ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողով Անկարայում. ինչպե՞ս է պատերազմն Ուկրաինայում փոխում դաշինքը
ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը Անկարայում
Հուլիսին Անկարան կհյուրընկալի ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը՝ դաշինքի ապագա ռազմավարությունը որոշելու համար: Հանդիպումից առաջ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների պաշտպանության նախարարները հունիսի 18-ին Բրյուսելում քննարկել էին 3 հիմնական թեմա՝ աջակցություն Ուկրաինային, պաշտպանական ծախսերի ավելացում և Ռուսաստանի երկարաժամկետ զսպում:
ՆԱՏՕ-ի ղեկավարությունը կարծում է, որ Ուկրաինայում ընթացող պատերազմը փոխում է ոչ միայն եվրոպական անվտանգությունը, այլև հենց դաշինքը: Գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեն հայտարարել է, որ ՆԱՏՕ-ն գտնվում է իր պատմության մեջ ամենախոշոր վերափոխման փուլում և պետք է դառնա «ՆԱՏՕ 3.0», որպեսզի ոչ ոք այն այլևս չանվանի «թղթե վագր»:
Հիմնված է «Նովայա գազետա Եվրոպայի» հրապարակման վրա
Նախապատրաստվելով գագաթնաժողովին
Ռյուտեի խոսքով՝ Անկարայում կայանալիք գագաթնաժողովը կկենտրոնանա պաշտպանական ծախսերի ավելացման, ռազմական արդյունաբերության զարգացման և Ուկրաինային տրամադրվելիք հետագա աջակցության վրա։ ՆԱՏՕ-ն Ուկրաինայի անվտանգությունը դիտարկում է որպես դաշինքի անվտանգության մաս։
Ուկրաինայի պաշտպանության հարցերով կոնտակտային խմբի նիստում Կիևն ու Բեռլինը համաձայնել են Գերմանիայում համատեղ արտադրել «Տերմիտ» ցամաքային ռոբոտային համակարգեր։ Գերմանիան կֆինանսավորի այդ համակարգերի հազարավոր օրինակների արտադրությունն ու մատակարարումը։ Մեծ Բրիտանիան հայտարարել է, որ մինչև 2026 թվականի ավարտը Ուկրաինային կփոխանցի 150․000 անօդաչու թռչող սարք, ավելի քան 350 հրթիռ և հակաօդային պաշտպանության ռադարներ։ Ֆինանսավորումը կիրականացվի ռուսական սառեցված ակտիվներից ստացված եկամուտներից։
Ուկրաինայի պաշտպանության նախարար Միխայիլ Ֆեդորովը հայտարարել է, որ ուկրաինական բանակը բարելավել է իրավիճակն առաջնագծում և գործընկերներին կոչ է արել արագացնել արդեն խոստացված զենքի մատակարարումը։
Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթը կրկին չի մասնակցել կոնտակտային խմբի հանդիպմանը։ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի իշխանության գալուց ի վեր Վաշինգտոնը փոխել է Ուկրաինային օգնելու իր մոտեցումը. կարևորագույն զենքերը շարունակում են գալ ԱՄՆ-ից, սակայն դրանց գնումը ավելի հաճախ սկսել են ֆինանսավորել եվրոպացի դաշնակիցներն ու Կանադան՝ PURL մեխանիզմի միջոցով։
Եվրոպան ավելի մեծ պատասխանատվություն է ստանձնում
2025 թ․-ի սկզբից ի վեր ԱՄՆ-ն հետևողականորեն պահանջում է, որ եվրոպացի դաշնակիցները ստանձնեն մայրցամաքի անվտանգության հիմնական պատասխանատվությունը։ Վաշինգտոնը պահպանում է միջուկային անվտանգության երաշխիքները, բայց աստիճանաբար նվազեցնում է Եվրոպային սովորական զենք մատակարարելու գործում իր մասնակցությունը։
