«Համահունչ չեն խաղաղության օրակարգին»․ Բաքվում հայ գերիների դատավճիռների մասին
Ցմահ ազատազրկում ԼՂ-ի նախկին ղեկավարության համար
Փետրվարի 5-ին Բաքվի զինվորական դատարանը հրապարակեց Լեռնային Ղարաբաղի նախկին ռազմաքաղաքական ղեկավարների դատավճիռները, բացառությամբ նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի։ Վերջինիս գործն Ադրբեջանը առանձին է քննում։
Լեռնային Ղարաբաղի նախկին նախագահ Արայիկ Հարությունյանին, Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Լևոն Մնացականյանին, գեներալ-մայոր Դավիթ Մանուկյանին, Ազգային ժողովի նախկին նախագահ Դավիթ Իշխանյանին և նախկին արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանին ադրբեջանական դատարանը դատապարտեց ցմահ ազատազրկման։ ԼՂ-ի նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանն և Բակո Սահակյանը ազատազրկվեցին 20 տարով։
Բաքուն նրանց բոլորին առաջադրել էր ծանր մեղադրանքներ՝ ահաբեկչությունից մինչև ցեղասպանություն։ Արկադի Ղուկասյանի և Բակո Սահակյանի պատժաչափի տարբերությունը պայմանավորված է բացառապես նրանց տարիքով։ Ադրբեջանի օրենսդրությունն արգելում է 65 տարին լրացած անձանց ցմահ ազատազրկել։
Հայ հանրությանն ու քաղհասարակությանը վրդովվեցրել են կայացված վճիռները, հատկապես՝ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման մասին խոսույթի և ՀՀ-Ադրբեջան խաղաղության հաստատման համար «Զայեդ» մրցանակի հանձնման ֆոնին։
«Մրցանակն ստանում, զանգում ես տուն, ասում ես՝ արդեն արխային ցմահ տվեք …»,- ֆեյսբուքյան էջում գրել է հասարակական գործիչ Լևոն Բարսեղյանը։
Իրավապաշտպանների գնահատմամբ՝ կայացված դատական ակտերը լեգիտիմ չեն, իսկ գործընթացն ի սկզբանե եղել է քաղաքական, այլ ոչ թե իրավական։
«Պետք է միջազգային ատյանների ներգրավվածությամբ հասնենք այս պրոցեսների չեզոքացմանը: Մյուս կողմից նշեմ, որ Ադրբեջանի իշխանությունների համար էլ այս որոշումները էական նշանակություն չունեն, ու դրանք չեն կարող խափանել, կանխել հայրենադարձումները։ Վառ, ցուցադրական օրինակը տարեսկզբին չորս գերու վերադարձն էր»,- «Մեդիալաբի»-ի հետ զրույցում շեշտել է միջազգային իրավունքի մասնագետ, ՄԻԵԴ-ում հայ գերիների շահերի ներկայացուցիչ Սիրանուշ Սահակյանը։
Հայաստանում իրավիճակը փակուղային չեն գնահատում։ Հնարավոր են համարում, որ գերիների մի մասի վերադարձը տեղի կունենա ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի՝ Երևան ու Բաքու կատարելիք այցերի ֆոնին։
Երկու տասնյակ իրավապաշտպան կազմակերպություններ Բաքվում պահվող հայ գերիների ազատ արձակման հարցով դիմել են ԱՄՆ փոխնախագահին։
«Մեր խնդրանքն ու կոչն է Ձեզ ու ԱՄՆ վարչակազմին՝ քայլեր ձեռնարկել, որպեսզի ազատազրկված հայերը հնարավորինս շուտ կարողանան միանալ իրենց ընտանիքներին: Մենք հավատացած ենք, որ դուք իսկապես կարող եք լուծել այս մարդասիրական խնդիրը և վերջ դնել բազմաթիվ հայ ընտանիքների տառապանքին»,- ասված է հայտարարության մեջ։
Նախօրեին Բաքուն հրապարակել է նաև դատարանի առջև կանգնած մյուս 8 հայերի վճիռները։ Մասնավորապես՝ Մադաթ Բաբայանը և Մելիքսեթ Փաշայանը, դատապարտվել են 19 տարվա, Գարիկ Մարտիրոսյանը՝ 18, Լևոն Բալայանը և Դավիթ Ալավերդյանը՝ 16, Վասիլ Բեգլարյանը, Գուրգեն Ստեփանյանը և Էրիկ Ղազարյանը՝ 15 տարվա ազատազրկման։
Ի՞նչ է հայտնի Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների մասին, ՀԿ-ների հայտարարությունը, փորձագիտական կարծիքը կայացված դատավճիռների վերաբերյալ
