2025 წელს საქართველომ კომპენსაციების სახით 748,817 ევრო გადაიხადა — სტრასბურგის ანგარიში
სტრასბურგის გადაწყვეტილებები
ევროსაბჭოს მინისტრთა კომიტეტმა 2025 წლის ანგარიში გამოაქვეყნა, რომელიც ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს (ECHR) გადაწყვეტილებების შესრულების მდგომარეობას ასახავს. დოკუმენტი აჩვენებს, რომ ზოგიერთ ქვეყანაში პროგრესი თვალსაჩინოა, თუმცა სისტემური პრობლემები კვლავ რჩება, მათ შორის, საქართველოშიც.
ფინანსური თვალსაზრისით, 2025 წელს საქართველომ კომპენსაციების სახით 748,817 ევრო გადაიხადა, რაც მკვეთრი ზრდაა წინა წელთან შედარებით, როდესაც ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 85,512 ევრო იყო.
საქართველოს საქმეები სტრასბურგში: სტატისტიკა და დინამიკა
ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის რატიფიკაციიდან 1999 წლიდან დღემდე, საქართველოს წინააღმდეგ სტრასბურგის სასამართლოში სულ 202 საქმეა შესული. აქედან:
- 82 საქმე კლასიფიცირებულია როგორც “წამყვანი“
- 120 — განმეორებითი
ამ საქმეებიდან 125 უკვე დახურულად მიიჩნევა, რაც ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილებები აღსრულებულად ჩაითვალა:
- 53 წამყვანი
- 72 განმეორებითი
ახალი საქმეები: რა ტიპის დარღვევები ფიქსირდება
2025 წელს საქართველოს წინააღმდეგ აღსრულების ზედამხედველობის ეტაპზე გადავიდა 11 ახალი საქმე. ეს მაჩვენებელი მცირედით შემცირებულია წინა წლებთან შედარებით (2024 — 13; 2023 — 15), თუმცა პრობლემების შინაარსი უცვლელი რჩება.
ძირითადი მიმართულებები:
- სასამართლო პროცესების გადაჭარბებული ხანგრძლივობა
- შეკრების თავისუფლების შეზღუდვა
- ერთ შემთხვევაში — პოლიციის მიერ დემონსტრანტების წინააღმდეგ ძალის გადაჭარბებული გამოყენება
აღსრულების მოლოდინში: დაგროვილი საქმეები
2025 წლის ბოლოსთვის საქართველოს ჯერ კიდევ ჰქონდა შესასრულებელი ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებები 77 საქმეზე. მათ შორის:
- 9 წამყვანი საქმე — გაძლიერებული ზედამხედველობის ქვეშ
- აქედან 5 უკვე ხუთ წელზე მეტია მოლოდინშია
- 20 წამყვანი საქმე — სტანდარტული პროცედურით
- აქედან 9 ასევე ხუთ წელზე მეტია დაუსრულებელია
ანგარიში მიუთითებს, რომ ხელისუფლებამ წარადგინა:
- 7 სამოქმედო გეგმა
- 15 სამოქმედო ანგარიში
თუმცა, ოთხ საქმეზე განახლებული ინფორმაცია კვლავ მოსალოდნელია.
კომპენსაციები და ფინანსური ვალდებულებები
2025 წელს საქართველომ სრულად დაფარა კომპენსაციები 9 საქმეზე. მიუხედავად ამისა, პრობლემად რჩება ვადაგადაცილებული ვალდებულებები:
- 5 საქმეზე კომპენსაციის გადახდა ან მისი დადასტურება დაგვიანებულია
- ამ საქმეებზე ევროსასამართლოს მიერ დადგენილი ვადა ექვს თვეზე მეტია გასულია
დახურული საქმეები და პროგრესის ნიშნები
მინისტრთა კომიტეტმა 2025 წელს დახურა 7 საქმე:
- 2 წამყვანი
- 5 განმეორებითი
ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინსვლა უკავშირდება ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლებას. ამ მიმართულებით სასამართლო პრაქტიკა უფრო მეტად დაეფუძნა ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს, რამაც კონკრეტული საქმის დახურვა შესაძლებელი გახადა.
დანარჩენი დახურული საქმეები ძირითადად იმ კატეგორიას მიეკუთვნება, სადაც დამატებითი ინდივიდუალური ზომების საჭიროება აღარ არსებობდა.
