Rusiya məhdudiyyətlərindən sonra Ermənistan malları hara ixrac olunur?
Ermənistanın ixracat istiqamətində dəyişiklik
Avropa İttifaqı Rusiyanın Ermənistan mallarına tətbiq etdiyi məhdudiyyətlərlə əlaqədar Ermənistana dəstək vermək qərarına gəlib. Rusiya may ayından etibarən Ermənistandan meyvə, tərəvəz, balıq məhsulları, alkoqollu içkilər və bir çox digər malların idxalını qadağan edib. Rusiyanın müvafiq qurumları bu qərarı məhsulların keyfiyyət standartlarına uyğun gəlməməsi ilə əsaslandırsalar da, sonradan məhdudiyyətlərin Ermənistanın Avropaya inteqrasiya prosesinin fəallaşması ilə bağlı olduğu aydınlaşıb.
Artıq bir neçə aydır ki, Ermənistan mənşəli məhsulların Aİ ölkələrinə ixracında artım müşahidə olunur. Başqa sözlə, bu proses faktiki olaraq güzəştli ticarət rejimi qüvvəyə minməzdən əvvəl başlayıb. 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında Ermənistan məhsullarının Aİ ölkələrinə ixracı 516 milyon dolları ötüb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 80 faizdən çox artım deməkdir.
Gözlənilir ki, bundan sonra Aİ ölkələrinə ixrac daha da artacaq. Bununla yanaşı, digər satış bazarlarının axtarışı da davam edir.
Yerli Factor TV nəşri bu istiqamətdə görülən işlərin nəticələrini təhlil edib. Nəşr İqtisadiyyat Nazirliyinin və Qida Məhsullarının Təhlükəsizliyi üzrə Təftiş Orqanının məlumatları əsasında böyük həcmdə Ermənistan mallarının ixrac edildiyi ölkələrin siyahısını təqdim edib. Məlum olub ki, əvvəllər ənənəvi olaraq Rusiyaya göndərilən məhsullar indi Özbəkistan, Qazaxıstan, Gürcüstan, Ukrayna və İraqa ixrac olunur.
- Rusiyanın tətbiq etdiyi məhdudiyyətlərə cavab olaraq Ermənistandan Aİ-yə mal ixracı üçün güzəştli rejim
- Ermənistan Rusiyadan uzaqlaşaraq Aİ-yə doğru yönəlir: proses başlayıb, lakin sona hələ çox var
- Ermənistanda Rusiyaya ixrac məhdudiyyətlərinə necə reaksiya verirlər: fermerlərin fikirləri, statistik məlumatlar
İxracın 94 faizindən çoxu 3 ölkənin payına düşüb
Qida Məhsullarının Təhlükəsizliyi üzrə Təftiş Orqanının məlumatlarına görə, 2026-cı ilin iyun ayında ixracın 94 faizindən çoxu Özbəkistan, Gürcüstan və Ukraynanın payına düşüb:
- Meyvə ixracının 48 faizi Özbəkistana,
- təxminən 34 faizi Gürcüstana,
- 12 faizə yaxını isə Ukraynaya göndərilib.
İyul ayında lider mövqeyə Gürcüstan yüksəlib. İxracın təxminən 35,3 faizi bu ölkənin payına düşüb. Sonrakı yerlərdə Özbəkistan (21 faiz), Qazaxıstan (13 faiz), Ukrayna (10,5 faiz) və İraq (təxminən 8,2 faiz) qərarlaşıb.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2025-ci ilin iyun ayında Ermənistanın meyvə ixracının 86,7 faizi yalnız Rusiyanın payına düşürdü. İyul ayında isə bu göstərici 87,2 faiz təşkil edib.
İxracatçılara dövlət büdcəsindən kompensasiya
Rusiyanın tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər fonunda Ermənistan hökuməti yerli ixracatçılara dəstək proqramları həyata keçirməyə başlayıb. Söhbət subsidiyalardan və pul kompensasiyalarından, o cümlədən digər bazarlara ixrac zamanı ödənilən gömrük rüsumlarının kompensasiya edilməsindən gedir.
İyun və iyul aylarında hökumət çiyələk, ərik, gilas, gavalı, nektarin və şaftalı ixracatçılarına təxminən 3,96 milyard dram (10,3 milyon dollar) məbləğində kompensasiya ödəyib.
Bu iki ay ərzində dövlət ixrac edilən məhsulların ümumi həcminin təxminən 90 faizinə görə çəkilən xərcləri kompensasiya edib:
“Çiyələk, ərik, gilas, gavalı, nektarin və şaftalının ümumi ixrac həcmi təxminən 16 752 ton təşkil edib. Dövlət büdcəsindən 15 083 ton məhsula görə kompensasiya ayrılıb”.
Dəstək proqramları avqust ayında da davam etdirilib. Həmin ay ixracın dəstəklənməsinə və kənd təsərrüfatı məhsullarının satın alınmasına təxminən 4,52 milyard dram (11,8 milyon dollar) ayrılıb. Bu vəsait hesabına tərəvəz və gül ixracatçılarının xərcləri də qarşılanıb.
Kompensasiyalar necə bölüşdürülüb?
İyun və iyul aylarında vəziyyət belə olub: meyvə ixracına ayrılan 3,9 milyard dramın (10,3 milyon dollar) 81 faizi ərik və gilasın payına düşüb:
- Ərik ixracına təxminən 1,86 milyard dram (4,8 milyon dollar),
- gilas ixracına isə təxminən 1,33 milyard dram (3,5 milyon dollar) ayrılıb.
Bundan əlavə, çiyələk, şaftalı, nektarin və gavalı ixracına görə də kompensasiya ödənilib, lakin bu məhsullara ayrılan vəsait daha az olub.
Kompensasiya ixrac edilən məhsulun hər kiloqramına görə avtomatik verilmir. İxracatçılar İqtisadiyyat Nazirliyinə müraciət edir, gömrük və ya tranzit bəyannamələrini, eləcə də ixrac faktını təsdiqləyən hesab fakturaları təqdim edirlər. Nazirlik müraciətə baxır və sənədlərdə uyğunsuzluq aşkar etmədiyi halda kompensasiyanı ödəyir.
Hökumətin qərarına əsasən, hər kiloqram çiyələk üçün kompensasiya 770 dram (2 dollar), ərik üçün 200 dram (0,5 dollar), nektarin üçün 250 dram (0,6 dollar), gilas üçün isə 400 dram (1 dollar) təşkil edib. Bəzi meyvələrə görə ödənilən kompensasiyanın məbləği onların orta bazar qiymətinə yaxın olub. Məsələn, iyun ayında çiyələyin orta satış qiyməti kiloqramı 933 dram (2,4 dollar) təşkil edib.
Ermənistanın ixracat istiqamətində dəyişiklik
