2025 წელი - როგორი იყო ის საქართველოსთვის
2025 წელი შეჯამება
ყველაზე მძიმე წელი ქართული დემოკრატიისთვის და საქართველოს ევროპული მომავლისთვის – 2025 წელი უდავოდ ამ სტატუსით შევა ქვეყნის ისტორიაში.
ასამდე პოლიტპატიმარი, ციხეში გამომწყვდეული ოპოზიცია, შეზღუდული მედია და არასამთავრობო სექტორი. გიყვებით მოკლედ, როგორი იყო 2025 საქართველოსთვის.
▇ პოლიტიკური კრიზისი, მასობრივი პროტესტი გრძელდება
რა მოხდა:
2024 წლის ბოლოდან თბილისში (და საქართველოს სხვა ქალაქებშიც) ყოველდღიური საპროტესტო აქციები იმართება. პროტესტის მიზეზი გახდა ხელისუფლების გადაწყვეტილება, შეეჩერებინა საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებები. ეს გადაწყვეტილება გამოცხადდა 26 ოქტომბრის 2024 წლის სადავო საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ. პერმანენტული აქციის მონაწილეები აპროტესტებენ ქვეყნის ევროპული გზიდან გადახვევას, ითხოვენ ხელახალ საპარალმენტო არჩევნებს და პოლიტიკური ნიშნით დაკავებული ადამიანების გათავისუფლებას.
პროტესტებს თან ახლდა დარბევები, დაპირისპირება პოლიციასთან, მასობრივი დაკავებები და შეკრების თავისუფლების მკაცრი შეზღუდვები.
წლის ბოლოს ბრიტანული საზოგადოებრივი მაუწყებლის, ბი-ბი-სის ეთერში გავიდა დოკუმენტური ფილმი-გამოძიება, სადაც საუბარია იმაზე, რომ დემონსტრაციების დარბევისას ხელისუფლებამ აკრძალული და ჯანმრთელობისთვის მავნე ნივთიერებები გამოიყენა.
შდეგად, 2025 წელს, დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში პირველად ქვეყანას ჰყავს ასზე მეტი პოლიტიკური პატიმარი.
აქციების დაწყებისთანავე “ქართულმა ოცნებამ” კანონმდებლობაში ცვლილებების შეტანა დაიწყო. ამ ცვლილებების მიზანი დემონსტრაციების ჩახშობა იყო. დრაკონული კანონები, რომელთაც წესით მაქსიმალურად უნდა შეევიწროებინა აქციის მონაწილეები, ჯარიმების გაათმაგებით დაიწყო და ბოლოს, პატიმრობის შემოღებით დასრულდა. წლის ბოლოს საქმე იქამდე მივიდა, რომ აქციის მონაწილებს ტროტუარზე დგომისთვისაც აკავებდნენ.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი:
ეს ბოლო წლების განმავლობაში ქვეყანაში ყველაზე მასშტაბური პოლიტიკური მობილიზაციაა. იგი ნათლად ასახავს საზოგადოების ღრმა გაყოფას – ერთი მხრივ, მოქალაქეთა სწრაფვას დემოკრატიისკენ, ხოლო მეორე მხრივ, მმართველი პარტიის „ქართული ოცნების“ ქმედებებს. შექმნილმა ვითარებამ კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა ქვეყნის დემოკრატიული ინსტიტუტების მდგრადობა.
▇ ევროკავშირთან უვიზო რეჟიმის დაკარგვის რისკი
რა მოხდა: 30 ნოემბერს ევროკავშირმა ოფიციალურად დაამტკიცა წესი, რომლებიც უვიზო მიმოსვლის შეჩერებას გაცილებით გამარტივებული პროცედურებით შესაძლებელს ხდის. იმის გამო, რომ საქართველომ ვერ შეასრულა ევროკომისიის არაერთი რეკომენდაცია, გაჩნდა მოლოდინი, რომ ეს ახალი მექანიზმი პირველ რიგში სწორედ საქართველოს მიმართ ამოქმედდება. მოსალოდნელია, რომ პირველ ეტაპზე უვიზო მიმოსვლის უფლება სრულად შეუჩერდეთ დიპლომატიური და სამსახურებრივი პასპორტების მფლობელებს, მათ შორის — „ქართული ოცნების“ ხელისუფლების უმაღლესი და მაღალი რანგის თანამდებობის პირებს. თუმცა, ევროკავშირმა ასევე ღიად განაცხადა მზადყოფნა, რომ ქვეყანაში დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების მდგომარეობის გაუარესების გამო, ეს შეზღუდვა საქართველოს ყველა მოქალაქეს შეეხოს.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი: ევროკავშირთან უვიზო რეჟიმი ბოლო წლების განმავლობაში საქართველოს საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მიღწევად ითვლებოდა. მისი შერყევა მხოლოდ მოგზაურობის გართულებას არ ნიშნავს – ეს არის სიმბოლო ბრიუსელსა და თბილისს შორის ნდობის ფართო კრიზისისა, რაც სერიოზულ ზიანს შეიძლება მიაყენოს ქვეყნის ეკონომიკას და განსაკუთრებით ახალგაზრდების საგანმანათლებლო და პროფესიულ შესაძლებლობებს.
