2012-ci ildən bəri Gürcüstanda İran şirkətlərinin sayı 510% artıb — EPRC
Gürcüstanda İran şirkətlərinin çoxalması
İqtisadi Siyasət Araşdırmaları Mərkəzinin (EPRC) məlumatına görə, Gürcüstanda İran şirkətlərinin sayı 2012-ci ildən təxminən 510% artaraq 2025–2026-cı illərdə 12800-ü ötüb.
EPRC bildirir ki, bu məlumatlar Gürcüstan Milli Statistika Xidmətinin və Gürcüstan Milli Bankının göstəricilərinə əsaslanır. Təşkilat həmçinin qeyd edir ki, şirkətlərin sayında kəskin artıma baxmayaraq, son illərdə İrandan Gürcüstana birbaşa xarici investisiyaların həcmi nisbətən aşağı səviyyədə qalır.
“2013–2024-cü illərdə İran investisiyalarının həcmi 41 milyon dollar təşkil edib. Bu, əvvəlki dövrlə müqayisədə daha çox olsa da, bir şirkətə düşən məbləğ olduqca azdır”, – EPRC-də bildirirlər.
Təşkilatın məlumatına görə, 2024-cü ildə İrandan xalis birbaşa xarici investisiyaların göstəricisi mənfi olub və mənfi 0,65 milyon dollar təşkil edib. 2025-ci il üzrə ilkin məlumatlara əsasən, bu göstərici təxminən 0,4 milyon dollar olub.
EPRC-nin qiymətləndirməsinə görə, rəsmi statistikaya əsasən, Gürcüstana birbaşa xarici investisiyaların ümumi həcmində İranın payı cüzi olaraq qalır.
Mərkəzin məlumatına görə, Gürcüstanda qeydiyyatdan keçmiş İran şirkətlərinin fəaliyyəti əsasən kiçik ticarət, daşınmaz əmlak əməliyyatları, xidmət, tikinti, logistika və təkrar ixrac sahələrini əhatə edir.
“Fəaliyyətin əsas hissəsi kiçik və orta biznesin payına düşür və iri istehsal, sənaye və ya texnoloji layihələrlə daha az bağlıdır”, – EPRC-də vurğulayırlar.
Təşkilatda qeyd edirlər ki, bu şirkətlərin fəaliyyəti məşğulluğun əhəmiyyətli dərəcədə artması ilə müşayiət olunmur, eyni ünvanda isə çox vaxt onlarla şirkət qeydiyyatdan keçirilib.
EPRC-nin məlumatına görə, İranla bağlı iqtisadi fəallığın ən nəzərəçarpacaq artımı turizm sahəsində müşahidə olunur. 2022–2024-cü illərdə İrandan turizm gəlirləri 91,1 milyon dollardan 151,1 milyon dollara yüksəlib, yəni 65% artıb. Lakin 2025-ci ildə turizm gəlirləri 17,8% azalıb.
İran şirkətlərinin sayı niyə investisiyaların həcmindən daha sürətlə artır
Mərkəz hesab edir ki, investisiyaların və rəsmi maliyyə axınlarının nisbətən aşağı olduğu bir vaxtda şirkətlərin sayının sürətlə artması onların fəaliyyətinin real miqyası ilə bağlı suallar doğurur.
“İran şirkətlərinin sayı niyə investisiyaların həcmindən və ümumilikdə rəsmi maliyyə daxilolmalarından daha sürətlə artır?” – EPRC sual edir.
Təşkilatın fikrincə, İranın maliyyə sektorunun əhəmiyyətli hissəsinin beynəlxalq sanksiyalar şəraitində fəaliyyət göstərdiyini nəzərə alsaq, iqtisadi əməliyyatların alternativ, o cümlədən daha az şəffaf maliyyə kanalları vasitəsilə həyata keçirilməsi istisna edilmir.
EPRC qeyd edir ki, iqtisadi fəaliyyətin bir hissəsi ənənəvi bank sistemindən kənarda və ya məhdud şəffaflıq şəraitində həyata keçirilirsə, bu, dövlətin maliyyə axınlarına effektiv nəzarət imkanlarını azaldır, eyni zamanda sanksiyalardan yayınma və çirkli pulların yuyulması risklərini artırır.
Mərkəz həmçinin beynəlxalq təcrübəyə istinad edir. Bu təcrübəyə görə, belə modellər bəzən nominal, yəni “kağız üzərində” fəaliyyət göstərən şirkətlərlə əlaqələndirilir. Bu cür şirkətlər rəsmi qaydada qeydiyyatdan keçsələr də, onların real iqtisadi fəaliyyəti olduqca məhdud ola bilər.
EPRC-nin məlumatına görə, belə şirkətlərdən bəzən təkrar ixrac, vasitəçilik xarakterli maliyyə əməliyyatları, yaxud müxtəlif ölkələrin sanksiya və tənzimləyici tələblərindən yayınmaq üçün istifadə olunur.
“Şirkətlərin sayı sürətlə artırsa, lakin bu artım investisiyaların, istehsalın, ixracın və ya məşğulluğun müvafiq artımı ilə müşayiət olunmursa, onların fəaliyyətinin real iqtisadi əhəmiyyəti ilə bağlı suallar yaranır”, – təşkilatda qeyd edirlər.
EPRC həmçinin Gürcüstanla Aİ ölkələri arasında vizasız rejimin mövcudluğunu qeyd edir və bu amilin ölkənin İran vətəndaşları və biznesi üçün cəlbediciliyini artıra biləcəyini bildirir.
Mərkəz nümayəndələrinin fikrincə, ABŞ-nin İran vətəndaşına məxsus, Gürcüstanda qeydiyyatdan keçmiş Shelbit kriptovalyuta şirkətinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməsi sanksiya məhdudiyyətlərindən yayınmaq üçün müxtəlif sxemlərdən istifadə oluna biləcəyini göstərir.
EPRC hesab edir ki, bu hal, eləcə də İran vətəndaşlarının Gürcüstanda açdığı şirkətlərin sayının kəskin artması nəzərə alınaraq, mövcud statistikaya əlavə risklər prizmasından yanaşmaq lazımdır.
Gürcüstanda İran şirkətlərinin çoxalması
