“Rus dilinin hansı xüsusi statusu var?”: Azərbaycanda 157 min şagirdin oxuduğu rus bölməsi yenidən müzakirədə
Azərbaycanda rus bölməsinin maliyyələşdirilməsi
Hakim Yeni Azərbaycan Partiyasından deputat Hikmət Babaoğlu (Məmmədov) məktəblərdə rus dilində təhsilin dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilməsini yenidən nəzərdən keçirməyi təklif edib. O, bunu noyabrın 16-da Milli Məclisin plenar iclasında, 2027-ci ilin dövlət büdcəsinin müzakirəsində deyib.
Babaoğlunun sözlərinə görə, rus bölməsində 157 min, Azərbaycan bölməsində isə 1 milyon 570 min şagird təhsil alır. Bir şagirdin təhsili dövlətə ildə 2 min manata başa gəlir.
“Milli kimlik, milli ideologiya təhsildə formalaşır”, – deyən deputat soruşub ki, Azərbaycanda dövlət hesabına ingilis və ya çin dilində təhsil verən məktəblər varmı:
“Nə üçün? Bu barədə düşünmək lazımdır”.
Onun sözlərinə görə, ali təhsildə də vəziyyət eynidir.
Rus bölməsinin taleyi Azərbaycanda son iki ildə bir neçə dəfə müzakirəyə çıxıb. Amma bu dəfə məsələni hakim partiyanın deputatı, parlament tribunasından və büdcə rəqəmləri ilə qaldırır. Ona görə sual yaranır:
Bu, təhsil xərcləri ilə bağlı mübahisədir, yoxsa Bakı ilə Moskva arasındakı münasibətlərin əksi?
Rəqəmlər nə deyir?
Deputatın rəqəmlərinə görə, rus bölməsində oxuyanlar ümumi şagirdlərin təxminən 9 faizidir. Onun dediyi xərclə hesablasaq, bu bölmənin təhsilinə ildə təxminən 314 milyon manat gedir.
Eyni rəqəmi Kəlbəcər rayonunun 35 nömrəli məktəbinin direktoru Elşən Əzim də səsləndirib. O, rus bölmələrinə ildə 314 milyon manat, məcburi köçkün məktəblərinə isə 188 milyon manat ayrıldığını deyib və bunu müqayisə edib:
“Bu məktəblər 30 il ərzində bölgələrin folklorunun, musiqisinin və milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasında mühüm rol oynayıb”.
Əzimin fikrincə, büdcəyə qənaət üçün məktəblər bağlanırsa, rus bölmələri olan məktəblər də eyni meyarlarla qiymətləndirilməlidir.
Son illərdə kənd yerlərində şagirdi az olan yüzlərlə məktəb bağlanıb və ya birləşdirilib. Direktorun sözlərindən görünür ki, köçkün məktəblərinin taleyi də müzakirədədir.
Təhsil Nazirliyi deputatın çıxışına hələlik reaksiya verməyib.
Nazirlik nə deyirdi?
Rus bölməsinin bağlanacağı barədə şayiələr 2025-ci ilin iyulunda geniş yayılmışdı. O vaxt valideynlərin “WhatsApp” qruplarında rus məktəblərinin üç il ərzində Azərbaycan dilinə keçəcəyi deyilirdi. Təhsil Nazirliyi bunu təkzib etmişdi. Rusiya XİN-in sözçüsü Mariya Zaxarova da xəbərləri “saxta” adlandırmış, Moskvanın bu məsələdə Bakı ilə daim əlaqədə olduğunu demişdi.
Təhsil naziri Emin Əmrullayev isə bu ilin iyununda rus bölməsinin bağlanmasının “heç vaxt gündəmdə olmadığını” bildirib. Onun sözlərinə görə, bu sinifləri “sabahdan bağlamaq texniki cəhətdən mümkün deyil”, təhsil dilini valideynlər özləri seçir. Amma nazir əlavə edib ki, şagird azalarsa və ya müəllim çatışmazsa, “obyektiv səbəblər” üzrə optimallaşdırma aparıla bilər.
Babaoğlunun təklifi isə başqa sualdır: o, bölməni bağlamaqdan yox, onun dövlət hesabına saxlanmasından danışır.
Moskva ilə münasibətlər fonunda
Deputatın çıxışı Bakı ilə Moskva arasında münasibətlərin normallaşdığı dövrə təsadüf edir. 2024-cü ilin dekabrında AZAL-ın təyyarəsi qəzaya uğrayıb, 38 nəfər həlak olub. Bu ilin aprelində tərəflər təyyarənin Rusiyanın hava hücumundan müdafiə sistemi tərəfindən qəsdən olmadan vurulduğunu birgə bəyanatla qəbul ediblər. Sentyabrda Azərbaycan Rusiyanın üç təbliğatçısını, Semyon Uralovu, İvan Knyazevi və Aleksey Çadayevi, efirdə zorla hakimiyyət dəyişikliyinə çağırdıqları üçün axtarışa verib və Rusiyanın səfirini XİN-ə çağırıb. Moskva onların sözlərini “şəxsi fikir” adlandırıb.
Babaoğlu çıxışında Rusiyanın adını çəkməyib və təklifini “milli kimlik” və büdcə xərcləri ilə əsaslandırıb. Moskvadan bu çıxışa hələlik reaksiya yoxdur.
2027-ci ilin büdcə paketində rus bölməsinin maliyyələşdirilməsini dəyişən ayrıca təklif hələlik yoxdur. Hökumət deputatın sualına cavab verməyib.
Azərbaycanda rus bölməsinin maliyyələşdirilməsi