▇ პოლიტიკური პარტიების აკრძალვა
რა მოხდა: საქართველოში პოლიტიკური კონკურენციის იურიდიული გზით შეზღუდვის პროცესმა მკაფიო ფორმა მიიღო. 2025 წლის შემოდგომაზე მმართველმა პარტიამ „ქართულმა ოცნებამ“ საკონსტიტუციო სასამართლოს მიმართა სარჩელით, რომლის მიხედვითაც სამი უმსხვილესი ოპოზიციური პოლიტიკური გაერთიანების აკრძალვას ითხოვს. ეს პარტიებია: „ერთიანობა — ნაციონალური მოძრაობა“, „ლელო — ძლიერი საქართველო“, და „კოალიცია ცვლილებისთვის: გვარამია, მელია, გირჩი, დროა“. პარალელურად, ხელისუფლებამ საჯაროდ მიანიშნა იმ პარტიათა უფრო ფართო ჩამონათვალზეც, რომლებიც შესაძლოა მსგავსი ზეწოლის სამიზნე გახდნენ.
გადაწყვეტილების მისაღებად საკონსტიტუციო სასამართლოს კანონით 9-თვიანი ვადა აქვს.
აღსანიშნავია, რომ იმ პარტიებმა, რომელთა აკრძალვასაც ოცნება აპირებს, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის სადაო მონაცემებითაც კი, 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე ჯამში 623 299 ამომრჩევლის მხარდაჭერა მიიღო, რაც 49 სადეპუტატო მანდატს და ხმების 30.01 პროცენტს შეადგენს.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი: უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა ეს ნაბიჯი ავტორიტარული ტრანსფორმაციის ნაწილად შეაფასეს. მათი შეფასებით, ხელისუფლება ქმნის „კონსტიტუციური წმენდის“ პრეცედენტს – როდესაც პოლიტიკური კონკურენციის პრობლემა წყდება არა პოლიტიკურად (არჩევნებით, კოალიციებით, საზოგადოებრივი მხარდაჭერით), არამედ იურიდიულად – ოპონენტის „ანტიკონსტიტუციურად“ გამოცხადების გზით.
▇ ოპოზიციის ლიდერები ციხეში
რა მოხდა: 2025 წელი ოპოზიციური პოლიტიკური სპექტრისთვის მასობრივი სისხლისსამართლებრივი დევნის წლად იქცა. სხვადასხვა ბრალდებით გასამართლდა და დააკავეს დაახლოებით ოცამდე მოქმედი თუ ყოფილი ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი. დაკავებების მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავშირდებოდა სადაო პარლამენტში შექმნილ საგამოძიებო კომისიაზე (ე.წ. წულუკიანის კომისია) არგამოცხადებას. წულუკიანის კომისია შეიქმნა, რათა ყოფილი ხელისუფლების, “ნაციონალური მოძრაობის” დროს მომხდარი სხვადასხვა საქმეები გამოეძიებინა.
ამ სხდომებზე არგამოცხადება სამართლებრივი სანქციის საფუძვლად იქცა. ამ მიზეზით პატიმრობაში აღმოჩნდა რვა პოლირიკური ლიდერი
ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების ნაწილი დაკავებულია ასევე 4 ოქტომბრის ე.წ. „მშვიდობიანი დამხობის საქმის“ ფარგლებში.
