հաջողությունները։
Ասում է՝ հիմա Հայաստանի համար ինչպես մեծ հնարավորությունների, այնպես էլ մեծ մարտահրավերների ժամանակաշրջան է։
«Ինչ կլինի, կտեսնենք տարվա երկրորդ կեսին։ Առավել ակտիվ զարգացումներ տեղի կունենան հենց այդ ժամանակ»,- ամփոփել է նա։
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
Կարծիք Ջեյ Դի Վենսի երևանյան այցի մասին
