Azərbaycanda həbsdə olan fransalının cəzası 3 il azaldılıb - Makronun Əliyevə zəngi ilə əlaqəsi varmı?
Azərbaycanda həbsdə olan fransalı
Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Fransanın “SAUR” şirkətinin Yaxın Şərq üzrə vitse-prezidenti Anass Derrazın cəzasını 12 ildən 9 ilə endirilib.
Bu qərar, bir neçə ay əvvəl Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin çıxardığı hökmün apellyasiya şikayəti əsasında dəyişdirilməsi nəticəsində baş verib. Derraz cəzasını çəkdikdən sonra Azərbaycandan deportasiya olunacaq.
Bu xəbər Fransanın keçmiş prezident mühafizə xidməti rəhbəri Aleksandr Benalla ilə bağlı beynəlxalq axtarış və Azərbaycan-Fransa münasibətlərinin gərgin fonunda ortaya çıxıb.
Mayın 21-də Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə zəng edib. Bu barədə Azərbaycan Prezidentinin “X” hesabında məlumat dərc olunub.
“Bu gün Prezident Emmanuel Makrondan telefon zəngi aldım. Telefon söhbəti zamanı biz Azərbaycan-Fransa ikitərəfli münasibətlərinin gündəliyindəki məsələləri nəzərdən keçirdik və qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə fikir mübadiləsi apardıq. Biz, həmçinin regional və qlobal hadisələri müzakirə etdik”, – məlumatda deyilir.
Emmanuel Makronun İlham Əliyevə zəng etməsi cəzanın azaldılması ilə vaxt baxımından üst-üstə düşür – baxmayaraq ki, zəngin məzmunu rəsmi olaraq açıqlanmayıb və əsasən Cənubi Qafqazda sülh, regional sabitlik və ikitərəfli əməkdaşlıq mövzularına həsr olunub.
Bu vaxt üst-üstə düşməsi təsadüfənmi, yoxsa daha dərin diplomatik mesajlar daşıyırmı?
İşin mahiyyəti: 2018-ci ildəki razılaşma və 6,14 milyon dollar
Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) istintaqına görə, 2018-ci ildə Anass Derraz və Aleksandr Benalla Azərbaycan əsilli rusiyalı milyarder Fərhad Əhmədovun aktivlərinə, xüsusilə dəbdəbəli “Luna” yaxtasına qarşı beynəlxalq sanksiyaların ləğvi və ya məhkəmə həbsinin götürülməsi müqabilində külli miqdarda rüşvət tələb ediblər.
Tərəflər arasında 6 milyon 140 min ABŞ dolları (10 milyon 438 min manat) məbləğində rüşvət bu cür razılaşdırılıb:
- 15 noyabr 2018-ci ildə 600 min dollar avans.
- Yaxta həbsdən azad edildikdən sonrakı 15 gün ərzində 5 milyon 540 min dollar.
Razılaşma məsləhət müqaviləsi (consulting agreement) formasında rəsmiləşdirilib. Fərhad Əhmədov artıq 200 min dolları Anass Derrazın Dubaydakı “Al Hilal Bank” hesabına, 400 min dolları isə Benallanın “Bank of Africa United Kingdom PLC SC PAR” hesabına köçürüb. Qalan məbləğ isə vəd edilən nəticədən sonra ödənəcəkdi. Derraz Benallanın rüşvət alınmasında köməkçi kimi ittiham olunur.
“Luna” yaxtası (təxminən 114 metr, 300 milyon dollar (510 milyon manat) dəyərində) rusiyalı Roman Abramoviçdən alınıb. Yaxta 2017-2019-cu illərdə Fərhad Əhmədovun keçmiş həyat yoldaşı Tatyana Əhmədova ilə gedən boşanma prosesində London məhkəməsinin qərarı ilə Dubayda həbs olunub.
2019-cu ildə Əhmədov bu işdə qalib gəlib. Lakin 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynanı işğalı ilə əlaqədar Qərb sanksiyaları tətbiq edildikdən sonra yaxta Almaniyada (Hamburq) yenidən həbs edilib. Bəzi mənbələrə görə, sonradan sanksiyaların bir hissəsi ləğv edilib və yaxta yenidən hərəkətə gətirilib.
2018-ci ildəki rüşvət razılaşması boşanma ilə bağlı məhkəmənin qoyduğu həbsi qərarını aradan qaldırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu (sanksiyalar hələ başlamamışdı). Azərbaycan tərəfi bunu “sanksiyalardan qorunma və yaxtanın azad edilməsi” kimi qiymətləndirir.
Məhkəmə prosesi və son qərar
- 2024-cü il iyul: Anass Derraz Bakıda həbs olunur (bəzi mənbələrə görə, “Azərsu” nümayəndələri ilə görüşdən bir gün sonra). O vaxtdan ölkədən çıxışına qadağa qoyulur.
- 2025-ci il may-iyun: İstintaq tamamlanır, məhkəmə başlayır. Derraz ingilis və fransız tərcüməçi ilə iştirak edir, ittihamları rədd edir.
- 2025-ci il 13 noyabr: Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi Derrazı 12 il azadlıqdan məhrum edir. Prokuror 13 il tələb etmişdi.
- 2026-cı il iyun: Bakı Apellyasiya Məhkəməsi apellyasiya şikayətini qismən təmin edərək cəzanı 9 ilə endirir. Derraz hələ də həbsdə qalır.