პატიმრობაში რჩება ასევე „ერთიანობა — ნაციონალური მოძრაობის“ პოლიტსაბჭოს თავმჯდომარე ლევან ხაბეიშვილი, რომელიც სუსმა 11 სექტემბერს დააკავა „მშვიდობიანი დამხობის“ გეგმის ფარგლებში სპეცრაზმელებისთვის სატელევიზიო ეთერებიდან „200 000 დოლარის შეთავაზების“ ბრალდებით.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი: მიმდინარე პროცესებს პოლიტიკური კომენტარორები ავტოკრატიის გაფორმებას უწოდებენ. მნიშვნელოვანია კონტექსტი: „ქართული ოცნების“ დამფუძნებელი ბიძინა ივანიშვილი ჯერ კიდევ ერთი წლით ადრე ღიად საუბრობდა ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების გასამართლებისა და მათი პარტიების აკრძალვის აუცილებლობაზე. ანალოგიურ განცხადებებს აკეთებდნენ მმართველი პარტიის სხვა ლიდერებიც, ხოლო პოლიტიკური ოპონენტები საჯარო რიტორიკაში „კოლექტიურ ნაციონალურ მოძრაობად“ იყვნენ მონათლულნი — რაც მიმდინარე რეპრესიულ პოლიტიკას წინასწარ გაცხადებულ სტრატეგიად წარმოაჩენს.
▇ დევნა “ოცნების” შიგნით
რა მოხდა:
2025 წელს სამართლებრივი დევნის ობიექტი გახდნენ „ქართული ოცნების“ ყოფილი მაღალჩინოსნებიც – მათ შორის ორი ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, თავდაცვის მინისტრი, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი უფროსი და ყოფილი გენერალური პროკურორი. საქმეები მოიცავს კორუფციას, ფულის გათეთრებას, თანამდებობის ბოროტად გამოყენებას და მძიმე ძალადობრივ დანაშაულებსაც.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი:
ეს საქმეები აჩენს სისტემურ კითხვას: მართავდა თუ არა ქვეყანას წლების განმავლობაში კორუმპირებული და კრიმინალიზებული ელიტა და რატომ არ რეაგირებდა სახელმწიფო მანამდე. პარალელურად, შერჩევითი მართლმსაჯულების რისკიც ჩნდება – განსაკუთრებით იმ ფონზე, რომ გამოძიებები აქტიურდება მაშინ, როდესაც ყოფილი მმართველები პოლიტიკურად დასუსტებულნი ან ოპოზიციაში არიან.
▇ მედიაზე ნადირობის წელი
რა მოხდა: ბოლო ერთი წელია, უპრეცენდენტო რეპრესიების სამიზნეა დამოუკიდებელი მედია. ამ ხნის განმავლობაში, საქართველოში ყოველდღიურობად იქცა ჟურნალისტების დაშინება, შევიწროება, მათ მიმართ სიტყვიერი და ფიზიკური ძალადობა, სამართლებრივი დევნა და დაპატიმრება.
600 თავდასხმის შემთხვევა აღრიცხა ჟურნალისტებზე, ბოლო ერთ წელიწადში, მედიის საკითხებზე მომუშავე ორგანიზაციამ “მედიის, ინფორმაციისა და სოციალური კვლევების ცენტრი” (CMIS).
ამ მონაცემებზე დაყრდნობით, ორგანიზაციამ “რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე”, ქართული მედიაგარემოს შესახებ ანგარიში გამოაქვეყნა და თქვა, რომ “2024 წლის 28 ნოემბრიდან, პროევროპული პროტესტის დაწყების შემდეგ, საქართველოში პრესის თავისუფლება მკვეთრად გაუარესდა“.
14 მედიის წარმომადგენელი (ჟურნალისტი, ფოტოგრაფი, ოპერატორი) დააკავეს ბოლო ერთ წელიწადში საქართველოში. მათან ერთი, ბათუმელები”/”ნეტგაზეთის” დამფუძნებელი, მზია ამაღლობელი სისხლის სამართლის აბსურდული ბრალდებით. მას 2-წლიანი პატიმრობა აქვს მისჯილი.
CMIS-ის მონაცემებით, ჟურნალისტებს აკავებენ ადმინისტრაციული წესით, საპროტესტო აქციაზე, გზის გადაკეტვის ბრალდებით. მათ დიდ ნაწილს რამდენიმედღიან ადმინისტრაციულ პატიმრობას უსჯიან.
“ქართული ოცნება” დამოუკიდებელი მედიის შეზღუდვას ცდილობს რეპრესიული კანონებითაც. 7 საკანონმდებლო ცვლილება მიიღო პარლამენტმა, მედიის შესაზღუდად, 2025 გაზაფხულიდან დღემდე.
ამ ცვლილებებით მედიას ფაქტობრივად აეკრძალა უცხოური დაფინანსების მიღება, მნიშვნელოვნად შეიზღუდა გამოხატვის თავისუფლება, აიკრძალა ფოტო/ვიდეო გადაღება სასამართლოში და გაძლიერდა სახელმწიფოს კონტროლი მედიაზე.
