Gürcüstan hansı sahələrdə Rusiyadan daha çox asılıdır?
Gürcüstanın Rusiyadan asılı olduğu sahələr
2022-ci ildə Ukraynada müharibə başlayandan bəri Rusiyadan Gürcüstana pul köçürmələrinin və digər maliyyə daxilolmalarının həcmi kəskin artıb. Sonrakı illərdə bu axınlar müəyyən qədər azalsa da, Gürcüstanın bir sıra sektorlarda Rusiyadan asılılığı yüksək olaraq qalır.
Rusiya bazarı Gürcüstan şərabı və digər ənənəvi ixrac məhsulları üçün hələ də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bundan əlavə, Gürcüstanın təbii qaz idxalında Rusiyanın payı artıb.
BM.ge-nin araşdırmasında Rusiyanın son beş ildə Gürcüstan iqtisadiyyatına təsiri təhlil olunur. Araşdırma 2021-2026-cı illər ərzində xarici ticarət, birbaşa xarici investisiyalar, pul köçürmələri, turizm və energetika sektoruna dair məlumatları əhatə edir.
Bu məqalədə araşdırmanın əsas nəticələrinin qısa icmalını təqdim edirik.
Rusiyadan əldə olunan gəlirlər azalıb, lakin asılılıq davam edir
Araşdırmada əsas göstəricilərdən biri Rusiyaya ixracdan, rusiyalı turistlərdən və Rusiyadan pul köçürmələrindən əldə olunan gəlirlərin Gürcüstanın nominal ümumi daxili məhsuluna nisbətidir.
BM.ge-nin hesablamalarına görə, 2022-ci ildə bu üç mənbədən daxil olan vəsait Gürcüstanın ÜDM-nin 14,4%-ni təşkil edib. 2025-ci ildə isə göstərici 5%-ə enərək 2021-ci ildə qeydə alınmış 6,2%-lik səviyyədən də aşağı düşüb.
Bu azalmanın əsas səbəbi Rusiyadan pul köçürmələrinin kəskin şəkildə azalması olub. Əgər 2022-ci ildə Rusiyadan Gürcüstana 2,07 milyard dollar köçürülmüşdüsə, 2025-ci ildə bu məbləğ 468 milyon dollara düşüb.
Üstəlik, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Rusiyadan pul köçürmələrinin həcmi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə daha 11,5% azalaraq 304,8 milyon dollar təşkil edib.
Lakin bu rəqəmlər Gürcüstan iqtisadiyyatının Rusiyadan ümumi asılılığının da eyni dərəcədə azaldığı anlamına gəlmir. Çünki sözügedən göstərici Rusiyadan idxalı, enerji resurslarından asılılığı və digər iqtisadi əlaqələri nəzərə almır.
Ticarət: idxal artır, ənənəvi ixrac məhsulları Rusiya bazarından asılıdır
2021-2025-ci illərdə Gürcüstanla Rusiya arasında ticarət dövriyyəsi artıb.
2025-ci ildə Gürcüstandan Rusiyaya ixracın həcmi 749,3 milyon dollar, Rusiyadan idxalın həcmi isə 1,94 milyard dollar təşkil edib. Ümumi ticarət dövriyyəsi 2,69 milyard dollara çatıb. İdxal ixracı təxminən 2,6 dəfə üstələyib.
Eyni dövrdə Gürcüstanın ümumi ixracında Rusiyanın payı 14,4%-dən 10,3%-ə enib. Lakin yerli istehsal məhsullarının ixracına nəzər saldıqda fərqli mənzərə ortaya çıxır: 2021-2025-ci illərdə bu kateqoriya üzrə ixracda Rusiyanın payı 17,7%-dən 20,8%-ə yüksəlib.
Bu o deməkdir ki, Rusiya Gürcüstanda istehsal olunan məhsullar üçün mühüm bazar olaraq qalır. Asılılıq səviyyəsi xüsusilə ənənəvi ixrac məhsulları üzrə yüksəkdir.
2025-ci ildə Gürcüstanın şərab ixracının təxminən 64%-i, spirtli içkilər ixracının isə 56%-i Rusiyanın payına düşüb. 2026-cı ilin ilk doqquz ayında Rusiyaya şərab ixracının həcmi 119,8 milyon dollar, spirtli içkilərin ixracı isə 92,9 milyon dollar təşkil edib.
Araşdırmaya görə, ixracın Rusiya bazarında bu dərəcədə cəmləşməsi gürcü istehsalçılarını həm tələbatın dəyişməsinə, həm də mümkün ticarət məhdudiyyətlərinə qarşı həssas vəziyyətə salır.
Energetika: Rusiya qazının payı artıb
Gürcüstanın Rusiyadan asılılığının ən çox nəzərə çarpdığı sahələrdən biri energetika sektoru, xüsusilə təbii qaz təchizatıdır.
BM.ge Gürcüstanın Energetika və Su Təchizatını Tənzimləmə üzrə Milli Komissiyasının (GNERC) məlumatlarına istinadən bildirir ki, 2021-ci ildə Gürcüstan Rusiyadan 397 milyon kubmetr təbii qaz aldığı halda, 2025-ci ildə bu göstərici 886 milyon kubmetrə çatıb. Beş il ərzində Rusiyadan qaz idxalının həcmi 2,2 dəfə artıb.
Nəticədə ölkənin qaz təchizatında Rusiyanın payı 15,3%-dən 27,9%-ə yüksəlib. Bununla belə, 2025-ci ildə təbii qaz təchizatının böyük hissəsi, yəni 71,7%-i yenə də Azərbaycanın payına düşüb.
