მოსკოვი თუ ბრიუსელი? რატომ აქვს ფაშინიანს პროდასავლური პოლიტიკოსის იმიჯი?

„ხავერდოვანი რევოლუციის“ ლიდერის, ნიკოლ ფაშინიანის წინააღმდეგ ბრალდებები „არატრადიციული“ პოლიტიკური ორიენტაციის შესახებ, ჯერ კიდევ 2018 წლის აპრილში დაიწყო, როდესაც ნათელი გახდა, რომ ის თავის გუნდთან ერთად ახლოს იყო ხელისუფლებაში მოსვლასთან.

ჯერ კიდევ „მასის ლიდერის“ სტატუსით, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობის დაკავებამდე, ის უკვე იძულებული იყო, თავი ემართლებინა ძველი განცხადებების გამო და ახალი გაეკეთებინა – სომხეთის საგარეო-პოლიტიკური კურსის შენარჩუნებისა და რუსეთთან ინტეგრაციის პროცესის ერთგულების შესახებ.

დრო გავიდა, სომხეთი ერთგული დარჩა კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის სამხედრო ბლოკის და ევრაზიის ეკონომიკური კავშირისა, რომლებიც რუსეთის ლიდერობით მოქმედებს. მაგრამ ნიკოლ ფაშინიანმა მაინც ვერ მოახერხა პროდასავლური პოლიტიკოსის როლიდან თავის დაღწევა, რომელსაც კრემლი არ ენდობა. რატომ?

• ინტერვიუ ნიკოლ ფაშინიანის მეუღლესთან, ანა აკოპიანთან
• „ჩვენ გავიმარჯვებთ“: სომხეთის ექსპრეზიდენტი არჩევნებში მონაწილეობას აპირებს

ოპოზიციური წარსული

2008 წლის გაზაფხულზე, პოლიტიკური წონის ზრდის პარალელურად, ფაშინიანისთვის ძველი განცხადებებისა და ჯერ კიდევ 2017 წლის საპარლამენტო არჩევნების დროს დაფიქსირებული საგარეო-პოლიტიკური კურსის შეხსენება დაიწყეს.

ის კი ფაშინიანსა და მის ბლოკს ცალსახა ჰქონდა – სომხეთი უნდა მიისწრაფოდეს ევროინტეგრაციისკენ და ევრაზიის ეკონომიკური კავშირიდან და კოლექტიური უსაფრთხოების შეთანხმების ორგანიზაციიდან გამოსვლისკენ.

საპარლამენტო ფრაქციამ, რომლის შემადგენლობაშიც ფაშინიანი შედიოდა, პარლამენტში სომხეთის ევრაზიის ეკონომიკური კავშირიდან გამოსვლის პროექტის ინიცირებაც კი მოახდინა. რა თქმა უნდა, ის არ მიიღეს, მაგრამ „გემო“ დარჩა.

უკვე 2018 წლის ქუჩის აქციების დროს, ოპოზიციონერმა უარი თქვა თავის სიტყვებზე და განაცხადა, რომ რუსეთი სომხეთის მთავარ პარტნიორად რჩება. 2018 წელს, ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, ნიკოლ ფაშინიანი, თითქოს, საერთოდ გამოცვალეს.

ასეთი მკვეთრი ცვლილება შეიძლება მოულოდნელი იყოს მხოლოდ რიგითი ადამიანისთვის, მაგრამ არანაირად პოლიტიკოსისთვის, ამბობს პოლიტოლოგი, ალექსანდრ ისკანდერიანი. მომხდარს ის „სავარძლის ფუნქციას“ უწოდებს:

„ასეთი ანტირუსული განწყობები ბუნებრივი იყო, იმიტომ რომ ფაშინიანის გუნდი ხელისუფლების ოპოზიციაში იყო. შემთხვევითი არაა, რომ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, ეს ყველაფერი 180 გრადუსით შემობრუნდა. იმიტომ, რომ ეს არის არა პირადი რწმენის შედეგი, არამედ სავარძლის. იმ ადგილის ფუნქცია, სადაც შენ იმყოფები. პოლიტიკოსები ყოველთვის ასე აკეთებენ. ეს ნორმაა. მაგრამ ფაშინიანმა ამის შესახებ განაცხადა კიდეც – ძალიან გულუბრყვილობის ან გონიერების გამო“.

