Gürcüstandan zorla qaytarılan jurnalist Əfqan Sadıqov Azərbaycanda yenidən həbs edilib
Əfqan Sadıqov yenidən həbs edilib
Əfqan Sadıqova qarşı Gürcüstandan deportasiya edilməzdən az əvvəl icraatı dayandırılan 2024-cü ildə açılmış hədə-qorxu ilə tələb etmə işi yenidən icraata qaytarılıb.
Bununla əlaqədar Binəqədi Rayon Məhkəməsi “Azel TV” xəbər saytının təsisçisi və baş redaktoru Əfqan Sadıqov barəsində iyulun 30-dək həbs qətimkan tədbiri seçib. Bu barədə jurnalistin vəkili Nemət Kərimli məlumat verib.
Vəkilin sözlərinə görə, iki il əvvəl – 2024-cü ilin mayında Baş Prokurorluq tərəfindən Cinayət Məcəlləsinin 182-ci maddəsi (hədə-qorxu ilə tələb etmə) üzrə açılmış cinayət işi yenidən icraata qaytarılıb. Məhkəmə ittihamın 182.2.1-ci (qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə) və 182.2.4-cü (xeyli miqdarda əmlak əldə etmək məqsədilə törədildikdə) bəndləri ilə bağlı həbs qərarı çıxarıb.
Bu hadisə Əfqan Sadıqovun aprelin 5-də Gürcüstandan deportasiya edildikdən sonra baş verib və bir çox müşahidəçilər tərəfindən siyasi motivli repressiyanın davamı kimi qiymətləndirilir. Hadisə həm də Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin (AİHM) qərarlarının icrası və regionda media azadlığı məsələlərini yenidən gündəmə gətirib.
Sadıqov kimdir və nə ilə məşğuldur?
Əfqan Sadıqov Azərbaycanın müstəqil jurnalistlərindən biri kimi tanınır. O, “Azel TV” onlayn xəbər saytının və eyni adlı yutub kanalının təsisçisi və baş redaktorudur.
Materiallarında əsasən korrupsiya halları, sosial ədalətsizlik, məmurların fəaliyyəti və hakimiyyətin siyasəti ilə bağlı tənqidi mövqelər səsləndirir.
Sadıqovun fəaliyyəti uzun illərdir mübahisələrə səbəb olur – tərəfdarları onu cəsarətli müstəqil səs kimi görür, rəsmi dairələr isə onu ittihamlarla bağlı cinayətkar kimi təqdim edirlər. Azərbaycan vətəndaş cəmiyyətinin bəzi qismi də onun barəsində hökümətlə eyni düşüncədədir.
O, əvvəllər də təqiblərə məruz qalıb. 2020-ci ilin mayında saxlanılıb, noyabrda Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi onu hədə-qorxu ilə pul tələb etmə ittihamı ilə 7 il azadlıqdan məhrum edib (digər müttəhim Sakit Muradovla birlikdə).
Müdafiə tərəfi hökmdən apellyasiya verib. Sadıqov həbsxanada aclıq aksiyası keçirib (242 gün), ümumilikdə təxminən 2 il 15 gün həbsdə qaldıqdan sonra prezidentin əfv sərəncamı ilə azadlığa buraxılıb.
Azadlığa buraxılandan sonra jurnalist fəaliyyətini davam etdirib və 2023-cü ilin dekabrında ailəsi ilə birlikdə Gürcüstana köçüb.
Gürcüstan və deportasiya: transsərhəd repressiya iddiaları
Gürcüstana köçdükdən sonra Sadıqov Azərbaycan hakimiyyətinin təzyiqindən qurtulacağını ümid edirdi. Lakin 2024-cü ilin avqustunda Tbilisidə Azərbaycanın ekstradisiya sorğusu əsasında saxlanılıb. O, 2024-cü ilin mayında açılmış hədə-qorxu ilə tələb etmə ittihamı ilə bağlı həbsdə saxlanılıb.
2025-ci ilin yanvarında AİHM Gürcüstana müvəqqəti tədbir tətbiq edərək Sadıqovun Azərbaycana ekstradisiyasını qadağan edib. 2025-ci ilin aprelində Tbilisi məhkəməsi onu 5 min lari girov qarşılığında azadlığa buraxıb.
Bundan sonra jurnalist Gürcüstanda bir neçə dəfə inzibati qaydada saxlanılıb – sosial şəbəkədə polis əməkdaşını təhqir etmək, yolu qanunsuz bağlamaq kimi ittihamlarla 7-14 günlük həbslər və böyük məbləğdə cərimələr alıb.
Ən dramatik mərhələ 2026-cı ilin aprelində baş verib. Aprelin 4-də axşam saatlarında Tbilisidə evində saxlanılan Sadıqov sosial mediada polis əməkdaşını təhqir etmək ittihamı ilə yenidən inzibati qaydada məhkəməyə çıxarılıb. Gecə saat 4-də keçirilən qısa iclasdan sonra Tbilisi Şəhər Məhkəməsi onu 2000 lari cərimə, dərhal deportasiya və 3 il müddətinə Gürcüstana giriş qadağası ilə cəzalandırıb. Aprelin 5-də o, Azərbaycana deportasiya edilib.
