Դատավորների կենսաթոշակներն Ադրբեջանում. ի՞նչ է ասում օրենքը, ի՞նչ են ցույց տալիս թվերը
Դատավորների կենսաթոշակներն Ադրբեջանում
Դատարան դիմելուց հետո Ադրբեջանի դատավորներից Ջահանգիր Յուսիֆովի կենսաթոշակը 4700 մանաթից (մոտ 2765 դոլար) բարձրացվել է մինչև 7500 մանաթ (մոտ 4412 դոլար): Կենսաթոշակային ապահովման հատուկ կարգերի շնորհիվ դատավորների կենսաթոշակը տասնյակ անգամներ բարձր է երկրում վճարվող միջին կենսաթոշակից։
Համեմատության համար նշենք, որ Ադրբեջանում նվազագույն աշխատանքային կենսաթոշակը 320 մանաթ է (մոտ 188 դոլար):
Երբ Բաքվի վերաքննիչ դատարանի դատավոր Ջահանգիր Յուսիֆովը 2025 թ․-ին 65 տարեկան հասակում թոշակի է անցել, սոցիալական պաշտպանության պետական հիմնադրամը նրան ամսական 4700 մանաթ կենսաթոշակ է նշանակել։
Այս գումարը կազմում էր դատավորի պաշտոնում աշխատելու ընթացքում նրա միջին ամսական աշխատավարձի մոտ 58 տոկոսը: Յուսիֆովը պահանջել է իր կենսաթոշակը բարձրացնել մինչև 8200 մանաթ (մոտ 4824 դոլար)՝ պնդելով, որ ողջ կյանքում աշխատել է դժվար պայմաններում, բարձր պատասխանատվության ներքո և օժտված է եղել բացառիկ մասնագիտական որակներով։
Բաքվի վարչական դատարանը բավարարել է նրա պահանջի մեծ մասը՝ կենսաթոշակը բարձրացնելով մինչև մոտ 7500 մանաթ: Կենսաթոշակի 10 տոկոսի չափով ֆինանսական օգնության խնդրանքը մերժվել է։
Սա առաջին նմանատիպ դեպքը չէ: Նույնաբովանդակ պահանջներ են ներկայացրել նաև թոշակի անցած այլ դատավորներ, այդ թվում՝ Ազադ Մեջիդովը, Էնվեր Սեյիդովը, Ուլվի Մայիլովը և ուրիշներ: Դատարանները բավարարել են այդ բոլոր հայցերը։
Այս գործերը հստակ ցույց են տալիս, թե ինչպես է գործնականում կիրառվում դատավորների համար օրենքով նախատեսված սոցիալական պաշտպանության հատուկ մեխանիզմը։
Դատավորների կենսաթոշակային ապահովությունը
«Դատարանների և դատավորների մասին» օրենքի 109-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատավորի կենսաթոշակի չափը հաշվարկվում է առանձին ընթացակարգի համաձայն և կախված է դատավորի պաշտոնում աշխատանքային ստաժից, մասնավորապես՝
- առնվազն հինգ տարի դատավոր աշխատած անձանց կարող է նշանակվել միջին աշխատավարձի 45 տոկոսին համարժեք կենսաթոշակ,
- 5-10 տարվա աշխատանքային ստաժ ունեցող անձանց համար յուրաքանչյուր լրացուցիչ տարվա համար այս 45 տոկոսին ավելացվում է 2 տոկոս,
- 10-15 տարվա աշխատանքային ստաժ ունեցող անձանց համար կենսաթոշակը կազմում է միջին աշխատավարձի 55 տոկոսը՝ գումարած 5 տոկոս յուրաքանչյուր լրացուցիչ տարվա համար, սակայն վճարվող կենսաթոշակը չի կարող գերազանցել միջին աշխատավարձի 80 տոկոսը,
- հաշվարկի ժամանակ հաշվի են առնվում նաև կենսաթոշակային կապիտալն ու օրենսդրությամբ նախատեսված այլ լրավճարներ։