მართლაც, ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მან განაცხადა, რომ მისი პოლიტიკური ამპლუა შეიცვალა, ახლა ის ვალდებულია, იხელმძღვანელოს არა პოლიტიკური კონიუნქტურით, არამედ სომხეთის ეროვნული ინტერესებით.

„რუსულ მედიასაშუალებებში, ორი წლის განმავლობაში, ფაშინიანი არაერთხელ წარმოადგინეს, როგორც პროდასავლელი იდეალისტი. მაგრამ მან დაადასტურა, რომ საქმეში მისდევს არა რაღაც აბსტრაქტულ თემებს, არამედ პრაგმატიკას. ეს ეხება მოსკოვთან ურთიერთობასაც. ფაშინიანმა, რომელმაც ყველაფერი ევრაზიული ინტეგრაციული პროექტების კრიტიკით დაიწყო, დაამტკიცა, რომ არ აპირებს გადახედოს თავის ქვეყანასა და რუსეთს შორის სტრატეგიული კავშირის საფუძვლებს“, – შეაჯამა რუსმა პოლიტოლოგმა, სერგეი მარკედონოვმა.

პოსტსაბჭოთა ფორმატის ახალი ლიდერი

პრემიერ-მინისტრის პოსტზე არჩევის შემდეგ, თავისი პირველი შეხვედრები მან სწორედ რუსეთისა და ინტეგრაციული სტრუქტურების ხელმძღვანელებთან შეხვედრებით დაიწყო, რომლის წინააღმდეგაც გამოდიოდა თავის დროზე. აშკარა იყო, რომ პუტინთან, ლუკაშენკოსა და ნაზარბაევთან ერთად ის თავს კარგად არ გრძნობდა.

„ფაშინიანი – სომხურ პოლიტიკაში პოსტსაბჭოთა თაობის წარმომადგენელია. მახსოვს, 2018 წელს, როგორ ვუყურებდი პირველ შეხვედრას, რომელიც მან პუტინთან გამართა. იქ ასევე იყვნენ მოლდოვის, ბელარუსის, ყაზახეთისა და ყირგიზეთის ლიდერები. და უცებ თვალში მომხვდა, რომ ფაშინიანი ერთადერთი იყო იქ მყოფებს შორის, რომელსაც რუსული ენა – ნასწავლი ჰქონდა. ყველა დანარჩენისთვის რუსული ერთ-ერთი ან ერთადერთი მშობლიური ენა იყო“, – აღნიშნავს პოლიტოლოგი ალექსანდრ ისკანდერიანი.

თუმცა, არა მხოლოდ ენა და პოლიტიკური გამოცდილება აქცევდა ფაშინიანს „თეთრ ყვავად“ ამ გუნდში. კრემლს ტრადიციულად მძიმე დამოკიდებულება აქვს რევოლუციებისადმი, „ხავერდოვანი“ იქნება ის თუ „ნარინჯისფერი“. და, რა თქმა უნდა, მოსკოვში აღფრთოვანებულები არ იყვნენ იმით, რაც 2018 წლის გაზაფხულზე, სომხეთში ხდებოდა.

ფაშინიანი ცდილობდა, ყოველი შესაძლებლობისას ხმამაღლა განეცხადებინა, რომ სომხეთსა და რუსეთს შორის პრობლემები არ არსებობს. მაგრამ უსიამოვნო ინციდენტებს ვერ გაექცა, პირიქით, თვითონ გახდა მათი ინიციატორი.

