დაუსჯელობა, ძალადობა და უთანასწორობა — რას აჩვენებს ომბუდსმენის ახალი ანგარიში
ომბუდსმენის ანგარიში
საქართველოს სახალხო დამცველმა პარლამენტს წარუდგინა ყოველწლიური ანგარიში, რომელიც 2025 წელს ქვეყანაში ადამიანის უფლებების მდგომარეობას აფასებს და ერთდროულად აჩვენებს როგორც პროგრესის ნიშნებს, ისე ღრმა სისტემურ პრობლემებს.
დოკუმენტი, რომელიც უახლოეს პერიოდში საპარლამენტო განხილვებს გაივლის, ხელისუფლებას კონკრეტულ რეკომენდაციებს სთავაზობს, თუმცა მისი მთავარი გზავნილი ის არის, რომ რიგ სფეროებში მდგომარეობა არა მხოლოდ გაუმჯობესებას, არამედ დაუყოვნებელ რეაგირებას საჭიროებს.
ოკუპირებული ტერიტორიები და იზოლაციის ეფექტი
ანგარიშის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ნაწილი ოკუპირებულ რეგიონებსა და საოკუპაციო ხაზის მიმდებარე სოფლებში მცხოვრებთა მდგომარეობას ეხება. ომბუდსმენი მიუთითებს, რომ უკანონო დაკავებები და პატიმრობა კვლავ სისტემურ პრობლემად რჩება, რასაც დაუსჯელობის გარემო აძლიერებს.
დოკუმენტში დეტალურადაა აღწერილი ე.წ. ბორდერიზაციის პროცესი, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობას საკუთრების უფლებას ართმევს და ყოველდღიურ ცხოვრებას ზღუდავს. ამასთან, განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა მშობლიურ ენაზე განათლების შეზღუდვასა და ეთნიკური ნიშნით დევნას.
ამ ფონზე, საოკუპაციო ხაზთან მცხოვრები ახალგაზრდების მიგრაცია მზარდ ტენდენციადაა წარმოდგენილი, რაც რეგიონების დემოგრაფიულ დაცლას აჩქარებს. პარალელურად, კვლავ გადაუჭრელია იძულებით გადაადგილებულ პირთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფის საკითხი.
პროტესტი, ძალის გამოყენება და დაუსჯელობის განცდა
ანგარიში ფართოდ მიმოიხილავს 2024-2025 წლებში გამართულ საპროტესტო აქციებს და მათ დროს დაფიქსირებულ დარღვევებს. ომბუდსმენი მიუთითებს არასათანადო მოპყრობის არაერთ შემთხვევაზე, ასევე იმაზე, რომ ამ ფაქტების გამოძიება ხშირად არაეფექტიანია.
სტატისტიკური მონაცემები მკვეთრ სურათს აჩვენებს: სხვადასხვა წლების აქციებზე დაკავებულთა მნიშვნელოვანი ნაწილი აცხადებს, რომ ძალადობას დაექვემდებარა, ხოლო 2024 წლის ბოლოსა და 2025 წლის დასაწყისის აქციების დროს ეს მაჩვენებელი განსაკუთრებით მაღალია. ანგარიშის მიხედვით, ზამთრის პროტესტების პირველ დღეებში მონახულებულ პირებს შორის თითქმის ოთხიდან სამმა არასათანადო მოპყრობაზე მიუთითა, რაც სახელმწიფო ინსტიტუტებისადმი ნდობის კრიზისზე მიანიშნებს.
ამავე კონტექსტში, დოკუმენტი ეხება გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას და საჯარო სექტორში სავარაუდო პოლიტიკური ნიშნით გათავისუფლებებს, რაც დემოკრატიული ინსტიტუტების ფუნქციონირებაზე დამატებით კითხვებს აჩენს.
„სახალხო დამცველის რწმუნებულების მიერ მონახულებული 2019 წლის 20-21 ივნისის საპროტესტო აქციებზე დაკავებული პირებიდან 30.2 % მიუთითებდა არასათანადო მოპყრობის შესახებ.