Հեգսեթը հայտարարել է Եվրոպայում ԱՄՆ զորքերի տեղակայման վեցամսյա վերանայման մեկնարկի մասին։ Պենտագոնի ղեկավարի խոսքով՝ դրա նպատակն է ապահովել, որ Եվրոպան ստանձնի առաջատար դեր իր սեփական պաշտպանության հարցում։
Ռյուտեն սա որակել է որպես ՆԱՏՕ-ի մասշտաբային վերափոխման մի մաս։
Անցյալ տարվա գագաթնաժողովից հետո դաշնակիցները պայմանավորվել էին մինչև 2035 թվականը պաշտպանության ծախսերը մեծացնել մինչև ՀՆԱ-ի 5%-ը՝ 3.5%-ը ուղղակիորեն հատկացնելով ռազմական կարիքներին, իսկ ևս 1.5%-ը՝ ենթակառուցվածքներին և դիմակայունությանը։
2025 թվականին եվրոպական երկրներն ու Կանադան իրենց պաշտպանական բյուջեները մեծացրել են ավելի քան 90 միլիարդ դոլարով։ Միայն Չեխիան, Սլովենիան և Ալբանիան դեռ չեն հասել ՀՆԱ-ի 2%-ի նպատակակետին, սակայն ՆԱՏՕ-ն ակնկալում է, որ նրանք մոտ ապագայում կկատարեն իրենց պարտավորությունները։
Միևնույն ժամանակ, դաշինքն ընդունում է, որ ԱՄՆ-ի որոշ պարտավորությունների կրճատումից հետո Եվրոպան ստիպված կլինի լրացնել հետախուզության, կառավարման համակարգերի, ինքնաթիռների վառելիքով լիցքավորման, օդային պաշտպանության և հեռահար զենքերի պակասը։
Ուկրաինական փորձը դառնում է ՆԱՏՕ-ի ռազմավարության մաս
ՆԱՏՕ-ն Ուկրաինային աջակցելը համարում է Ռուսաստանին զսպելու քաղաքականության հիմնական տարրերից մեկը։ Միևնույն ժամանակ, ուկրաինական բանակը դառնում է մարտական փորձի աղբյուր։
Դաշինքի բարձրաստիճան պաշտոնյայի խոսքով՝ ուկրաինական զորքերն ունեն անօդաչու թռչող սարքերի դեմ պայքարի փորձ, որը ներկայումս բացակայում է ՆԱՏՕ-ի երկրների բանակներում։ Հետևաբար, ուկրաինացի մասնագետները մասնակցում են ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին՝ օգնելով դաշնակիցներին հարմարեցնել իրենց մարտավարությունը։
ՆԱՏՕ-ի ռազմական պաշտոնյաները նաև զգուշացնում են, որ պատերազմը դարձել է ռազմական տեխնոլոգիաների փոխանակման գլոբալ հարթակ։ Ռուսաստանը, Չինաստանը, Իրանը և Հյուսիսային Կորեան ոչ միայն համագործակցում են միմյանց հետ, այլև համատեղ ադապտացնում են զենքերն ու պատերազմ վարելու մեթոդները։
«Հիմնական հարցն այն է՝ կարո՞ղ ենք մենք սովորել ավելի արագ, քան մեր հակառակորդները»,— նշել է դաշինքի ներկայացուցիչը։
Ինչո՞ւ է Ուկրաինային հաջողվում պահել առաջնագիծը
Ըստ Մարկ Ռյուտեի՝ ռուսական հարձակումը զգալիորեն դանդաղել է, իսկ առաջնագիծն ավելի կայուն է դարձել։
ՆԱՏՕ-ն սա բացատրում է ուկրաինական հրամանատարության ավելի արդյունավետ աշխատանքով, անօդաչու թռչող սարքերի լայնածավալ կիրառմամբ և ռուսական լոգիստիկայի դեմ հաջող հարվածներով։ Ուկրաինական ուժերը պարբերաբար հարվածներ են հասցնում պահեստներին, տրանսպորտային հանգույցներին, հակաօդային պաշտպանության համակարգերին և էներգետիկ օբյեկտներին ինչպես օկուպացված տարածքներում, այնպես էլ Ռուսաստանի սահմանամերձ շրջաններում։
Ըստ դաշինքի՝ միայն մայիսին ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերը ոչնչացրել են զորքերի մատակարարման համար օգտագործվող ռուսական ավելի քան 130 միավոր տեխնիկա։
Ռյուտեն նաև մեջբերել է ռուսական կորուստների գնահատականները։ Ըստ ՆԱՏՕ-ի՝ պատերազմի սկզբից ի վեր Ռուսաստանը կորցրել է 1.3-1.5 միլիոն մարդ, այդ թվում՝ 500․000 զոհ։ Ամսական անդառնալի կորուստները գնահատվում են 30-35․000։