ხაჩატუროვსა და კოჩარიანთან დაკავშირებული ისტორია

სომხურ-რუსულ ურთიერთობებში ერთ-ერთი ხარვეზი სომხეთში ხელისუფლების ცვლილებიდან რამდენიმე თვეში მოხდა. ერევანმა გადაწყვიტა, გაეწვია თანამდებობიდან კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის გენერალური მდივანი, იური ხაჩატუროვი და მის წინააღმდეგ გახმაურებული „პირველი მარტის“ საქმეზე სასამართლო გარჩევა დაეწყო.

2008 წლის 19 თებერვლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ, ქვეყანაში არეულობა დაიწყო. სომხეთის პირველი პრეზიდენტის, ლევონ ტერ-პეტროსიანის მომხრეები, რომელიც პოლიტიკაში დაბრუნებას ცდილობდა, ამტკიცებდნენ, რომ არჩევნებზე სწორედ მან გაიმარჯვა და კენჭისყრის შედეგების გადახედვას ითხოვდნენ.

2008 წლის 1 მარტს, დემონსტრაციის დაშლისას, საბრძოლო შეიარაღება გამოიყენეს და 10 ადამიანი დაიღუპა.

იური ხაჩატუროვი მაშინ შეიარაღებული ძალების ერევნის გარნიზონს მეთაურობდა და, გამოძიების ვერსიით, დემონსტრანტების დარბევას ხელმძღვანელობდა. ქსელში გამოჟონილი ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურისა და სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის ხელმძღვანელების სატელეფონო საუბრებიდან გაირკვა, რომ სომხურმა მხარემ ხაჩატუროვის შეცვლის განზრახვა მოსკოვს არ შეუთანხმა.

სომხეთის დამოკიდებულებამ კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის გენერალური მდივნის მიმართ, ორგანიზაციის ავტორიტეტს დაარტყა და მოსკოვის გაღიზიანება გამოიწვია.

„იქ მიმდინარე პროცესები არ შეიძლება ჩვენ არ გვაღელვებდეს, მათ შორის, იმ ორგანიზაციების ნორმალური მუშაობის თვალსაზრისით, რომლებიც დსთ-ის სივრცეში მოქმედებენ და რომლებშიც მონაწილეობს სომხეთი“, – განაცხადა რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა.

სხვათა შორის, ფაშინიანი შედიოდა პრეზიდენტობის კანდიდატის, ტერ-პეტროსიანის საარჩევნო შტაბში და საპროტესტო მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი იყო. პირველი მარტის ტრაგიკული მოვლენების შემდეგ, ოპოზიციონერი მოღვაწე ერთი წლითა და ოთხი თვით იატაკქვეშ გადავიდა მასობრივი არეულობების ორგანიზების ბრალდებების გამო. შემდეგ, საკუთარი ნებით გამოცხადდა პროკურატურაში, დააპატიმრეს და შვიდი წელი მიუსაჯეს.

23 წლის შემდეგ, მას ამნისტია შეეხო, რომელიც სომხეთის დამოუკიდებლობის 20 წლისთავთან დაკავშირებით გამოცხადდა. ოპოზიცია ამტკიცებს, რომ ხელისუფლება იძულებული იყო, ეს ნაბიჯი გადაედგა საერთაშორისო სტრუქტურების მხრიდან ზეწოლის შედეგად.

სომხეთში შენიშნეს პოსტრევოლუციური მთავრობის ლიდერის განსაკუთრებული ყურადღება „პირველი მარტის“ საქმისადმი.

ამავე საქმეზე არის ბრალდებული სომხეთის ყოფილი პრეზიდენტი რობერტ კოჩარიანი, რომელიც არ მალავს თავის მეგობრულ ურთიერთობას რუსეთის პრეზიდენტთან.

სომხური მედია წერდა, რომ პუტინი დაინტერესებული იყო კოჩარიანის პატიმრობიდან გათავისუფლებით, მაგრამ მის თხოვნას ანგარიში არ გაუწია სომხეთის ხელისუფლებამ.