2023 წლის 7-9 მარტის აქციებზე – 20.8%
2024 წლის აპრილ-მაისის აქციებზე – 51.1%
2024 წლის 28 ნოემბრიდან 2025 წლის 1 მარტამდე სახალხო დამცველის რწმუნებულების მიერ მონახულებული პირებიდან არასათანადო მოპყრობაზე მიუთითებდა 60%.
ამასთანავე, ზამთრის აქციების დაშლის პირველ დღეებში – 2024 წლის 29 ნოემბრიდან – 2 დეკემბრის პერიოდში, მონახულებული პირებიდან არასათანადო მოპყრობის თაობაზე 79.5%, ხოლო 2025 წლის 2-3 თებერვლის შეხვედრებისას 25 პირიდან 22, ე.ი. 88% აცხადებდა, რომ არასათანადო მოპყრობას დაექვემდებარა“, – ნათქვამია ანგარიშში.
პენიტენციური სისტემა და სამართალდამცავი უწყებები
ანგარიშში მკვეთრად არის გამოკვეთილი პენიტენციური სისტემის გადატვირთულობა, რაც როგორც პატიმრების პირობებზე, ისე რეაბილიტაციის შესაძლებლობებზე უარყოფითად აისახება. პრობლემად სახელდება პირობით ვადამდე გათავისუფლების მექანიზმების არაეფექტიანობაც.
ამასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაში არსებული ხარვეზები კვლავ ქრონიკულ პრობლემად არის შეფასებული, განსაკუთრებით გამოძიების ხარისხისა და ანგარიშვალდებულების თვალსაზრისით.
გენდერული ძალადობა და მოწყვლადი ჯგუფები
ანგარიში ხაზს უსვამს, რომ გენდერული ნიშნით მოტივირებული მკვლელობების, კერძოდ კი ფემიციდის პრევენცია კვლავ სერიოზულ გამოწვევად რჩება. მიუხედავად გარკვეული საკანონმდებლო პროგრესისა, მართლმსაჯულების ეფექტიანი აღსრულება და პრევენციული მექანიზმები საკმარისად ძლიერად არ მუშაობს.
დოკუმენტი ასევე ეხება ეროვნული და რელიგიური უმცირესობების წინაშე არსებულ ბარიერებს, ხოლო განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა მოწყვლად ჯგუფებს – ბავშვებს, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებსა და ხანდაზმულებს. მათი მდგომარეობა ხშირად მძიმეა, რასაც სიღარიბე და სოციალური დაცვის მექანიზმების სისუსტე ამწვავებს.
სოციალური და ეკონომიკური უფლებების ზეწოლა
ჯანმრთელობისა და შრომის უფლებების მიმართულებით ანგარიში სისტემურ ხარვეზებზე მიუთითებს. პაციენტთა უფლებების დაცვა კვლავ პრობლემურია, ხოლო ღირსეული შრომის ანაზღაურების სამართლებრივი გარანტიები არასაკმარისად არის განმტკიცებული.
ასევე გამოიკვეთა სოციალური საცხოვრისების სტანდარტებთან შეუსაბამობა და ზოგიერთ რეგიონში წყალზე ხელმისაწვდომობის პრობლემა. ეს არის საკითხები, რომლებიც ყოველდღიურ ცხოვრებაზე პირდაპირ გავლენას ახდენს.
ანგარიშის თანახმად, ამ პრობლემების გადასაჭრელად მომზადებულია კონკრეტული რეკომენდაციები, რომელთა შესრულებაზე საბოლოო პასუხისმგებლობა პარლამენტს ეკისრება.
დოკუმენტი ჯერ ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტში განიხილება, რის შემდეგაც პლენარულ სხდომაზე გავა. ეს პროცესი განსაზღვრავს, გადაიქცევა თუ არა ეს შეფასებები რეალურ პოლიტიკურ ცვლილებებად.
