ყულევის პორტი - ევროკავშირის სანქციების სამიზნე. რას ნიშნავს ეს საქართველოსთვის
ყულევის ტერმინალს ევროკავშირის სანქციები ემუქრება
ევროკავშირი განიხილავს საქართველოს შავი ზღვის პორტის, ყულევის შესაძლო შეყვანას რუსეთის წინააღმდეგ მომზადებული სანქციების მე-20 პაკეტში. შესაბამისი წინადადება ევროკომისიამ უკვე მოამზადა და ის ითვალისწინებს ტრანზაქციების შეზღუდვას ოთხ კონკრეტულ ტერმინალთან, მათ შორის ყულევთან.
ინფორმაცია თავდაპირველად „რადიო თავისუფლებამ“ გაავრცელა, რომელმაც ევროკომისიის სამუშაო დოკუმენტის პროექტი მოიპოვა. დოკუმენტის მიხედვით, ქართული პორტი გამოიყენება რუსეთში წარმოებული ნედლი ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების საზღვაო გადაზიდვებისთვის ან ისეთი რუსული ტანკერების მიერ, რომლებიც „არარეგულარულ და მაღალი რისკის მქონე სქემებს“ იყენებენ.
საქართველოს მთავრობა ბრალდებებს უარყოფს და აცხადებს, რომ მზადაა ბრიუსელს დეტალური განმარტებები მიაწოდოს.
რა არის ახალი სანქციების პაკეტში
ევროკავშირის მიერ მომზადებული სანქციების მე-20 პაკეტი, რომელიც ჯერ საბოლოოდ მიღებული არ არის, მოიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან მიმართულებას:
- რუსეთის „ჩრდილოვანი ფლოტის“ დამატებით 43 გემის სანქცირებას;
- რუსული თხევადი ბუნებრივი გაზით დატვირთული ტანკერებისთვის ტექნიკური მომსახურების აკრძალვას;
- ოთხ კონკრეტულ პორტულ ტერმინალთან ტრანზაქციების შეზღუდვას მესამე ქვეყნებში.
ამ უკანასკნელ სიაში მოხვდა ყულევის პორტიც, რომელიც დოკუმენტში აღწერილია როგორც ინფრასტრუქტურა, სადაც ხდება რუსული ნავთობის ან ნავთობპროდუქტების გადაზიდვა მაღალი რისკის მქონე სქემებით.
დოკუმენტის თანახმად, მსგავსი პრაქტიკა საფრთხეს უქმნის სანქციების ეფექტიანობას და შეიძლება გამოიყენებოდეს დასავლური შეზღუდვების გვერდის ავლისთვის.
თბილისის რეაქცია
საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ ხელისუფლება არ მიიჩნევს, თითქოს პორტში რაიმე ისეთი საქმიანობა მიმდინარეობდეს, რაც საერთაშორისო სანქციებს ეწინააღმდეგება.
„ჩვენ არ ვფიქრობთ, რომ იქ რაიმე ისეთი ხდება, რაც ეწინააღმდეგება სასანქციო პოლიტიკას. მზად ვართ ევროკომისიას მივაწოდოთ დეტალური ინფორმაცია და განვიხილოთ ეს საკითხი,“ – ასე უპასუხა მან “რადიო თავისუფლების” კითხვას.
საქართველოს საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტომაც უარყო ბრალდებები კონკრეტული ტანკერების შესახებ და განაცხადა, რომ ჩატარებული შემოწმებებით სანქციების დარღვევა არ გამოვლენილა.
წინა სკანდალები და ეჭვები
თავისი რუსული კავშირების გამო ყულევის პორტი ბოლო თვეებში რამდენჯერმე აღმოჩნდა საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში.
2025 წლის ოქტომბერში სააგენტო Reuters-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსულმა ნავთობკომპანია „რუსნეფტმა“ ყულევში ახალაშენებულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანას ნავთობის პირველი პარტია მიაწოდა. მოგვიანებით, დიდი ბრიტანეთის ხელისუფლებამ „რუსნეფტს“ სანქციები დაუწესა.
რუსულმა საგამოძიებო გამოცემამ, „პროექტმა“ ასევე დაწერა შესაძლო კავშირებზე ყულევის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის მფლობელ ოჯახსა და რუსეთის სამხედრო დაზვერვის (ГРУ) წარმომადგენლებთან.