Bu addım beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən kəskin pislənilib. Media Azadlığı Sürətli Reaksiya (Media Freedom Rapid Response (MFRR)), Dünya İşgəncəyə Qarşı Təşkilat (OMCT) və digər hüquq müdafiə qurumları bunu “transsərhəd repressiya”nın bariz nümunəsi, AİHM-in ekstradisiya qadağası tədbirinin kobud pozuntusu kimi qiymətləndiriblər. AİHM özü də Gürcüstanın qanun pozuntusu ilə bağlı xüsusi açıqlama verib.
Müşahidəçilər qeyd edirlər ki, deportasiyadan bir gün sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Tbilisiyə səfəri baş tutub və bu, iki ölkə arasında koordinasiya iddialarını gücləndirib.
Gürcüstan rəsmi olaraq deportasiyanı inzibati qanun pozuntusu çərçivəsində həyata keçirdiyini, ekstradisiya tələbinin AİHM qərarı səbəbindən yerinə yetirilmədiyini bildirib. Tənqidçilər isə inzibati ittihamın deportasiya üçün əlverişli “bəhanə” kimi istifadə edildiyini iddia edirlər.
İndiki həbs: köhnə işin “yenidən doğulması”
Deportasiyadan sonra Sadıqovun vəziyyəti ilə bağlı ziddiyyətli məlumatlar yayılıb. Bəzi mənbələrə görə, aprelin 1-də Baş Prokurorluq cinayət işinə xitam verib. Lakin iyunun 9-da məhkəmə qərarı ilə iş yenidən icraata qaytarılıb və jurnalist həbs edilib.
Vəkil Nemət Kərimli bildirib ki, Sadıqov ittihamları qəbul etmir, onları siyasi motivli və qurama adlandırır.
Müdafiə tərəfi hesab edir ki, jurnalistin məcburi deportasiyasından dərhal sonra işin canlandırılması təsadüfi deyil və repressiyanın davamıdır.
Nə deyirlər?
Müdafiə və müxalifət dairələri hadisəni siyasi sifarişli repressiya kimi qiymətləndirirlər. Onlar qeyd edirlər ki, Azərbaycanda müstəqil jurnalistlərə qarşı “iqtisadi cinayətlər” (hədə-qorxu, qaçaqmalçılıq və s.) ittihamı geniş yayılmış taktikadır – bu, işi “siyasi” yox, “cinayət” kimi göstərməyə imkan verir.
Nümunə kimi digər media nümayəndələrinin işləri göstərilir. Ailə üzvləri, xüsusilə Əfqan Sadıqovun həyat yoldaşı Sevinc Sadıqova sosial şəbəkələrdə mütəmadi olaraq yeniliklər paylaşır və azadlığa çağırış edir. Sosial mediada #AzadEt kimi çağırışlar yayılır.
Beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları əvvəlki deportasiya ilə bağlı sərt bəyanatlar veriblər. İndiki həbslə bağlı hələlik geniş bəyanatlar olmasa da, ümumi kontekstdə “sistematik təzyiq”dən danışırlar. Onlar vurğulayırlar ki, belə hallar jurnalistlərin təhlükəsizliyini təhdid edir və regionda ifadə azadlığını məhdudlaşdırır.
Azərbaycan tərəfi işlə bağlı geniş şərh verməyib. Hökumətyönlü media isə Sadıqovu “cinayətkar” kimi təqdim edir, ittihamların “əsaslı” olduğunu vurğulayır və jurnalist fəaliyyətini “ört-basdır” kimi qiymətləndirir. Onlar hesab edirlər ki, qanun hamı üçün eynidir və heç kim “jurnalist” statusu ilə cinayətdən kənarda qala bilməz.
Nüanslar:
- İttihamın mahiyyəti (kimdən və necə pul tələb edildiyi) ictimaiyyətə tam açıqlanmayıb. Bu, müdafiə tərəfinin “qurama” iddialarını gücləndirir.
- İşin 2024-cü ildə açılması, Gürcüstanda həbs, AİHM qərarı, deportasiya və indi yenidən həbs – bütün bunlar vaxt baxımından çox sıx bağlıdır.
- Azərbaycanda media azadlığı ilə bağlı beynəlxalq reytinqlər (Freedom House, Reporters Without Borders) uzun illərdir aşağı səviyyədədir. Bir çox jurnalist və fəal oxşar ittihamlarla həbsdədir.
Nəticə
Əfqan Sadıqovun yenidən həbs edilməsi Azərbaycanda ifadə azadlığının vəziyyəti, hakimiyyətin müstəqil səslərə münasibəti, Gürcüstanın xarici təzyiqlərə tab gətirmə qabiliyyəti və AİHM-in qərarlarının real icra mexanizmlərinin zəifliyi haqqında daha geniş suallar doğurur.
Əgər ittihamlar əsaslıdırsa, ədalət mühakiməsi öz işini görməlidir. Lakin zamanlama, əvvəlki presedentlər və beynəlxalq reaksiyalar fonunda bir çox müşahidəçi hadisəni siyasi repressiyanın növbəti mərhələsi kimi görür.
Gələcəkdə məhkəmə prosesinin gedişi, AİHM-in mümkün yeni qərarları və beynəlxalq təşkilatların mövqeyi hadisənin necə inkişaf edəcəyini göstərəcək. Hazırda isə Əfqan Sadıqov iyulun 30-dək həbsdə qalacaq – əgər yeni qərar çıxmasa.
Əfqan Sadıqov yenidən həbs edilib
