დაშვებული დროშები, უწყვეტი ნაკადი სამების ტაძართან - საქართველო პატრიარქს ემშვიდობება
პატრიარქის გარდაცვალება
საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, ილია მეორის დაკრძალვა 22 მარტს გაიმართება. ეს დღეები საქართველოში გლოვაა გამოცხადებული. დაშვებულია სახელმწიფო დროშები.
ილია მეორე 17 მარტს, გვიან საღამოს, 93 წლის ასაკში, კლინიკაში გარდაიცვალა. იგი 48 წლის განმავლობაში უძღვებოდა საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას.
პატრიარქს სიონის საკათედრო ტაძარში, საკურთხევლის მარცხენა მხარეს დაკრძალავენ – ადგილზე, რომელიც ისტორიულად საქართველოს ეკლესიის პატრიარქების განსასვენებელია.
გავრცელებული მოლოდინის მიუხედავად, რომ პატრიარქს სამების ტაძარში დაკრძალავდნენ, საბოლოო გადაწყვეტილება თავად ილია მეორის ანდერძს დაეფუძნა: მან სიონში დაკრძალვა ისურვა.
დაკრძალვის დღეს, კვირის მსახურება დაიწყება 09:00 საათზე. წირვას მღვდელმთავრებთან ერთად აღავლენს პატრიარქის მოსაყდრე მეუფე შიო, რომელიც ახალი პატრიარქის არჩევამდე საქართველოს ეკლესიას უხელმძღვანელებს.
წესის აგებაში მონაწილეობას მიიღებს მსოფლიო პატრიარქი, რომლის თვითმფრინავი, კვირას 11:00 საათზე დაფრინდება თბილისის აეროპორტში.
დაკრძალვამდე სამოქალაქო პანაშვიდი სამების საკათედრო ტაძარში იმართება, რომელიც 24 საათის განმავლობაში ღიაა.
ცნობილი ხდება, რომ 22 მარტს, სამების საპატრიარქო ტაძარში შესვლა საშვებით იქნება დაშვებული.
ამ დრომდე ტაძარში მისული ადამიანების ნაკადი უწყვეტია. ადამიანები მთელი ღამის განმავლობაში წვიმაში იდგნენ, რათა პატრიარქის ხსოვნისთვის პატივი მიეგოთ.
19 მარტს ავლაბრიდან სამების მიმართულებით მსვლელობა გამართეს პატრიარქის ნათლულებმა – იმ ათასობით ადამიანმა, ვინც წლების განმავლობაში ილია მეორის მიერ დამკვიდრებული „საყოველთაო ნათლობის“ ტრადიციის ფარგლებში მოინათლა. ეს ინიციატივა პატრიარქმა 2008 წელს დაიწყო და ის გულისხმობდა, რომ ჯვარდაწერილი წყვილების მესამე და შემდეგი შვილების ნათლია თავად იქნებოდა. ამგვარად, საქართველოში არის ათასობით ადამიანი, ვისი ნათლიაც პირადად პატრიარქია.
მოსალოდნელი დიდი ნაკადების გამო, დედაქალაქის ტრანსპორტის მუშაობა დროებით შეიცვალა. თბილისის მერიის ინფორმაციით, მეტრო 20-დან 22 მარტის ჩათვლით გახანგრძლივებული გრაფიკით იმუშავებს – მგზავრებს 02:00 საათამდე მოემსახურება. 21 და 22 მარტს მუნიციპალური ტრანსპორტი უფასოა.
განსაკუთრებით დატვირთულია ავლაბრის მეტროსადგური – სამებასთან ყველაზე ახლო მდებარეობის გამო, ის მთავარ სატრანზიტო წერტილად იქცა.
ხელისუფლების განცხადებით, დამატებითი რეისები დაინიშნა რეგიონებიდან თბილისში ჩამოსვლის მსურველებისთვის – როგორც საავტომობილო, ისე სარკინიგზო მიმართულებით.