სისტემური პრობლემები: რა რჩება მთავარ გამოწვევად
მინისტრთა კომიტეტმა განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო ხუთ მნიშვნელოვან საქმეს ან საქმეთა ჯგუფს, რომლებიც გაძლიერებული ზედამხედველობის ქვეშაა. ეს საქმეები ასახავს სისტემურ ხარვეზებს:
- არასათანადო მოპყრობისა და სიცოცხლის უფლების დარღვევების არაეფექტიანი გამოძიება; პოლიციის მიერ გადაჭარბებული ძალის გამოყენება (“ცინცაბაძის საქმეების ჯგუფი“)
- წინასწარი პატიმრობის დაუსაბუთებელი გახანგრძლივება და სასამართლოების არასაკმარისი არგუმენტაცია (“მერაბიშვილის საქმე“)
- გენდერის იურიდიული აღიარების მექანიზმის არარსებობა (“ა.დ.-ს და სხვების საქმე“)
- ჰომოფობიური და რელიგიური მოტივით ჩადენილი ძალადობისგან დაცვის სისუსტე (“იდენტობისა და სხვების საქმეები“)
- დემონსტრაციებთან დაკავშირებული უფლებების დარღვევა, თვითნებური ადმინისტრაციული დაკავებები (“მაქარაშვილისა და სხვების საქმე“)
ამასთან, დამატებით პრობლემებად რჩება:
- ოჯახური ძალადობის პრევენციის არასრულყოფილი მექანიზმები
- სასამართლო პროცესების ხანგრძლივობა
- მიუკერძოებელი მართლმსაჯულების უზრუნველყოფის სირთულეები
რუსეთის ვალდებულებები და შეუსრულებელი გადაწყვეტილებები
ანგარიში ასევე ეხება რუსეთის ფედერაციას, განსაკუთრებით სახელმწიფოთაშორის საქმეებს საქართველოსთან მიმართებით.
მინისტრთა კომიტეტის შეფასებით:
- რუსეთს არ შეუსრულებია გადაწყვეტილება 2006-2007 წლებში ქართველების მასობრივი დაკავებისა და გაძევების საქმეზე
- არ არის გადახდილი კომპენსაციები 2008 წლის აგვისტოს ომის კონტექსტში ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის
კომიტეტი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ რუსეთის მხრიდან თანამშრომლობის ნაკლებობა და ინფორმაციის არქონა ერთ-ერთ მთავარ სისტემურ ბარიერად რჩება. მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთი 2022 წელს ევროსაბჭოდან გარიცხეს, მას კვლავ ეკისრება სასამართლოს გადაწყვეტილებების შესრულების ვალდებულება.
ევროპული სურათი: პროგრესი და სისტემური რისკები
2025 წელს მინისტრთა კომიტეტმა მთლიანობაში 949 საქმე დახურა, რაც წინა წელთან შედარებით 6.2%-ით მეტია. აქედან 194 იყო წამყვანი საქმე – ის კატეგორია, რომელიც ხშირად სისტემურ ცვლილებებს საჭიროებს.
ანგარიში პოზიტიურ მაგალითებად ასახელებს:
- უკრაინას — 97 დახურული საქმით (მათ შორის 11 წამყვანი)
- რუმინეთს — სადაც ყველაზე მკვეთრად შემცირდა როგორც საერთო, ისე წამყვანი საქმეების რაოდენობა
მნიშვნელოვანი პროგრესი დაფიქსირდა ასევე ავსტრიაში, ესტონეთში, საფრანგეთში, გერმანიასა და ლიეტუვაში.
თუმცა საერთო სურათი კვლავ პრობლემურია. მთავარი გამოწვევები მოიცავს:
- საქმეების მზარდ კომპლექსურობას
- გაჭიანურებული საქმეების რაოდენობის ზრდას
- 500-ზე მეტ წამყვან საქმეს, რომელთა აღსრულება ხუთ წელზე მეტია ჭიანურდება
ამ კატეგორიაში საქართველო კვლავ რჩება, რაც მიუთითებს, რომ პროგრესის მიუხედავად, სისტემური რეფორმების საჭიროება კვლავ აქტუალურია.
