"სამხედრო ესკალაცია ნაკლებად სავარაუდოა, მაგრამ რისკები არსებობს“ - სომხეთის საგარეო დაზვერვის ანგარიში
სომხეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურის ანგარიში: პროგნოზი 2026 წლისთვის
სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის რეგიონალური განბლოკვის და სავაჭრო-სატრანსპორტო ინიციატივების ფონზე, სომხეთის საგარეო დაზვერვის სამსახური მიუთითებს, რომ მშვიდობის შენარჩუნების ალბათობა გაიზარდა, მაგრამ სამხედრო-პოლიტიკური რისკები კვლავ მაღალია.
ყოველწლიურ ანგარიშში ხაზგასმულია, რომ აზერბაიჯანის მიერ გავრცელებულმა ნარატივებმა “დასავლეთ აზერბაიჯანის“ შესახებ სომხეთის ტერიტორიაზე, შესაძლოა, გრძელვადიან პერსპექტივაში ორმხრივი მოლაპარაკებების მიღწეულ პროგრესს ზიანი მიაყენოს.
აზერბაიჯანის ნარატივები და სომხეთის წინააღმდეგობა
ანგარიშის მიხედვით, ბაქო 2022 წლის დეკემბრიდან აქტიურად აწარმოებს “დასავლეთ აზერბაიჯანის“ ნარატივის პოპულარიზაციას, რაც სომხეთის სუვერენულ ტერიტორიებსაც მოიცავს. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ნიკოლ ფაშინიანი განმარტავს, რომ ამ ტერმინით მხოლოდ აზერბაიჯანის დასავლეთ ნაწილი მოიხსენიება და ქვეყნის ტერიტორიაზე “დასავლეთ აზერბაიჯანი“ არ უნდა გაჩნდეს. გარდა ამისა, ფაშინიანი აცხადებს, რომ აზერბაიჯანელების სომხეთში დაბრუნება მშვიდობას არ უწყობს ხელს და მსგავსი დისკუსიები საჭირო არ არის.
საგარეო დაზვერვის სამსახური აღნიშნავს, რომ ვაშინგტონის დეკლარაციის ხელმოწერის შემდეგ აზერბაიჯანმა პროპაგანდა მნიშვნელოვნად გააძლიერა – ხუთ მთავარ აზერბაიჯანულ მედიასაშუალებაში მსგავსი პუბლიკაციების რაოდენობა 36 პროცენტით გაიზარდა. ანგარიშის მიხედვით, ეს ნაბიჯები რეგიონული სტაბილურობისა და გრძელვადიანი მშვიდობისთვის “მნიშვნელოვან რისკებს“ ქმნის.
პროგრესი სავარაუდო მიმართულებებში
იმავე ანგარიშში სომხეთი-აზერბაიჯანის თანამშრომლობის შემდეგი მიმართულებები გამოარჩიეს, სადაც პროგრესი მოსალოდნელია:
- საზღვრის დელიმიტაცია და დემარკაცია
- რეგიონული ინფრასტრუქტურის განბლოკვა
- ორმხრივი სავაჭრო და ეკონომიკური ინიციატივები
- საზოგადოებებს შორის დიალოგი
- ჰუმანიტარული საკითხების რეგულირება
“სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარების პროექტები, მათ შორის TRIPP (ტრამპის მარშრუტი საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის), ხელს შეუწყობს რეგიონში ეკონომიკური და ლოგისტიკური შესაძლებლობების გაფართოებას”, – წერია ანგარიშში.
თუმცა სომხეთის საგარეო დაზვერვა აფრთხილებს, რომ ამ ინიციატივების განხორციელებას “გარე მოთამაშეების“ სიჩქარე და ინტერესები საფრთხეებს შეუქმნის.
ჰიბრიდული საფრთხეები და გარე გავლენა
2026 წლის ივნისში სომხეთში დაგეგმილი საპარლამენტო არჩევნების ფონზე, ჰიბრიდული საფრთხეები გაიზრდება. ანგარიშში აღწერილია შესაძლო კიბერშეტევები, დეზინფორმაცია, ეკონომიკური ზეწოლა, ენერგეტიკული პრობლემები და მაღალი თანამდებობის პირებზე ზეწოლა, რაც შეიძლება მიზნად ისახავდეს TRIPP პროექტისა და სხვა რეგიონული ინიციატივების ჩაშლას.
გეოპოლიტიკური საფრთხეები
დაზვერვის თანახმად, რუსეთ-უკრაინის ომი და ისრაელ-ირანის დაძაბულობა პირდაპირ აისახება სომხეთის უსაფრთხოებასა და ეკონომიკაზე. მოსალოდნელია, რომ რეგიონში მიმდინარე საერთაშორისო კონფლიქტები სომხეთისთვის ახალ ეკონომიკურ და უსაფრთხოების გამოწვევებს შექმნიან.
დასკვნა
რეგიონში არსებული პოზიტიური იმპულსის მიუხედავად, სომხეთის საგარეო დაზვერვა ხაზს უსვამს, რომ მშვიდობის შენარჩუნება ამჟამინდელი პროგრესის მიუხედავად, ახალი გამოწვევების გარეშე არ იქნება. ცრუ ნარატივების გავრცელება, გეოპოლიტიკური ჩარევა და ჰიბრიდული საფრთხეები კვლავ ხელს უშლიან სამხრეთ კავკასიის გრძელვადიან სტაბილურობას.
“დიდი ალბათობით, რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების მნიშვნელოვანი ნაწილი ძალაში დარჩება. ეს კვლავაც რისკებს შეუქმნის სომხეთის ეკონომიკას, მათ შორის მეორადი ეკონომიკური სანქციების თვალსაზრისით.
ისრაელსა და ირანს შორის ორმხრივი თავდასხმების შესაძლებლობა გააფართოვებს სომხეთის უსაფრთხოების არეალს. გარდა ამისა, წარმოიქმნება ეკონომიკური და ლოგისტიკური პრობლემები და გაიზრდება რისკები, რომლებიც საფრთხეს უქმნის სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობის განმტკიცების პროცესს“. – წერია ანგარიშში.
