Avropa İttifaqının İllik Hesabatı: Azərbaycanda “ciddi problemlər” və fundamental azadlıqların “ciddi şəkildə məhdudlaşdırılması”
Avropa İttifaqının İllik Hesabatı
Aİ bildirir ki, 2025-ci ildə Azərbaycanda insan hüquqları və demokratiya vəziyyəti “ciddi problemlər”lə üzləşməyə davam edib. Vətəndaş cəmiyyəti və media azadlığına qoyulan məhdudiyyətlər, məhkəmə müstəqilliyi ilə bağlı narahatlıqlar və struktur islahatlarında məhdud irəliləyiş də qeyd olunur.
Ümumi idarəetmə mühiti məhdudlaşdırıcı olaraq qalıb. Bunlar Avropa İttifaqının “2025-ci ildə Dünyada İnsan Hüquqları və Demokratiya üzrə İllik Hesabatı”nda əksini tapıb.
Hesabatda qeyd edilir ki, qanunvericilik, inzibati və məhkəmə çərçivələri fundamental azadlıqların həyata keçirilməsini “ciddi şəkildə məhdudlaşdırır”.
Qiymətləndirmədə bəzi sahələrdə irəliləyişlər də qeyd olunur. Bunlara uşaq nikahının cinayət hesab edilməsi, gender bərabərliyi və korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə yeni tədbirlər daxildir.
2025-ci il üzrə Azərbaycan qiymətləndirməsi tənqidi, lakin ölçülüb-biçilmiş xarakter daşıyır.
Vətəndaş cəmiyyəti təzyiq altındadır
Vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları 2025-ci ildə məhdudlaşdırıcı şəraitdə fəaliyyət göstərməyə davam edib.
Aİ bildirir ki, 2017-ci ildə qəbul edilmiş QHT haqqında Qanun qüvvədə qalıb. Qeydiyyat, hesabatvermə və qrant təsdiqi tələbləri müstəqil təşkilatların fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa davam edib.
Yerli təşkilatlar davamlı inzibati təzyiq və artan nəzarətdən şikayət ediblər.
Fəaliyyət mühitinə bir sıra BMT agentliklərinin, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Uşaq Fövqəladə Hallar Fondunun ölkədən çıxması da təsir göstərib. Bu, beynəlxalq monitorinq və yardım imkanlarını azaldıb.
Aİ vətəndaş cəmiyyətinə, müstəqil mediaya və insan hüquqları müdafiəçilərinə, o cümlədən insan hüquqlarının monitorinqi və həssas vəziyyətdə olan şəxslərə hüquqi yardım proqramları vasitəsilə dəstək verməyə davam etdiyini bildirir.
Məhkəmələr və hüququn aliliyi ilə bağlı narahatlıqlar
Aİ-yə görə, hüququn aliliyi və məhkəmə müstəqilliyi ilə bağlı narahatlıqlar davam edib.
Məhkəmələrin siyasi həssas işlərdə kifayət qədər müstəqil olmadığı qəbul edilir.
Hesabat Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarlarını davam edən narahatlıqların mühüm göstəricisi kimi göstərir.
2025-ci ildə AİHM Azərbaycanla bağlı 39 qərar çıxarıb və 38 işdə pozuntu müəyyən edib. İşlər əsasən ədalətli məhkəmə hüququ, azadlıqdan məhrumetmə, ifadə və toplanış azadlığı ilə bağlı olub.
Azərbaycanın AİHM qərarlarını yerinə yetirməməsinin ölkənin Avropa Şurası Parlament Assambleyası ilə əlaqələrinə təsir göstərdiyi də qeyd edilib.
Seçki çərçivəsi dəyişməyib
Aİ bildirir ki, 2025-ci ildə Azərbaycanın seçki çərçivəsi dəyişməyib.
ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu və Avropa Şurasının Venesiya Komissiyasının uzunmüddətli tövsiyələrini həyata keçirən heç bir ciddi islahat aparılmayıb.