ქალაქის ინფრასტრუქტურა, ფაქტობრივად, გადაეწყო, რათა უზრუნველყოს ადამიანების დიდი ნაკადის გადაადგილება და მონაწილეობა იმ პროცესში, რომელსაც ბევრი უკვე არა მხოლოდ დაკრძალვად, არამედ ეროვნული მნიშვნელობის მოვლენად აღიქვამს.
საქართველოს მასშტაბით ყველა მოქმედ ეკლესია-მონასტერში, 21 და 22 მარტს, 12:00 საათზე სამგლოვიარო ზარებს დარეკავენ.
პატრიარქი ილია მეორე: ეპოქის არქიტექტორი და წინააღმდეგობებით სავსე მემკვიდრეობა
საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია მეორე, ერისკაცობაში ირაკლი შიოლაშვილი, 1933 წლის 4 იანვარს დაიბადა. ეს იყო საბჭოთა ეპოქა, როდესაც რელიგია სისტემურად იდევნებოდა. მისი ბავშვობა დაემთხვა სტალინურ რეპრესიებს, ეკლესიების ნგრევას და საეკლესიო ცხოვრების სრულ განადგურებას.
სასულიერო განათლება მან მოსკოვში მიიღო, რადგან საქართველოში მაშინ შესაბამისი სასწავლებლები არ იყო. 24 წლის ასაკში ის ბერად აღიკვეცა და მიიღო სახელი ილია – „ღვთის ძალა“. მოგვიანებით თავად იხსენებდა, რომ მისი აღკვეცის ცერემონიალს არცერთი ქართველი არ ესწრებოდა – ეს იყო სიმბოლური სურათი იმ დროის ეკლესიის მდგომარეობის.
1977 წელს, 44 წლის ასაკში, ილია მეორე საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად აირჩიეს. მას დახვდა ინსტიტუციურად დასუსტებული ეკლესია: სულ 34 მოქმედი ტაძარი, რამდენიმე მონასტერი და დაახლოებით 80 სასულიერო პირი. ნახევარი საუკუნის შემდეგ კი ეს სურათი რადიკალურად შეიცვალა – მისი მმართველობის დროს ასეულობით ტაძარი აშენდა, ეკლესია კი ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ინსტიტუტად იქცა.
ამ ტრანსფორმაციის ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორი სწორედ ილია მეორე იყო. მისი პატრიარქობა ხშირად აღწერილია როგორც „მზიანი ღამე“ – მეტაფორა, რომელიც თავად შემოიტანა. ამ ფორმულაში კარგად ჩანს მისი ხედვა: კრიზისის პირობებში სტაბილურობის შექმნა და ეკლესიის აღდგენა არა მხოლოდ ინფრასტრუქტურულად, არამედ სიმბოლურადაც – როგორც ეროვნული იდენტობის ცენტრალური ელემენტის.
მისი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიღწევა იყო საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის საერთაშორისო აღიარება 1990 წელს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს მიერ – საკითხი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში გაურკვეველი იყო. პარალელურად, ეკლესია თანდათან გადაიქცა არა მხოლოდ რელიგიურ, არამედ სოციალურ და პოლიტიკურ მოთამაშედ.
ილია მეორის ავტორიტეტი განსაკუთრებული იყო. სხვადასხვა კვლევით, ის წლების განმავლობაში ყველაზე მაღალი ნდობის მქონე ფიგურად რჩებოდა ქვეყანაში. ეს გავლენა არ შესუსტებულა არც ასაკის მატებასთან ერთად, არც მაშინ, როდესაც საზოგადოება მკვეთრად პოლარიზებული გახდა.
თუმცა, ამავე დროს, მისი მემკვიდრეობა ერთმნიშვნელოვანი არ არის.