Rusiya həmçinin Gürcüstanın mühüm neft və neft məhsulları təchizatçılarından biridir. Bu baxımdan 2025-ci ilin oktyabrında fəaliyyətə başlayan Kulevi Neft Emalı Zavodu mühüm rol oynayır. Müəssisə ilkin mərhələdə Rusiyadan gətirilən xam neftdən istifadə edib.
Avropa İttifaqı 2026-cı ilin iyulunda zavodu sanksiya siyahısına daxil etsə də, məhdudiyyətlərin tətbiqini 2027-ci il yanvarın 25-dək təxirə salıb. Müəssisənin sahibi olan şirkətin məlumatına görə, zavod 2026-cı il avqustun 23-dən Rusiya neftinin emalını dayandıraraq digər ölkələrdən alınan xammala keçib.
Elektrik enerjisinə gəlincə, 2025-ci ildə Gürcüstanın idxal etdiyi elektrik enerjisinin 62,4%-i Rusiyadan daxil olub.
Lakin bu göstəricini qiymətləndirərkən nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiyadan idxal olunan elektrik enerjisinin əhəmiyyətli hissəsi işğal altındakı Abxaziyanın təchizatına sərf edilir.
BM.ge-nin məlumatına görə, 2025-ci ildə Rusiyadan idxal olunan elektrik enerjisinin təxminən 74,5%-i bu məqsədlə istifadə edilib.
Turizm: ziyarətçilərin sayı və gəlirlər fərqli mənzərə yaradır
Rusiya Gürcüstana turistlərin gəldiyi əsas ölkələrdən biri olaraq qalır.
2025-ci ildə Rusiya vətəndaşlarının Gürcüstana 1,58 milyon səfəri qeydə alınıb. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 11,1% çoxdur. Bundan əlavə, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Rusiya vətəndaşları Gürcüstana 1,31 milyon səfər ediblər ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrünün göstəricisindən 4,9% çoxdur.
Bununla yanaşı, turizm gəlirlərində Rusiyanın payı azalıb.
Əgər 2022-ci ildə beynəlxalq səfərlərdən əldə olunan gəlirlərin 25,3%-i Rusiyanın payına düşürdüsə, 2025-ci ildə bu göstərici 14,8%-ə enib.
2025-ci ildə Gürcüstan beynəlxalq turizmdən ümumilikdə 4,69 milyard dollar gəlir əldə edib. Bu məbləğin 694 milyon dolları Rusiya vətəndaşlarının payına düşüb.
Araşdırmada həmçinin qeyd olunur ki, turist səfərlərinin sayına digər ölkələrdən gələn ziyarətçilərlə bağlı tendensiyalar da təsir göstərir.
Beləliklə, Rusiya vətəndaşlarının Gürcüstana səfərlərinin sayının artması heç də ölkənin turizm gəlirlərində Rusiyanın payının da yüksəlməsi demək deyil.
İnvestisiyalar: Rusiya kapitalının payı nisbətən azdır
Digər iqtisadi göstəricilərlə müqayisədə birbaşa xarici investisiyaların ümumi həcmində Rusiyanın payı nisbətən azdır.
2021-ci ildə Rusiyadan Gürcüstana yatırılan birbaşa xarici investisiyaların həcmi 87,7 milyon dollar təşkil edib. 2023-cü ildə bu göstərici 131,2 milyon dollara yüksəlib. 2025-ci ildə isə Rusiya investisiyalarının həcmi 109,5 milyon dollara çatıb.
Bununla yanaşı, Gürcüstana yatırılan birbaşa xarici investisiyaların ümumi həcmində Rusiyanın payı 2021-ci ildəki 6,8%-dən 2025-ci ildə 5,8%-ə enib.
2026-cı ilin birinci yarısında Rusiyadan daxil olan investisiyaların böyük hissəsi daşınmaz əmlak və tikinti sektoruna yönəldilib.
BM.ge portalının Gürcüstan Milli Statistika Xidmətindən əldə etdiyi məlumatlara görə, Rusiya investisiyalarının 71,8%-i, yəni 26,7 milyon dolları daşınmaz əmlak sektoruna yatırılıb.
Araşdırmanın nəticələri nəyi göstərir? Əsas qənaət
Təhlilin nəticələrinə görə, Rusiyadan daxil olan gəlirlərin azalması Gürcüstan iqtisadiyyatının bu ölkədən asılılığı barədə tam təsəvvür yaratmır.
Bir tərəfdən, Rusiyadan pul köçürmələrinin və rusiyalı turistlərdən əldə olunan gəlirlərin payı azalıb. Həmçinin Gürcüstanın ümumi ixracında Rusiyanın payı aşağı düşüb.
Digər tərəfdən, ölkənin ümumi qaz təchizatında Rusiya qazının payı artıb. Rusiya hələ də Gürcüstan şərabı və digər ənənəvi məhsullar üçün əsas ixrac bazarı olaraq qalır.
Araşdırmanın müəllifi iqtisadi həssaslığın azaldılmasının vacibliyini də vurğulayır.
BM.ge-nin təhlilində qeyd olunur ki, bunun üçün ixrac bazarlarını şaxələndirmək, alternativ enerji təchizatçıları tapmaq və Rusiyadan iqtisadi asılılığı ardıcıl şəkildə azaltmaq lazımdır.
Bundan əlavə, araşdırma göstərir ki, Rusiya ilə iqtisadi münasibətlər təkcə kommersiya məsələsi deyil. Keçmişdə Gürcüstan məhsullarına tətbiq edilən embarqo Moskvanın siyasi qərarları əsasında öz bazarına çıxışı məhdudlaşdıra biləcəyini göstərir.
Gürcüstanın Rusiyadan asılı olduğu sahələr