Ավելի բարձր տոկոսային դրույքաչափերն ու աշխատանքային ստաժի համար տրվող լրավճարները դատավորների համար ստեղծում են հատուկ պայմաններ՝ համեմատած բնակչության այլ խմբերի հետ։
Կենսաթոշակային համակարգի կառուցվածքը երկրում
«Աշխատանքային կենսաթոշակների մասին» օրենքի համաձայն՝ տղամարդկանց տարիքային կենսաթոշակները նշանակվում են 65 տարեկանում: Այս տարվա հուլիսի 1-ից կանանց համար նույնպես կենսաթոշակի տարիք է համարվում 65 տարեկանը:
Կենսաթոշակ ստանալու համար անհրաժեշտ է ունենալ կամ անհատական կենսաթոշակային կապիտալ, կամ առնվազն 25 տարվա ապահովագրական ստաժ՝ հաշվի առնելով օրենքի դրույթները:
2025 թ․-ի փետրվարի 1-ի դրությամբ նվազագույն աշխատանքային կենսաթոշակը սահմանվել է 320 մանաթ (մոտ 188 դոլար):
2025 թ․-ի վերջին միջին ամսական կենսաթոշակը կազմել է մոտ 543 մանաթ (մոտ 320 դոլար), իսկ միջին տարիքային կենսաթոշակը՝ մոտ 578 մանաթ (մոտ 340 դոլար): 2026 թ․-ի հունվարի 1-ի դրությամբ կենսաթոշակներն ինդեքսավորվել են 9.3 տոկոսով՝ նախորդ տարվա միջին աշխատավարձի աճին համապատասխան:
Արդյունքում, միջին կենսաթոշակը բարձրացել է մինչև մոտ 593-594 մանաթ (մոտ 390 դոլար), իսկ միջին տարիքային կենսաթոշակը՝ մինչև մոտ 632 մանաթ (մոտ 372 դոլար)։
2026 թվականի համար երկրում կենսապահովման նվազագույն չափ է սահմանվել 300 մանաթը (մոտ 176․50 դոլար), իսկ թոշակառուների համար՝ 245 մանաթը (մոտ 144 դոլար)։
2018-2025 թվականների ընթացքում միջին կենսաթոշակը բարձրացել է մոտ 2․7-2․8 անգամ։
Հնարավո՞ր է ապրել կենսաթոշակով
Դատավորի 7500 մանաթ (մոտ 4412 դոլար) կենսաթոշակը 23 անգամ ավելի բարձր է, քան նվազագույն կենսաթոշակը, և 12-13 անգամ ավելի բարձր, քան միջին կենսաթոշակը։
Միևնույն ժամանակ, ցանկացած մասնագիտության թոշակառուի կենսապահովման նվազագույն չափը պաշտոնապես 245 մանաթ է (մոտ 145 դոլար)։
Միջին կենսաթոշակը զգալիորեն գերազանցում է այս ցուցանիշը, այնուամենայնիվ, միայնակ թոշակառուի համար դժվար է միայն միջին կենսաթոշակով ապահովել կայուն կենսամակարդակ։ Տարեց մարդկանց խիստ անհրաժեշտ են լրացուցիչ եկամտի աղբյուրներ՝ աշխատանք, ընտանիքի աջակցություն կամ հասցեական սոցիալական աջակցություն։
Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն՝ 2026 թ․-ի ապրիլի 1-ի դրությամբ ավելի քան 105․000 տարիքային կենսաթոշակ ստացողներ շարունակում են աշխատել։
Այնուամենայնիվ, պետական ծառայողների, դատախազների և դատավորների համար ստեղծվել է սոցիալական պաշտպանության արմատապես այլ մակարդակ։ Հասարակության մեջ շատերը այդ մոտեցումը համարում են օրենսդրությամբ ամրագրված «երկակի ստանդարտ»։ Իսկ դատավորների ներկայացրած դատական հայցերի վերաբերյալ հանրային քննարկումներում հաճախ հնչում են «նույնիսկ սա էր քիչ դատավորների համար» ոճի մեկնաբանություններ։
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
Դատավորների կենսաթոշակներն Ադրբեջանում
