საია წყლის ჭავლში შერეული ნივთიერებებით დაზიანებულების სახელით სამართალწარმოებას იწყებს
ქიმიური ნივთიერება წყლის ჭავლში
“საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია” (საია) აცხადებს, რომ 2024 წლის ნოემბერ–დეკემბრის საპროტესტო აქციების დაშლისას წყლის ჭავლში შერეული ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების შედეგად დაზარალებული მოქალაქეების სახელით სამართლებრივ პროცედურებს იწყებს.
ორგანიზაცია მიმართავს საქართველოს პროკურატურას და მოითხოვს ეფექტიან, დამოუკიდებელ გამოძიებას, დაზარალებულთა სტატუსის მინიჭებას და სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაყენებას.
რა მოითხოვს საია
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია აცხადებს, რომ გენერალურ პროკურატურას ოფიციალურად მიმართა. ორგანიზაცია მოითხოვს:
- გამოძიების მიმდინარეობის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებას;
- დაზარალებული პირების გამოკითხვას;
- წყლის ჭავლში ქიმიური ნივთიერებების შერევის პრაქტიკის შეფასებას სისხლის სამართლის კოდექსით განსაზღვრულ შესაძლო დანაშაულებთან მიმართებით;
- ყველა აუცილებელი საგამოძიებო მოქმედების ჩატარებას პასუხისმგებელი პირების გამოსავლენად;
- იმ შვიდი პირის დაზარალებულად ცნობას, რომლებმაც ჯანმრთელობის დაზიანებები მიიღეს.
საია ამ ეტაპზე სამართლებრივად იცავს შვიდ მოქალაქეს, რომლებიც აცხადებენ, რომ აქციების დროს გამოყენებულმა სპეციალურმა საშუალებებმა მათ ჯანმრთელობას სერიოზული ზიანი მიაყენა და პრობლემები დღემდე გრძელდება.
სამართლებრივი და კონვენციური სტანდარტები
საია ამტკიცებს, რომ საქართველოში წყლის ჭავლში ქიმიური გამაღიზიანებლების შერევის საკითხი მკაფიოდ არ არის რეგულირებული “პოლიციის შესახებ“ კანონში და შესაბამის ინსტრუქციებში არ არსებობს ნორმები, რომლებიც პირდაპირ დააწესებდნენ ასეთ პრაქტიკას.
ორგანიზაცია მიუთითებს, რომ 2015 წლის ბრძანების ძველი რედაქციით აკრძალული იყო წყლის ჭავლის, რეზინის ტყვიებისა და ცრემლსადენი გაზის ერთდროული გამოყენება, თუმცა ეს შეზღუდვა ამოღებულია მოქმედი ტექსტიდან დამატებითი სტანდარტების შემოღების გარეშე.
საიას შეფასებით, ქიმიური გამაღიზიანებლებით გაჯერებული წყლის ჭავლი ვერ ჩაითვლება კანონით განსაზღვრულ და პროპორციულ საშუალებად შეკრებების სამართავად, რაც ეწინააღმდეგება როგორც ეროვნულ, ისე ევროპული კონვენციის სტანდარტებს ძალის გამოყენების კანონიერების, აუცილებლობისა და პროპორციულობის შესახებ.
გამოძიების დამოუკიდებლობის საკითხი
საია აკრიტიკებს იმ ფაქტს, რომ გამოძიებას აწარმოებს იგივე უწყება, რომელიც პარალელურად იძიებს როგორც შესაძლო უფლებადარღვევას, ისე თავად აყენებს ეჭვქვეშ ამ დარღვევის არსებობას. ორგანიზაციის შეფასებით, ეს ქმნის ინტერესთა კონფლიქტს და ეწინააღმდეგება ეფექტიანი და დამოუკიდებელი გამოძიების კონვენციურ სტანდარტს.
საია ასევე საუბრობს “დაშინების ეფექტზე“, რომელიც შესაძლოა შეიქმნას იმ პირების მიმართ, ვინც საჯაროდ საუბრობს სავარაუდო დარღვევებზე ან ცდილობს სამართლებრივ ადვოკატირებას.
ქიმიური ნივთიერებების იდენტიფიკაცია
2025 წლის 1 დეკემბერს BBC-მ გამოაქვეყნა დოკუმენტური მასალა, სადაც ვარაუდი გამოითქვა, რომ დემონსტრაციების დაშლისას გამოყენებული იყო ქიმიური ნაერთი ბრომობენზილ ციანიდი (“კამიტი“), რომელიც წყლის ჭავლში იყო შერეული.
გამოძიება დაიწყო საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა. უწყებამ მოგვიანებით დაადასტურა, რომ წყლის ჭავლში ქიმიური ნივთიერება მართლაც იყო შერეული, თუმცა განაცხადა, რომ ეს არ იყო “კამიტი“, არამედ ქლორობენზილიდინ მალონონიტრილი (CS გაზი). ამავე დროს, უწყებამ აღნიშნა, რომ “კამიტი“ შინაგან საქმეთა სამინისტროს არასდროს შეუძენია.
ამ განცხადებებმა კიდევ უფრო გაამწვავა კითხვები გამჭვირვალობისა და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შესახებ. 2025 წლის იანვარში საიამ საჯარო ინფორმაციის გამოთხოვის მოთხოვნით მიმართა შინაგან საქმეთა სამინისტროს, თუმცა პასუხი არ მიუღია. ჯანდაცვის სამინისტრომ კი განმარტა, რომ გამოყენებული ნივთიერებების შემადგენლობის შესახებ ინფორმაცია არც მას ჰქონდა და ეს მონაცემები შინაგან საქმეთა სამინისტროდან არ გამოუთხოვიათ.
კონტექსტი
2024 წლის ნოემბერ–დეკემბრის აქციები საქართველოში პოლიტიკური დაძაბულობის ფონზე გაიმართა. ბოლო წლებში ძალის გამოყენება დემონსტრაციების დაშლისას უკვე არაერთხელ გამხდარა მწვავე საზოგადოებრივი და საერთაშორისო კრიტიკის საგანი.
წყლის ჭავლი და ქიმიური გამაღიზიანებლები სამართალდამცავ პრაქტიკაში ფართოდ გამოიყენება, თუმცა საერთაშორისო სამართლის მიხედვით მათი გამოყენება უნდა აკმაყოფილებდეს მკაფიო კრიტერიუმებს: იყოს კანონიერი, აუცილებელი და პროპორციული. ქიმიური ნივთიერებების დამატება წყლის ჭავლში იშვიათი და განსაკუთრებით სენსიტიური პრაქტიკაა, რომელიც მკაცრ რეგულირებას და გამჭვირვალობას მოითხოვს.
საქართველოს შემთხვევაში დავა მხოლოდ კონკრეტული ნივთიერების იდენტიფიკაციას არ ეხება. საკითხი ეხება სახელმწიფო ძალის გამოყენების ლეგიტიმურობას, გამოძიების დამოუკიდებლობას და საზოგადოების ნდობას ინსტიტუტების მიმართ.
