BCM-in keçmiş Baş Prokuroru və oğlu Azərbaycan və Ermənistana təsir barədə: hansı iddialar səslənir?

Okampo Azərbaycan barədə

“Minval Politika” Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin ilk Baş Prokuroru (2003-2012) Luis Moreno Okampo ilə bağlı video yayımlayıb. Videoda Okampo və onun oğlu Tomas Azərbaycan əleyhinə hüquqi və siyasi təzyiq imkanlarından da danışırlar.

Söhbətdə Avropa siyasətinə mümkün təsir kanallarından da danışılır.

Dərc edilən görüntülərdə Okampo Avropa Parlamentində və Avropa Komissiyası səviyyəsində əlaqələrindən bəhs edir. O, Azərbaycana qarşı təzyiqin gücləndirilməsi imkanlarını qeyd edir. Bu təzyiqin müqavilələrin ləğvi və insan hüquqları mövzusu üzərindən aparıla biləcəyi bildirilir.

Videoda Tomas Okampo da danışır. O, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasını məqsəd kimi ifadə edir.

“Minval Politika” videonun orijinal olduğunu bildirir. Redaksiya onların süni intellektlə hazırlanmadığını vurğulayır.

Platforma Avropa institutlarını və Belçika hakimiyyətini məsələni araşdırmağa çağırır.

Videoda nə görünür?

Videoda görünən əsas fiqur Luis Moreno Okampodur. Onun Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin keçmiş Baş Prokuroru olması videodakı iddialara əlavə ağırlıq verir.

Okampo söhbət zamanı özünü Avropa siyasətinə təsir edə biləcək əlaqələrə malik şəxs kimi təqdim edir. O, “maya dəyərinə” bu cür işlər görə biləcəyini deyir və komandasında vaxtilə Avropa Parlamentinin üzvü olmuş, həmsöhbətin dəqiqləşdirməsinə əsasən Cozef Borrellin keçmiş hüquqi müşaviri kimi təqdim olunan bir şəxsin işlədiyini bildirir.

Okampoun sözlərinə görə, həmin şəxs vasitəsilə Avropa Parlamentində sual qaldırmaq, prosesi yönləndirmək və Ursula fon der Leyenə təzyiq göstərmək mümkündür. Bu hissə videonun ən mühüm siyasi iddialarından biri kimi görünür.

Dərc edilən videonun davamında Okampo Azərbaycana yönələn ayrıca hüquqi xəttdən danışır. O, Avropa məhkəmə mexanizmləri çərçivəsində Avropa Komissiyasını Azərbaycanla bağlanmış müqaviləni ləğv etməyə məcbur etmək üçün qaldırılmış işdən bəhs edir və bunun əsaslandırılmasının “insan hüquqları” ilə izah olunduğunu söyləyir.

İddiaların ayrıca, müstəqil təsdiqi isə “Minval”ın materialında təqdim olunmur.

Videonun ikinci əsas xətti Tomas Okampo ilə bağlıdır. O, “aktivistlər”, “iş adamları” və Dağlıq Qarabağ erməniləri ilə bağlı mövzu üzərində çalışan şəxslərlə görüşdən danışır.

Tomas Okampo deyir ki, Ermənistanda seçkilər fonunda “böyük qarışıqlıq” var və bu şəraitdə məqsədin “Paşinyanı uzaqlaşdırmaq” olduğu düşünülür: “Bizim nail olmalı olduğumuz şey Paşinyanı uzaqlaşdırmaqdır”.

Qısa kontekst

Luis Moreno Okampo 2003-cü ildə Rom Statutuna (Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin əsas təsis sənədidir) tərəf dövlətlər tərəfindən Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin ilk prokuroru seçilib və 2012-ci ilin iyununa qədər bu vəzifəni icra edib. Onu daha sonra Fatou Bensouda əvəzləyib. Buna görə də onun adı beynəlxalq hüquq və müharibə cinayətləri mövzularında geniş tanınır.

Eyni zamanda, Okampo son illərdə Qarabağ mövzusunda Azərbaycana qarşı sərt mövqeyi ilə də diqqət çəkib. 2023-cü ildə o, Azərbaycanın siyasətini “genosid” kimi xarakterizə edən hüquqi rəy yayıb və həmin xətti sonradan da ictimai mətnlərində davam etdirib. Bu tarixçə “Minval”ın videosunun niyə Bakıda siyasi və media diqqətinin mərkəzinə düşdüyünü izah edən əsas fonlardan biridir.