Hesabat bu sahədə irəliləyişin olmamasını Azərbaycanın demokratik inkişafı üçün davam edən problemlərdən biri kimi qiymətləndirir.
Bəzi sahələrdə irəliləyiş
Aİ hesabatında bir sıra qanunvericilik dəyişiklikləri də qeyd olunur.
2025-ci ilin iyulunda Azərbaycan uşaq nikahını cinayət hesab edib.
Hakimiyyət orqanları 2026-2028-ci illər üçün Gender Bərabərliyi üzrə Milli Fəaliyyət Planını qəbul edib və Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında Qanuna dəyişikliklər edib.
Dəyişikliklərə məlumat verənlərin müdafiəsi və korrupsiya risklərinin idarə edilməsi ilə bağlı müddəalar daxildir.
Aİ isə bu tədbirlərin icrasının hələ də qeyri-bərabər olduğunu bildirir.
Dialoq davam edir, islahatlar məhdud qalır
Aİ 2025-ci il ərzində Azərbaycan hakimiyyəti ilə müntəzəm əlaqələr saxlayıb.
Əlaqələrə Xarici İşlər Nazirliyi, Ombudsman Aparatı və Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi ilə görüşlər daxildir.
Müzakirələr məhkəmə islahatı, media azadlığı, həbsxanalarda saxlanılanların vəziyyəti, dini azlıqların hüquqları, gender bərabərliyi və korrupsiyaya qarşı mübarizə mövzularını əhatə edib.
Aİ fundamental hüquqlarını istifadə etdikləri üçün həbs edilən və ya ölkədən çıxması qadağan olunan şəxslərin fərdi işlərini də dilə gətirib.
İnsan hüquqları məsələləri idarəetmə, ədliyyə və sosial siyasət üzrə sektor dialoqlarında da müzakirə olunub.
Lakin əlaqə kanalları açıq qalsa da, Aİ “struktur islahatlarında irəliləyişin məhdud olduğunu” bildirir.
Media azadlığı və fundamental hüquqlar
Media azadlığı və ifadə azadlığı Aİ-nin diqqətlə izlədiyi sahələrdən olub.
Hesabatda rəqəmsal hüquqlar, ifadə azadlığı və media azadlığı ilə bağlı inkişafların il ərzində yaxından izlənildiyi qeyd olunur.
Aİ-nin maliyyələşdirdiyi proqramlar müstəqil mediaya, insan hüquqlarının monitorinqinə, hüquqi yardıma, gender bərabərliyi və uşaq hüquqlarına dəstək verib.
Aİ məhdudlaşdırıcı mühitdə fəaliyyət göstərən vətəndaş cəmiyyəti və insan hüquqları müdafiəçilərinə dəstəyi davam etdirib.
Azərbaycan beynəlxalq forumlarda
Aİ Azərbaycanla bağlı insan hüquqları məsələlərini beynəlxalq təşkilatlarda qaldırmağa davam edib.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatında Aİ Baş Assambleyanın Üçüncü Komitəsinin 80-ci sessiyasında vətəndaş cəmiyyəti fəaliyyət sahəsi, məhkəmə müstəqilliyi və media azadlığı mövzularına toxunub.
BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığı ilə əməkdaşlıq davam edib, o cümlədən Azərbaycanın 2026-27-ci illərdə keçiriləcək növbəti Universal Dövri İcmalına hazırlıq işləri aparılıb.
Avropa Şurası çərçivəsində Aİ AİHM qərarlarının icrası mexanizmlərini dəstəkləyib, Venesiya Komissiyası və İnsan Hüquqları Komissarı ilə əlaqə saxlayıb.
ATƏT-də isə Aİ və üzv dövlətləri media azadlığı və seçki standartları, o cümlədən Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu fəaliyyətinə təsir edən məhdudiyyətlər barədə müzakirələrə töhfə verib.
Avropa İttifaqının İllik Hesabatı