ექსპრეზიდენტი კონსტიტუციური წესრიგის დამხობაშია ბრალდებული. 2008 წლის არჩევნების შედეგად, ცესკომ გამარჯვებულად სერჟ სარგსიანი გამოაცხადა, თუმცა, მარტის მოვლენების დროს, მას ჯერ კიდევ არ ჰქონდა უფლებამოსილების შესრულება დაწყებული და დემონსტრანტების სასტიკ დარბევაში რობერტ კოჩარიანია ბრალდებული.

ექსპრეზიდენტი 2018 წლის ივლისში დააპატიმრეს. მას შემდეგ, მისმა ადვოკატებმა სამჯერ მოახერხეს აღკვეთის ღონისძიების შეცვლა, ბოლოს ის 4-მილიონიანი გირაოს სანაცვლოდ 2020 წლის ივნისში გაათავისუფლეს. თუმცა, ამ საქმეზე სასამართლო გრძელდება.

• მოსაზრება: მითებმა და ბუნდოვანმა რეალობამ სომხების ომში დამარცხება გამოიწვია
• შარაგზის მოკავშირეები. რა ფასი დაუჯდა სომხეთს რუსეთის ერთგულება

რკინიგზები, „გაზპრომი“

რევოლუციის შემდეგ, სამართალდამცავი ორგანოები სომხეთში მოქმედი მსხვილი რუსული კაპიტალითაც დაინტერესდნენ. ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდა „რუსეთის რკინიგზის“ შვილობილი კომპანია „სამხრეთ კავკასიის რკინიგზა“, ასევე, „გაზპრომის“ შვილობილი კომპანია – „გაზპრომ-სომხეთი“.

პირველ შემთხვევაში, ერთდროულად ორი სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, მათ შორის, თანამდებობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების მუხლით. გაზის კომპანია კი განსაკუთრებით დიდი ოდენობით გადასახადების გადაუხდელობის სკანდალის ცენტრში აღმოჩნდა. ორივე შემთხვევაში სიტუაცია მოგვარდა – მოსკოვის მკაცრი განცხადებების შემდეგ.

სოროსის ფონდი და ფაშინიანის გუნდი

უკმაყოფილება ჩრდილოეთ მიმართულებიდან ძირითადად მოდიოდა არა ოფიციალური პირებისგან, არამედ კრემლთან დაახლოებული სტრუქტურებიდან და მედიისგან.

რუსული პროპაგანდისტული პრესა აკრიტიკებდა ფაშინიანს იმის გამო, რომ მან გარშემო პროდასავლელი პოლიტიკოსები შემოიკრიბა, რომლებიც არა მხოლოდ სიმპათიით იყვნენ განწყობილნი „დასავლური სამყაროს“ მიმართ, არამედ მრავალი წლის განმავლობაში იღებდნენ იქიდან დაფინანსებას.

განსაკუთრებით პოპულარული იყო ვიდეორგოლები პარლამენტის სპიკერის, მისი პრესმდივნისა და ნიკოლ ფაშინიანთან დაახლოებული სხვა პირების მონაწილეობით ერევანში გამართულ ანტირუსულ აქციებზე.

„მართლაც, პროსახელისუფლებო კომენტატორები ახლაც და ადრეც მკვეთრად აკრიტიკებდნენ ფაშინიანს, რომელიც ხელისუფლებაში მოვიდა არა იმ გზით, რომელსაც ჩვენთან იწონებენ: ფერადი რევოლუციის ტალღაზე. მას ასევე ადანაშაულებდნენ იმაში, რომ შემოიკრიბა ადამიანები, რომლებიც დაკავშირებული იყვნენ ჯორჯ სოროსთან. ეს სახელი კი ჩვენთან ისეთ როლს ასრულებს, როგორც წითელი ნაჭერი ხარისთვის“, – აცხადებს რუსი პოლიტოლოგი გეორგი ბოვტი.