- Բաքուն Ստեփանակերտում մնացած հայերից մեկին ահաբեկչության մեջ է մեղադրում
- «Լսումները վերածվել են բացահայտ ֆարսի»․ Ռուբեն Վարդանյանը՝ պաշտպանից հրաժարվելու մասին
- «Զիջումներ պատերազմի հետաձգման դիմա՞ց»․ ԼՂ-ի բանակցային ժառանգությունը
23 գերի էր պահվում Բաքվում, 4-ը ՀՀ վերադարձվեցին այս տարի
Պաշտոնական տվյալներով՝ Ադրբեջանում պահվում էին 23 հայ գերիներ։ Հունիսի 14-ին նրանցից 4-ը՝ Դավիթ Դավթյանը, Գևորգ Սուջյանը, Վիգեն Էուլջեքջյանը և Վագիֆ Խաչատրյանը վերադարձվեցին Հայաստան։
Երևանն ու Բաքուն գերիների վերադարձը բնորոշեցին որպես «հաստատված խաղաղության գործնական արդյունք»։ Նույն օրը, սակայն, հայտնի դարձավ, որ Թուրքիայի միջոցով Սիրիային են փոխանցվել երկու սիրիացի վարձկաններ՝ Յուսեֆ Ալաաբեթ ալ-Հաջին և Մուհհռաբ Մուհամմադ ալ-Շխերին, որոնք 2020 թ․-ի 44-օրյա պատերազմում հայկական կողմի դեմ էին կռվել։
Վարձկանները ՀՀ-ում դատապարտվել էին ցմահ ազատազրկման մի շարք ծանր հոդվածներով՝ վարձկանություն, միջազգային ահաբեկչություն, միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմերի լուրջ խախտումները զինված ընդհարումների ժամանակ։
Փորձագետներն արձանագրել էին, որ, ըստ էության, հայ գերիները վերադարձվել են սիրիացի վարձկանների փոխանցման դիմաց։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պնդել էր՝ այդ իրադարձությունները միմյանց հետ կապ չունեն։
«Մենք աշխատում ենք նաև Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հետ հարաբերությունների հետագա զարգացման ուղղությամբ: Հույս ունենք՝ այդ որոշումը, որը բարեկամական որոշում է Սիրայի նկատմամբ, այդ թվում՝ Սիրիայի հայ համայնքի շուրջ մթնոլորտը ավելի նպաստավոր կդարձնի», — հայտարարել էր նա։
Չորս հայերի վերադարձից հետո դեռևս Բաքվում է գտնվում 19 անձ, որոնցից 8-ը Լեռնային Ղարաբաղի նախկին ռազմաքաղաքական ղեկավարներն են։
Դեռևս 2025 թ․-ի օգոստոսին՝ Վաշինգտոնում կազմակերպված խաղաղության գագաթնաժողովից հետո վարչապետ Փաշինյանն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ քննարկել էր գերիների վերադարձի թեման։ Թրամփը խոստացել էր Ալիևին խնդրել, որ ազատի այդ 23 հայ քրիստոնյաներին։
«Հրատապ աջակցության կարիք կա»․ ՀԿ-ների կոչը
«Շինծու դատավարությունների արդյունքում կայացվեցին ցմահ կամ երկարաժամետ ազատազրկման դատավճիռներ, որոնք համահունչ չեն խաղաղության օրակարգին»,- ասված է Հայաստանի երկու տասնյակ ՀԿ-ների տարածած հայտարարության մեջ։
Իրավապաշտպան կառույցների գնահատմամբ՝ Բաքուն չունի Լեռնային Ղարաբաղի նախկին պաշտոնյաներին վերադարձնելու մտադրություն։
Ասում են՝ այդ մասին են վկայում Ադրբեջանի պաշտոնյաների խորապես անհանգստացնող հայտարարությունները։ ՀԿ-ները քրիստոնյա հայ գերիների ազատ արձակման խնդրի վրա հրավիրել են ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի ուշադրությունը և պնդել՝ կա «հրատապ աջակցության» կարիք։
Հիշեցրել են՝ հայ գերիների վերադարձի հարցը բարձրացվել է նաև Վաշինգտոնում 2025 թ. օգոստոսին։ Բացի այդ, ԱՄՆ ներկաիս վարչակազմը հետևողականորեն շեշտադրում է մարդու իրավունքների երաշխիքների կենտրոնական դերը․
«Նախագահ Դոնալդ Թրափը դեռ նախընտրական շրջանում է ընդգծել հալածյալ քրիստոնյաների պաշտպանության կարևորությունը: Համոզված ենք, որ ԱՄՆ վարչակազմն իրավամբ մեծ դեր կարող է ունենալ Բաքվում պահվող հայ քրիստոնյաների ազատ արձակման հարցում»։
