HRW: ტროტუარზე დგომისთვის დაკავებები საქართველოში პროტესტის ჩახშობის სახიფათო ინსტრუმენტად იქცა
ტროტუარზე დგომის საქმეები
საქართველოში პროტესტის კონტროლის მეთოდები სულ უფრო რეპრესიულ სახეს იღებს. ბოლო დღეებში “ქართული ოცნების“ ხელისუფლებამ აქციის მონაწილეთა დაკავება უკვე მხოლოდ ტროტუარზე დგომის საფუძველზეც დაიწყო. ამ ახალ პრაქტიკას ამერიკული უფლებადაცვითი ორგანიზაცია Human Rights Watch (HRW) ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებად აფასებს.
23 იანვარს, აქციაზე ტროტუარზე დგომის საქმეებზე თბილისის საქალაქო სასამართლოში რამდენიმე მოქალაქის სასამართლო პროცესი გაიმართა და გადაწყვეტილებები გამოცხადდა. მოსამართლეებმა დავით მაკარაძემ, ზვიად ცეკვავამ და მანუჩარ ცაცუამ ყველა მოქალაქე სამართალდამრღვევად ცნეს, ნაწილს რამდენიმედღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეუფარდეს, ნაწილს კი – სიტყვიერი გაფრთხილება.
ორგანიზაციის განცხადებით, “ტროტუარის საქმეების“ განგრძობითი ხასიათი სერიოზულ კითხვებს აჩენს არა მხოლოდ პოლიციის მოქმედებების კანონიერებაზე, არამედ იმაზე, ასრულებს თუ არა საქართველო საკუთარ საერთაშორისო ვალდებულებებს ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით.
Human Rights Watch-ის ევროპის და ცენტრალური აზიის პროგრამის დირექტორის მოადგილის, გიორგი გოგიას შეფასებით, მიღებული ცვლილებები პოლიციას უკიდურესად ფართო და სახიფათო დისკრეციას ანიჭებს.
“ეს წესები პოლიციას აძლევს უფლებას გადაწყვიტოს, როდის და სად შეიძლება ადამიანებმა პროტესტი გამოხატონ – ან საერთოდ, გამოხატონ თუ არა ის. კანონი, როგორც ჩანს, თვითნებურად გამოიყენება მშვიდობიანი გამოხატვის ჩასახშობად და კრიტიკული ხმების საჯარო სივრციდან გასაძევებლად“, – აცხადებს გოგია.
HRW მიუთითებს 23 იანვარს გამართულ სასამართლო პროცესებზე, როდესაც შვიდი მოქალაქე სამართალდამრღვევად ცნეს მხოლოდ ტროტუარზე დგომის გამო. მათგან ხუთს ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა.
ორგანიზაციის ინფორმაციით, ეს მხოლოდ დასაწყისია: უახლოეს დღეებში სასამართლოები ათობით სხვა საქმეს განიხილავენ. HRW განსაკუთრებით შეშფოთებულია იმ პრაქტიკითაც, როდესაც მოსამართლეები ადმინისტრაციულ წარმოებას წყვეტენ და საქმეებს საგამოძიებო ორგანოებს გადასცემენ იმ არგუმენტით, თითქოს დაკავებულებს წარსულში პროტესტთან დაკავშირებული დარღვევები ჰქონდათ ჩადენილი – რაც უკვე სისხლისსამართლებრივი დევნის რისკს ქმნის.
ამ ფონზე HRW ეხმაურება შინაგან საქმეთა სამინისტროს განცხადებასაც, სადაც უწყება უკმაყოფილებას გამოთქვამს იმ ინფორმაციის გავრცელების გამო, თითქოს მოქალაქეებს მხოლოდ ტროტუარზე დგომის გამო აკავებენ. შსს ამტკიცებს, რომ დაკავებულებმა მოქალაქეებს ტროტუარზე გადაადგილებისას დაბრკოლება განზრახ შეუქმნეს და ამის გამო, ისინი “კანონიერად” იქნენ დაკავებულნი.
ორგანიზაცია ხაზს უსვამს, რომ საქართველოს, როგორც ევროპის ადამიანის უფლებათა კონვენციის წევრ სახელმწიფოს, მკაფიო ვალდებულებები აკისრია.
“ხელისუფლება ვალდებულია დაიცვას გამოხატვის თავისუფლებისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლებები. ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემსახურებოდეს კანონიერ მიზანს, ჰქონდეს სათანადო სამართლებრივი საფუძველი და აკმაყოფილებდეს აუცილებლობისა და პროპორციულობის მოთხოვნებს. ეს გარანტიები აუცილებელია, რათა ადამიანებს შეეძლოთ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობა პოლიციის ძალადობის, თვითნებური დაკავებებისა და არათანაზომიერი სანქციების შიშის გარეშე“, — წერია განცხადებაში.
ორგანიზაცია ყურადღებას ამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ახლახან მიღებულ გადაწყვეტილებაზეც, რომლის მიხედვითაც საქართველომ დაარღვია დემონსტრანტის სამართლიანი სასამართლოსა და მშვიდობიანი შეკრების უფლებები 2023 წლის მარტის აქციების დროს. მაშინ სასამართლომ პირი პოლიციელთა დაუდასტურებელი ჩვენებების საფუძველზე გაამტყუნა, რეალური შემოწმების გარეშე.
HRW-ის შეფასებით, ეს გადაწყვეტილება ადასტურებს სისტემურ პრობლემებს, რომლებიც საქართველოში სამართლიანი მართლმსაჯულების პრინციპს ასუსტებს და პოლიციას პროტესტის ბოროტად კონტროლის საშუალებას აძლევს.
ორგანიზაცია საქართველოს პარლამენტს მოუწოდებს, გააუქმოს ან შეცვალოს ის რეგულაციები, რომლებიც გაუმართლებლად ზღუდავს მშვიდობიანი შეკრების უფლებას და კანონმდებლობა საერთაშორისო სტანდარტებს შეუსაბამოს.
ორგანიზაცია ასევე მოითხოვს, რომ სამართალდამცავმა ორგანოებმა და სასამართლოებმა დაუყოვნებლივ შეწყვიტონ კანონის თვითნებური გამოყენება და უზრუნველყონ, რომ ნებისმიერი შეზღუდვა იყოს კანონიერი, აუცილებელი და პროპორციული, ხოლო ყველა წარმოებაში დაცული იყოს სამართლიანი სასამართლოს უფლება.
მას შემდეგ “ქართულმა ოცნებამ“ გამოხატვის თავისუფლება ახალი კანონებით არაერთხელ შეზღუდა. მათ შორის აკრძალა აქციაზე პირბადით მისვლა, პიროტექნიკის გამოყენება, შემოიღო სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა გზის ხელმეორედ გადაკეტვისთვის.
აბსურდული კანონების კულმინაცია იყოს ცვლილებები კანონმდებლობაში, რომლითაც “ქართულმა ოცნებამ” ტროტუარზე შეკრებაც აკრძალა. საკანონმდებლო ცვლილებებით, ტროტუარზე შეკრების ან მანიფესტაციის გამართვამდე 5 დღით ადრე სავალდებულო ხდება შსს-ს გაფრთხილება. თუ შსს გადაწყვეტს, უფლებამოსილება ექნება, რომ აქციის მონაწილეებს ალტერნატიული დრო და ადგილი შესთავაზოს.
ამასთან, კანონპროექტით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევის შემთხვევაში, პირველივე ჯერზე ადმინისტრაციული პატიმრობაა გათვალისწინებული, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა.