და მაინც, ფაშინიანმა „ერთგულება შეინარჩუნა“

იყო კრემლიდან სიგნალი ფაშინიანის კრიტიკაზე? სომხეთის პრემიერისადმი არ იყო ერთიანი მიდგომა მედიასივრცეში, გხვდებოდა როგორც მწვავე კრიტიკა, ისევე – ლოიალური დამოკიდებულება.

„თუ არსებობს დისკურსები, რომლებიც რაღაც პრობლემასთან დაკავშირებით ერთმანეთისგან განსხვავდებიან, როცა ერთ დღეს ერთი და იმავე არხით შესაძლებელია ძალიან პროსომხური გამონათქვამების მიღება, მეორე დღეს კი – პროაზერბაიჯანულის, თუ არსებობს შეუთანხმებლობა, ეს იმის მაჩვენებელია, რომ კრემლს ბრძანება არ გაუცია.

არსებობს საკითხები რუსეთის დღის წესრიგში, რომლებიც ყოველთვის ერთნაირად განიხილება. არსებობს გარკვეული პრობლემატიკა, რომლის განხილვა რუსეთის ტელევიზიით სხვაგვარად არ შეიძლება. როცა მიიღება მკაფიო გადაწყვეტილება, მაშინ არაფერი მსგავსი არ ხდება. თუ ეს არ ხდება, მაშასადამე, ეს კრემლის ხმა არაა“, – მიიჩნევს პოლიტოლოგი ალექსანდრ ისკანდარიანი.

ის ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ნიკოლ ფაშინიანი ყველა ძირითად პუნქტთან დაკავშირებით სომხეთის მიერ ადრე არჩეული გზის ერთგული დარჩა, და ამის ნათელი მაგალითია – რუსულ მხარესთან ერთად სამხედრო კონტინგენტის გაგზავნა სირიაში:

„არაფერი საშინელი რუსული ინტერესების თვალსაზრისით არ მომხდარა. სომხეთი არ გამოსულა კოლექტიური უსაფრთხოების შეთანხმების ორგანიზაციიდან და ევრაზიის ეკონომიკური კავშირიდან. მას არ განუცხადებია, რომ ნატოში შესვლა სურს. მას არ გაუკეთებია მკვახე ანტირუსული განცხადებები“.

ამის მიუხედავად, რუსეთში გარკვეული წრეები ისევ ელიან, რომ რაღაც მომენტში ფაშინიანი მკვეთრად შებრუნდება ევროპისკენ.

ეკონომიკის უმაღლესი სკოლის მსოფლიო ეკონომიკისა და მსოფლიო პოლიტიკის ფაკულტეტის დეკანი ანდრეი სუზდალცევი დარწმუნეულია, რომ ფაშინიანი ჩართულია ქვეყნის საზოგადოებრივი ცხოვრების ამერიკულ სცენარში:

„ამერიკის ხელისუფლება უკვე დიდი ხანიან მუშაობს სომხეთის პოლიტიკურ კლასთან, ახალგაზრდობასთან, საზოგადოებასთან როგორფ ოფიციალური, ისე არასახელმწიფო სტრუქტურების მეშვეობით. სომხეთში ყველაზე მრავალრიცხოვანი ამერიკული საელჩოა პოსტსაბჭოთა სივრცეში – ათას ადამიანზე მეტი, უზარმაზარი ასეთი პატარა ქვეყნისთვის“.

ამასთან, პოლიტოლოგს მხედველობიდან რჩება ის ფაქტი, რომ საელჩოც და მრავალრიცხოვანი დასავლური არასამთავრობო ორგანიზაციებიც სომხეთში ფაშინიანამდე მუშაობდნენ. მოკლედ რომ შევაჯამოთ, ფაშინიანი ქვეყნის მიერ ადრე აღებული საგარეო-პოლიტიკური კურსის ერთგული დარჩა. საქართველოსა და უკრაინისგან განსხვავებით, სადაც ხელისუფლებაში „ქუჩიდან“ მოდიოდნენ, რუსეთმა შეძლო სომხეთში თავისი გავლენის შენარჩუნება.