ყულევის თავისუფალ ეკონომიკურ ზონაში ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის მშენებლობა 2024 წლის ბოლოს დაიწყო. ქარხანას ამჟამად ყოველწლიურად 1.2 მილიონი ტონა ნედლი ნავთობის გადამუშავება უნდა შეეძლოს. იგეგმება ამ შესაძლებლობის 4 მილიონ ტონამდე გაზრდა. პროექტი “ბლექ სი პეტროლიუმს” ეკუთვნის. (“ბლექ სი პეტროლიუმი” 2022 წლის ოქტომბერში დაფუძნდა. მასში 70%-იანი წილი ბიზნესმენ მაკა ასათიანს ეკუთვნის).
ყულევში ქარხნის მშენებლობა დააფინანსა ასევე სამთავრობო საინვესტიციო ფონდმა – “საქართველოს განვითარების ფონდმა.” ასევე დამფინანსებლები იყვნენ ბანკი “ქართუ”, რომელიც მილიარდერ ბიძინა ივანიშვილს ეკუთვნის, “ბაზისბანკი” და “ხალიკბანკი.”
ქარხნის პრეზენტაციას 2024 წელს “ქართული ოცნების” პრემიერ-მინისტრი კობახიძეც ესწრებოდა.
„ჩრდილოვანი ფლოტის“ საკითხი
ყულევის გარშემო ახალი დაძაბულობა რამდენიმე დღის წინაც გაჩნდა, როცა ყულევში შევიდა ტანკერი Silvari. უკრაინის მონაცემებით, გემი რუსეთის „ჩრდილოვანი ფლოტის“ ნაწილია – ანუ ტანკერების ქსელის, რომელსაც მოსკოვი სანქციების გვერდის ავლისთვის იყენებს.
ქართული გამოცემა iFact-ის ცნობით, ტანკერმა პორტში დაახლოებით 32 ათასი ტონა ნავთობი და ნავთობპროდუქტები დატოვა. მოგვიანებით გემი ინდური კომპანიის საკუთრებაში გადავიდა.
საქართველოს საზღვაო სააგენტომ ამ ინფორმაციას „დეზინფორმაცია“ უწოდა და განაცხადა, რომ არც გემი და არც ტვირთი საერთაშორისო სანქციების ქვეშ არ ყოფილა.
iFact-ის ჟურნალისტურმა გამოძიებამ ასევე დაადგინა, რომ 2024–2026 წლებში საქართველოს პორტებში, მათ შორის ყულევში, 19 გემი შევიდა, რომლებიც რუსეთის „ჩრდილოვანი ფლოტისთვის“ დამახასიათებელ ნიშნებს აკმაყოფილებდა.
რა არის ყულევის პორტი და რატომ არის მნიშვნელოვანი
ყულევის ნავთობტერმინალი შავი ზღვის სანაპიროზე, ფოთსა და ანაკლიას შორის, ხობის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს და მას აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობკომპანია SOCAR-ი ფლობს.
ტერმინალი ათწლეულებია მოქმედებს, ჯერ კიდევ შევარდნაძის დროიდან, თუმცა 2025 წლიდან იქ ამოქმედდა ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანაც, რომელმაც ამ ტერმინალის რეგიონული მნიშვნელობა გაზარდა. SOCAR-ის მონაცემებით, მხოლოდ 2025 წელს ტერმინალიდან 2.2 მილიონი ტონა ნავთობი და ნავთობპროდუქტები გადაიტვირთა.
ევროკავშირის შესაძლო სანქციები პირდაპირ პორტის ოპერაციებს არ დაბლოკავს, თუმცა შეიძლება მნიშვნელოვნად გაართულოს ფინანსური ოპერაციები და თანამშრომლობა ევროპულ კომპანიებთან.
ფართო კონტექსტი
რუსეთის წინააღმდეგ დასავლეთის სანქციების გამკაცრების ფონზე, მოსკოვი აქტიურად ცდილობს ენერგორესურსების ექსპორტის დივერსიფიკაციას და ალტერნატიული ლოგისტიკური გზების გამოყენებას.
„ჩრდილოვანი ფლოტის“ გაფართოებამ საერთაშორისო შეშფოთება გამოიწვია არა მხოლოდ სანქციების ეფექტიანობის, არამედ ეკოლოგიური და საზღვაო უსაფრთხოების რისკების გამო.
თუ ევროკავშირი საბოლოოდ შეიყვანს ყულევის პორტს სანქციების მე-20 პაკეტში, ეს შეიძლება გახდეს პირველი შემთხვევა, როდესაც ევროკავშირის სანქციების სიაში მოხვდება საქართველოს ინფრასტრუქტურული ობიექტი – ნაბიჯი, რომელიც მნიშვნელოვნად გაზრდის პოლიტიკური და ეკონომიკური ზეწოლის ხარისხს თბილისზე.