Videoda adı hallanan Cozef Borrell isə 1 dekabr 2019-dan 31 oktyabr 2024-dək Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi və eyni zamanda Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti olub.

Ursula fon der Leyen isə 2019-cu ildən Avropa Komissiyasının prezidentidir və 2024-cü ildə ikinci mandat üçün yenidən seçilərək 2029-cu ilədək bu vəzifədə qalmalıdır.

Buna görə videoda Borrell və fon der Leyenin adlarının çəkilməsi sadəcə şəxsi əlaqə hekayəsi deyil; söhbət, əgər iddia edildiyi kimi təsir mexanizmi mövcuddursa, Aİ-nin ən həssas siyasi mərkəzlərinə çıxış iddiasından gedir. 

Mümkün nəticələr və regional əhəmiyyəti

Əgər video gerçəkdirsə, material Avropa institutlarında lobbiçilik, nüfuz əlaqələri və siyasi qərarlara qeyri-rəsmi təsir imkanları barədə suallar doğurur. Videodakı məzmun Azərbaycan ətrafında “insan hüquqları” arqumenti ilə qurulan beynəlxalq təzyiq kampaniyalarının təbiəti barədə də növbəti mübahisə açır.

Tomas Okamponun Paşinyanla bağlı ifadələri isə Ermənistan daxilində legitim siyasi proseslərə kənardan təsir cəhdi kimi oxuna bilər. Bu səbəbdən mövzu təkcə Bakı-İrəvan münasibətlərinə yox, həm də Aİ-nin regiondakı vasitəçilik nüfuzuna toxunur. 

Artıq ilk ictimai reaksiyalar da görünür. “Report”a danışan Gürcüstandakı Erməni İctimai Platformasının sədri Giorgi Tumasyan Luis və Tomas Ocamponun yer aldığı materialdan Ermənistanın daxili siyasətinə, həmçinin Ermənistanın Azərbaycan və Aİ ilə münasibətlərinə müdaxilə görüntüsü yarandığını deyib və bunu “qəbuledilməz” adlandırıb.

Azərbaycan rəsmilərinin reaksiyası

Videomaterialın yayılmasından sonra Azərbaycanda da məsələyə münasibət bildirilib.

Milli Məclisin deputatı, Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü Sevinc Fətəliyeva verdiyi açıqlamada qeyd edib ki, beynəlxalq insan hüquqları müdafiəçisi kimi çıxış edən Luis Moren Okamponun ritorikası və təşəbbüsləri onu artıq hüquqi çərçivədən kənara çıxaraq “açıq siyasi təsir alətinə” çevirib.

“Videolarda Avropa strukturlarına təsir göstərmək, xüsusilə Azərbaycanla əməkdaşlıq mexanizmlərini zəiflətmək və ya ləğv etmək planlarının müzakirəsi regionda sülh gündəliyinə qarşı yönəlmiş narahatedici tendensiyaları üzə çıxarır. Bu fəaliyyət hüquqi mövqe kimi yox, məqsədyönlü siyasi təzyiq strategiyası kimi qiymətləndirilməlidir”.

O, həmçinin qeyd edib ki, Okampo haqqında “muzdlu hüquqşünas” ifadəsini işlətmək daha düzgün olar,

“Çünki o, erməni diasporu və lobbi dairələrindən sifariş əsasında beynəlxalq hüququ təhrif edilmiş formada təqdim edir”.

Başqa bir deputat Pərvanə Vəliyeva isə vurğulayıb ki, Luis Moreno Okampo “hər zaman Azərbaycana qarşı erməni lobbi dairələri tərəfindən maliyyələşdirilən kampaniyaların əsas icraçılarından biri olub” və onların sifarişlərini yerinə yetirib.

Vəliyeva Azərbaycanın sülh gündəliyinə sadiq qaldığını və belə xarici təzyiqlərin regionda sülh prosesinə mane ola bilməyəcəyini qeyd edib.

Okampo Azərbaycan barədə