«Ադրբեջանի նկրտումները կարող են տարածաշրջանը կանգնեցնել նոր պատերազմի առջև»․ Գարեգին Բ
Հոկտեմբերի 13-ին Ռուս ուղղափառ եկեղեցու առաջնորդ Կիրիլ պատրիարքի միջնորդությամբ Մոսկվայում՝ Սուրբ Դանիելի պատրիարքանիստ վանքում հանդիպել են Հայաստանի և Ադրբեջանի հոգևոր առաջնորդները։
Կողմերը քննարկել են Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանն ու դրա հետևանքների հաղթահարմանն առնչվող հարցեր։ Սա երեք երկրների հոգևոր առաջնորդների 17-րդ հանդիպումն է՝ 1988 թ․-ից ի վեր։
- Հայաստան-Իրան-Ադրբեջան. տրանսպորտային միջանցքների «պատերազմ»: Հայացք Երևանից
- Հայաստան-Իրան-Ադրբեջան. տրանսպորտային միջանցքների «պատերազմ»: Հայացք Երևանից
Բացման խոսքում Կիրիլ պատրիարքն ընդգծել է, որ հոգևոր առաջնորդները ջանում են մեղմել ողբերգական հակամարտությունը արդեն 30 տարի։
«Ցավոք, կան մարդիկ, որոնք բռնությունը, դաժանությունն ու արյունահեղությունն արդարացնում են կրոնով: Եվ մենք կոչված ենք համատեղ միանշանակ պատասխան տալ կրոնը և պատերազմը միմյանց կապելու փորձերին», — ընդգծել է Կիրիլ պատրիարքն ու հույս հայտնել, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի հոգևոր առաջնորդների հանդիպման փաստն ու երկխոսությունը օրինակ կդառնա բոլորի համար։
Հայոց հայրապետի ելույթը
Ամենայն Հայոց կաթողիկոսն իր խոսքում ընդգծել է, որ 2017 թվականից ի վեր տևական ժամանակ հնարավորություն չի եղել հանդիպելու հոգևոր առաջնորդների այս ձևաչափով։
Ըստ Գարեգին Բ-ի՝ եռակողմ հանդիպումներում ոչ միայն քննարկել են Ղարաբաղյան հակամարտությամբ պայմանավորված երկու ժողովուրդների կյանքում առաջ եկած խնդիրները, այլև ուղիներ փնտրել դրանց հաղթահարման համար՝ «հանուն տարածաշրջանում խաղաղության և անվտանգության հաստատման»։
Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը շեշտել է, որ այս հանդիպումն անցկացվում է տարածաշրջանային գերլարված իրավիճակի պայմաններում։
Անդրադառնալով 2020 թ․-ի սեպտեմբերի 27-ին Թուրքիայի բացահայտ աջակցությամբ և միջազգային ահաբեկչական խմբավորումների ներգրավմամբ Արցախի ժողովրդի դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմական լայնածավալ գործողություններին՝ Վեհափառն ընդգծել է, որ բացի այն, որ պատերազմը ողբերգական հետևանքներ է ունեցել երկու ժողովուրդների համար, այն նաև «աղետալի իրավիճակ է ստեղծել ողջ տարածաշրջանում»։
«Տարածաշրջանում կայունության ու խաղաղության հաստատման, անվտանգ և ապահով կյանքի երաշխավորման առումով Ղարաբաղյան հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորումն այլընտրանք չունի», — շեշտել է Ամենայն Հայոց հայրապետը։
Ըստ Վեհափառի՝ Ղարաբաղյան հակամարտությունը չի կարող կարգավորվել․
- քանի դեռ Ադրբեջանը Ղարաբաղյան հիմնախնդրի հանգուցալուծման հարցում շարունակում է առաջնորդվել ուժի կիրառման սկզբունքով և ծավալապաշտական ձգտումներով,
- քանի դեռ հստակեցված չէ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը և երաշխավորված չէ արցախահայության անկախ կյանքի իրավունքի իրացումը,
- քանի դեռ ազատ չեն արձակվել բոլոր ռազմագերիները՝ անկախ Ադրբեջանի կողմից նրանց վերագրվող կարգավիճակից,
- քանի դեռ հայտնի չէ բռնի անհետացումների զոհ դարձած բազմաթիվ անձանց ճակատագիրը,
- քանի դեռ Ադրբեջանը չի դադարեցրել իր ոտնձգությունները ՀՀ պետական սահմանի նկատմամբ և ետ չի քաշվում գրավյալ տարածքներից,
- քանի դեռ միջազգային օրենսդրության հարգմամբ պատշաճ վերաբերմունք չի դրսևորվում համաշխարհային նշանակություն ունեցող հայկական պատմամշակութային ժառանգության նկատմամբ։
Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը վստահ է՝ խնդիրների լուծման ճանապարհը պատերազմը չէ։
«Ռազմական ճանապարհով, զենքի նշանառության ներքո հնարավոր չէ խաղաղություն կերտել, ռազմագերիների գործոնի շահարկմամբ անհնար է համերաշխության և գործակցության հասնել, իսկ պետական մակարդակով հայատյացության սերմանմամբ և սպառնալիքներով՝ բացել հաղորդակցման ուղիները», — իր ելույթում ընդգծել է Հայոց հայրապետը։
Վեհափառը հույս է հայտնել, որ ծառացած մարտահրավերները կհաղթահարվեն, իսկ դրան կնպաստեն «խաղաղասեր բարեկամ երկրներն ու մտահոգ միջազգային հանրությունը»․
«Հույս ունենք, որ այս դժվարին իրադրության մեջ Ադրբեջանի իշխանությունները ետ կկանգնեն իրենց ծավալապաշտական նկրտումներից, որոնք կարող են տարածաշրջանը կանգնեցնել նոր, առավել լայնամասշտաբ պատերազմի առջև»։
Օգտվելով առիթից՝ Գարեգին Երկրորդը շնորհակալություն է հայտնել Կիրիլ պատրիարքին խաղաղության համար ներդրած ջանքերի և հանդիպման կազմակերպման համար։
Խոսքն ուղղելով Կովկասի մահմեդականների վարչության նախագահ, շեյխ-ուլ-իսլամ Ալլահշուքյուր Փաշա Զադեին՝ Հայոց հայրապետը հույս է հայտնել, որ Ալլահշուքյուր Փաշա Զադեի անմիջական միջնորդությամբ դրական տեղաշարժեր կգրանցվեն Ադրբեջանի իշխանությունների մոտ՝ «հումանիտար հարցերի, առկա հոգևոր-կրոնական խնդիրների կարգավորման և երկու ժողովուրդների կյանքում խաղաղության վերահաստատման գործում»։
Կիրիլ պատրիարքի հայտարարությունը
Եռակողմ հանդիպման ավարտին Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Կիրիլ պատրիարքը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում ամփոփել է քննարկումների արդյունքները։ Ռուս ուղղափառ եկեղեցու առաջնորդը շեշտել է, որ որքան էլ բարդ լինեն հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները, Աստծո հանդեպ հավատն ու սերը կօգնեն բուժել բազմամյա վերքերը․
«Դա շատ դժվար ճանապարհ է և հոգևոր իմաստություն ու խորաթափանցություն է պահանջում»։
Պատրիարքի խոսքով՝ հայերն ու ադրբեջանցիներն այլ ապագա չունեն, քան իրար կողքի գոյակցելը։ Այս համատեքստում Ռուսաստանի հոգևոր առաջնորդը կարևորել է միմյանց նկատմամբ վստահության վերականգնումը։
Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Կիրիլ պատրիարքը նաև կոչ է արել հստակեցնել անհետ կորածների ճակատագիրը, նպաստել ռազմագերիների ազատ արձակման գործընթացին և թույլ չտալ խաղաղ քաղաքացիների կյանքին սպառնացող զենքի կիրառումը:
«Պետք է ձգտենք խուսափել ատելության խոսքից, ձեռնպահ մնալ հակամարտության գոտում ռազմական գործողությունների կոչերից։ Ռուս ուղղափառ եկեղեցին աղոթում է իր երկու բարեկամ ժողովուրդների հաշտեցման համար և պատրաստ է այսուհետ ևս ամեն կերպ աջակցել, որ Հարավային Կովկասում ամուր և արդար խաղաղություն հաստատվի», — ասված է հայտարարության մեջ:
Հիշեցնենք, որ հոգևոր առաջնորդների եռակողմ հանդիպումից առաջ՝ հոկտեմբերի 12-ին, Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Կիրիլ պատրիարքն առանձին հանդիպումներ էր ունեցել Հայաստանի և Ադրբեջանի հոգևոր առաջնորդների հետ։
Պատրիարքն Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ին պարգևատրել էր «Փառքի և պատվի» 1-ին աստիճանի շքանշանով՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու և Մոսկվայի պատրիարքարանի միջև բարեկամական հարաբերությունների զարգացման, ինչպես նաև Հայոց հայրապետի 70-ամյակի կապակցությամբ:
Լուսանկարները՝ Մայր Աթոռի տեղեկատվական համակարգի