Հայտարարությունում շեշտվում է, որ գերիների վերադարձը հույժ կարևոր մարդասիրական խնդիր է հայ հանրության համար և առաջնային նշանակություն ունի Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացի համար՝ վստահության կառուցման կարևորագույն միջոց է:
«Հաշվի առնելով ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի եզակի դերը խաղաղության համաձայնագրի կնքման և խաղաղության գործընթացին նպաստելու գործում՝ ԱՄՆ վարչակազմի ակտիվ աջակցությունն անգնահատելի է նրանց վերադարձը հնարավոր դարձնելու հարցում»,- ընդգծել են ՀԿ-ները։
Փորձագիտական կարծիք
Միջազգային իրավունքի մասնագետ Սիրանուշ Սահակյանի խոսքով՝ Բաքվի զինվորական դատարանի վճիռները կանխատեսելի էին․
«Դատական մակարդակ բարձրացրեցին քաղաքական որոշումները, իսկ դրանք ընդամենը հետապնդող քայլեր էին՝ ուղղված այն անձանց դեմ, որոնք կյանքի էին կոչել Արցախի ինքնորոշման իրավունքը»։
Սահակյանը նկատել է՝ գործ ունենք ցուցադրական պատժիչ գործողությունների հետ։ Հիշեցրել է՝ դատավարությունները գաղտնի էին ու ոչ թափանցիկ, միջազգային գործընկերները զրկված էին դրանք դիտարկելու հնարավորությունից:
Փորձագետը դատապարտված հայերի վերադարձը հնարավոր է համարում, եթե «ներգրավված սուբյեկտները բավարար ճնշում գործադրեն ազատ արձակման համար»։ Մյուս կողմից նկատում է՝ ԼՂ-ի նախկին ռազմաքաղաքական ղեկավարության դեպքում Ադրբեջանի իշխանությունները կձգձգեն հայրենադարձումը․
«Ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը կհայրենադարձվի, երբ արդեն հայրենադարձված կլինեն մյուս կատեգորիայի հայ գերիները։ Դա հնարավոր եմ համարում խաղաղության գործընթացում, քանի որ գերիների չլուծված հարց ունենալը և խաղաղությունը հակահամակարգային են»։
Սիրանուշ Սահակյանի խոսքով՝ դատավճիռները դեռ օրինական ուժ չեն ստացել։
«Մենք տեղեկացված ենք, որ Հանրային պաշտպանի գրասենյակի ներկայացուցիչների միջոցով ձևական բողոքարկում է տեղի ունենալու, ուստի առաջիկա մի քանի ամիսների ընթացքում վայրի փոփոխություն չենք կանխատեսում, որից հետո արդեն պարզ կլինի»,- նկատել է նա։
Այս ընթացքում, ըստ նրա, պետք է միջոցներ ձեռնարկել միջազգային ատյաններում խնդիրը բարձրաձայնելու ուղղությամբ ու կատարել ակտիվ աշխատանք, որպեսզի գերիների հայրենադարձումը տեղի ունենա:
Մեկնաբանություններ սոցցանցերից
«Սա հերթական դառն ապացույցն է այն բանի, որ Ադրբեջանն իր ներկայիս վարչակազմով Հայաստանի հետ որևէ իրական խաղաղության չի գնալու։ Հայաստանի և Ադրբեջանի բռնապետերի՝ Աբու-Դաբիում խաղաղության մրցանակ ստանալու հանդիսության և հնչեցրած կեղծ ու շողոքորթ հայտարարությունների ֆոնին հրեշավոր այս դատավճիռները անարգանքի ցինիկ դրսևորումներ են հայության ու քաղաքակիրթ ողջ մարդկության հանդեպ»։
«Խաղաղության ծովում լող ենք տալիս` մեր հայրենակիցներին ցմահ ազատազրկում են Բաքվի դատարանում»։
«Մինչ սրանք խաղաղություն են խաղում, մեդալներ ստանում, երգում ու պարում են սրտիկներ անելով, մարդկանց ցմահ կամ 20 տարով ազատազրկում են: Բա ի՞նչ եղավ էն «տղեքը 2 ամիս կսպասեն» խոստումը: Քանի՞ երկու ամիս անցավ»։
«Երբ հայ մարդուն Բաքվում դատապարտում են ցմահ ազատազրկման, սա արդարություն չէ։ Սա խաղաղություն չէ։ Սա ուժի թելադրանք է։ Եվ սա՞ է ձեր «եղբայր», «խաղաղասեր» Ադրբեջանը։ Սա՞ էր Եվրոպայի, Ամերիկայի, Ռուսաստանի կամ ընդհանրապես միջազգային հանրության մարդասիրական վերաբերմունքը։ Ո՞ւր է միջազգային հանրությունը»։
«Մարդու սիրտ է պայթում անզորությունից ու էս անարդարությունից»։
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
Ցմահ ազատազրկում ԼՂ-ի նախկին ղեկավարության համար