Fərhad Əhmədov məhkəmədə şahid qismində ifadə verib. O, pul köçürmələrini təsdiqləyib, lakin bəzi mənbələrə görə, “yalnız Derrazla əlaqə saxladığını, Benalla ilə birbaşa görüşmədiyini” deyib və özünü “aldadılmış” hiss etdiyini bildirib. Rüşvət verən tərəf olmasına baxmayaraq, Əhmədov cinayət təqibinə məruz qalmayıb və o, yalnız şahid statusundadır.
Aleksandr Benalla isə beynəlxalq axtarışdadır. 2025-ci il aprelində İnterpolun Baş Katibliyi Azərbaycanın hüquqi sorğusu əsasında Benalla barəsində “Qırmızı bülleten” çıxarıb, lakin bəzi mənbələrdə bu qərarın sonradan ləğv edildiyi və ya heç verilmədiyi də qeyd edilir. Benallanın hazırda üçüncü ölkədə olduğu və ekstradisiya proseslərinə cəlb edildiyi bildirilir.
Şəxslərin keçmişi və kontekst
Anass Derraz Fransız-mərakeş əsilli, “SAUR” şirkətinin (Fransanın üçüncü ən böyük su idarəetmə və ekoloji xidmətlər şirkəti) Yaxın Şərq üzrə regional direktoru və vitse-prezidentidir. Şirkət milyardlarla dollar dövriyyəyə malikdir və su, tullantı, ətraf mühit layihələri ilə məşğuldur. Derraz Dubayda yaşayırdı və Bakıya, görünür, biznes danışıqları üçün gəlmişdi (“Azərsu” ilə görüş).
Aleksandr Benalla Emmanuel Makronun ilk prezidentlik dövründə ən yaxın adamlarından biri, “kölgə” fiquru idi. 2018-ci ildə 1 May etirazları zamanı polis formasında zorakılıqda ittiham olunaraq işdən qovulub, Fransada məhkum edilib. Sonrakı illərdə müxtəlif maliyyə və təsir skandalları ilə bağlı araşdırmalara məruz qalıb. Bu iş onun beynəlxalq imicini daha da zədələyir.
Fərhad Əhmədov Rusiya Federasiyasının keçmiş senatoru (2004-2009), milyarder iş adamıdır. Energetika və digər sahələrdə fəaliyyət göstərib. 2022-ci ildə Qərb sanksiyalarına məruz qalıb (sonradan bəziləri ləğv edilib). “Luna” yaxtası onun simvolik aktivlərindən biridir.
Hüquq yoxsa siyasət?
Azərbaycan tərəfinin mövqeyinə görə, bu, sırf korrupsiya və rüşvət işidir, xarici vətəndaşlar Azərbaycan qanunlarını pozduqda məsuliyyət daşıyırlar, DTX istintaqı peşəkarcasına aparılıb, sübutlar (bank köçürmələri, müqavilə, ifadələr) mövcuddur. Azərbaycan bunu həm də ölkənin suverenliyinin və qanunun aliliyinin nümayişi hesab edir.
Fransız və müstəqil medianın perspektivi isə belədir: iş siyasi motivlidir. Azərbaycan-Fransa münasibətləri son illərdə gərginləşib: Fransanın Ermənistana dəstək siyasəti, Makronun bəyanatları, Yeni Kaledoniya hadisələri və s. Derrazın həbsi “girov” kimi qiymətləndirilir. Məqsəd Benallanı Azərbaycana gətirmək və ya Makrona təzyiq etməkdir.
Nəticə
Bu işin Azərbaycan-Fransa münasibətlərinə uzunmüddətli təsir edəcəyi gözlənilir. Fransa tərəfindən Benallanın ekstradisiyası tələbləri və ya əksinə mübadilə danışıqları mümkün görünür. “SAUR” kimi iri fransız şirkətləri üçün Azərbaycan bazarında fəaliyyət artıq daha riskli hala gələ bilər.
Benalla üçün bu, karyerasının sonu deməkdir. O, artıq Fransada da arzuolunmaz fiqurdur. Derraz isə həbsdən sonra deportasiya olunacaq, lakin Fransada da araşdırma gözlənilə bilər.
Daha geniş kontekstdə bu hadisə geosiyasi “hibrid müharibə” elementləri daşıyır, yəni hüquqi alətlərdən (məhkəmə, İnterpol) diplomatik təzyiq vasitəsi kimi istifadə. Eyni zamanda, oliqarxların “araçı”lardan istifadə etməsi, su sektoru kimi strateji sahələrin siyasi oyunlara qarışması kimi universal problemləri də ortaya qoyur.
Makronun son zənginin apellyasia məhkəməsinin qərarı ilə eyni vaxtda baş verməsi təsadüfdən daha çox şey ifadə edə bilər: tərəflər gərginliyi idarə etməyə çalışır, lakin keçmiş skandallar və yeni hüquqi proseslər münasibətləri zəhərləməkdə davam edir.
Bu işin sonu hələ görünmür. Benallanın ekstradisiyası, Derrazın Fransadakı taleyi və ya gizli diplomatik razılaşmalar – hamısı gələcəkdə aydınlaşacaq.
Bir şey isə aydındır: “Luna” yaxtasının kölgəsi hələ uzun müddət Makron-Əliyev münasibətlərinin üzərində qalacaq.
Azərbaycanda həbsdə olan fransalı