Դաշինքի գնահատմամբ՝ Մոսկվան իր բանակը համալրելու համար գնալով ավելի ու ավելի շատ է օգտագործում բանտարկյալներին, պարտքերի տակ հայտնված անձանց և օտարերկրյա քաղաքացիներին։
Ռուսաստանը մնում է գլխավոր սպառնալիքը
ՆԱՏՕ-ի կենտրոնակայանը կարծում է, որ Ռուսաստանը դեռ երկար ժամանակ կմնա Եվրոպայի անվտանգության գլխավոր սպառնալիքը։ Այնուամենայնիվ, դաշինքը չի տեսնում որևէ նշան, որ Մոսկվան պատրաստվում է մոտ ապագայում ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների վրա ուղղակի հարձակման։
Դաշինքի ներկայացուցիչների կարծիքով՝ անհրաժեշտ է տարբերակել Ռուսաստանի պոտենցիալ ռազմական կարողությունները նրա իրական մտադրություններից։ ՆԱՏՕ-ի հիմնական նպատակն է չափազանց ռիսկային դարձնել պոտենցիալ ագրեսիան։
Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Բալթյան երկրների օդային տարածքի պաշտպանությանը, որտեղ պարբերաբար հայտնաբերվում են անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք շեղվել են ուղղությունից ռուսական էլեկտրոնային պատերազմի համակարգերի պատճառով։ ՆԱՏՕ-ն ընդգծում է, որ կոչնչացնի դաշնակիցների օդային տարածքը խախտող ցանկացած անօդաչու թռչող սարք՝ անկախ դրա սկզբնական նպատակից։
Լատվիայի փորձը
Լատվիայի վարչապետ Անդրիս Կուլբերգսը հայտարարել է, որ անօդաչու թռչող սարքերից պաշտպանությունը դարձել է կառավարության գերակա խնդիրներից մեկը։
Լատվիան արդեն Ուկրաինայի հետ ստորագրել է անօդաչու թռչող սարքերի դեմ պայքարի միջոցառումների վերաբերյալ համագործակցության համաձայնագիր։ Ուկրաինացի մասնագետները կօգնեն գնահատել առկա պաշտպանական համակարգը, կվերապատրաստեն անձնակազմի անդամներին և կներդնեն պատերազմական փորձի վրա հիմնված լուծումներ։
Երկիրը նաև մեծացրել է Ուկրաինային տրամադրվող ռազմական օգնությունը մինչև ՀՆԱ-ի 0.3%-ը և լրացուցիչ 7 միլիոն եվրո է հատկացրել PURL մեխանիզմի համար։
Ըստ Կուլբերգսի՝ ՆԱՏՕ-ի 14 երկրների զինվորական անձնակազմը ներկայումս համատեղ մարզումներ է անցկացնում Լատվիայում, այնինչ դաշինքի արևելյան թևը լրացուցիչ ուժեղացման կարիք ունի։
Ինչպե՞ս է փոխվում Ռուսաստանը
ՆԱՏՕ-ն կարծում են, որ խափանելով լոգիստիկ երթուղիները՝ Ուկրաինան աստիճանաբար վատթարացնում է Ռուսաստանի՝ Ղրիմն ու օկուպացված տարածքները մատակարարելու կարողությունը։
Դաշինքը նաև մատնանշում է Ռուսաստանի ղեկավարության վրա ներքին ճնշման աճը։ Պատերազմի հետևանքներն իրենց մաշկի վրա ավելի ու ավելի են զգում ոչ միայն առանձին շրջանները, այլև Մոսկվայի և Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքական և տնտեսական վերնախավը։
ՆԱՏՕ-ի ներկայացուցիչների կարծիքով՝ վերնախավերում սկսում են պատերազմն ընկալել որպես «Պուտինի պատերազմ», այլ ոչ թե որպես համազգային նախագիծ։
Միևնույն ժամանակ, ըստ դաշինքի, Ռուսաստանն ավելի ակտիվ է ստուգում, փորձարկում ՆԱՏՕ-ի պաշտպանական կարողությունները և փորձում է բացահայտել դաշնակիցների թույլ կողմերը։
Հենց այդ խոցելիությունների վերացումը կլինի հուլիսին Անկարայում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի հիմնական թեմաներից մեկը։