ილია მეორე ხშირად ცდილობდა პოლიტიკურ ნეიტრალიტეტს, მაგრამ სწორედ ეს ნეიტრალიტეტი ხდებოდა კრიტიკის მიზეზიც. მას არ ჰქონდა მკაფიო პოზიციები რიგ საკვანძო საკითხებზე – მათ შორის რუსეთთან ურთიერთობებზე, უკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალიაზე ან შიდა პოლიტიკურ კრიზისებზე. ნაწილი ამას სიფრთხილედ აფასებდა, ნაწილი – მორალურ კომპრომისად.
2002 წელს ეკლესიასა და სახელმწიფოს შორის გაფორმებული კონკორდატი, რომელმაც ეკლესიას განსაკუთრებული სტატუსი მიანიჭა, დღემდე სადავოა და ხშირად განიხილება როგორც ძალთა ბალანსის დარღვევა რელიგიური პლურალიზმის ხარჯზე.
პატრიარქის კიდევ ერთი უნიკალური ინიციატივა იყო „საყოველთაო ნათლობა“ – პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც ის ათიათასობით ბავშვის ნათლია გახდა. ეს ნაბიჯი სიმბოლურად აერთიანებდა საზოგადოებას და ამავდროულად კიდევ უფრო აძლიერებდა მის პერსონალურ ავტორიტეტს. საქართველოში არის ოჯახები, რომლებმაც მომდევნო შვილის გაჩენა იმიტომ გადაწყვიტეს, რომ ბავშვი პატრიარქის ნათლული გამხდარიყო.
ილია მეორის პატრიარქობა მოიცავდა თითქმის ყველა მნიშვნელოვან ეტაპს თანამედროვე საქართველოს ისტორიაში – საბჭოთა კავშირის დაშლას, სამოქალაქო ომს, ტერიტორიულ კონფლიქტებს, სახელმწიფოს ფორმირებას და შემდგომ კრიზისებს. ამ პროცესებში ის ხშირად მოქმედებდა როგორც მორალური ავტორიტეტი. თუმცა, სხვა სასულიერო პირებისგან განსხვავებით, ის როგორც წესი, პირდაპირი პოლიტიკურ აქტორობას ყოველთვის ფრთხილად არიდებდა თავს.
მისი გარდაცვალებით სრულდება ეპოქა, რომლის დროსაც ეკლესია არა მხოლოდ აღდგა, არამედ გადაიქცა ქვეყნის ერთ-ერთ მთავარ საყრდენად. მაგრამ ამავე დროს რჩება კითხვაც – რამდენად მდგრადია ეს სისტემა მისი მთავარი ფიგურის გარეშე.
საერთაშორისო გამოხმაურებები
ილია მეორის გარდაცვალებას საერთაშორისო დონეზე მრავალმხრივი გამოხმაურება მოჰყვა – რელიგიური ლიდერებიდან დაწყებული, პოლიტიკური ელიტით დასრულებული.
საქართველომ მიიღო სამძიმარი ყველა ევროპული ქვეყნის საელჩოსგან და უმაღლესი პირებისგან. ასევე, მეზობელი ქვეყნებისგან.
მსოფლიო პატრიარქატი 🇹🇷
მსოფლიო პატრიარქი ბართლომეოსი 22 მარტს თბილისში ჩამოვა, რათა მონაწილეობა მიიღოს დაკრძალვის ცერემონიაში. იყო მოლოდინი, რომ ლიტურგიას სწორედ ის უნდა გაძღოლოდა, როგორც ყველაზე მაღალი რანგის სტუმარი, თუმცა, საპატრიარქოში აცხადებენ, რომ მსოფლიო პატრიარქი არ იქნება ის ადამიანი, ვინც გამოსამშვიდობებელ ცერემონიალს გაუძღვება.
ვატიკანი
პატრიარქის დაკრძალვაზე ვატიკანიდან საქართველოში ქრისტიანთა ერთობის ხელშეწყობის დიკასტერიის პრეფექტი, კარდინალი კურტ კოხი ჩამოვა. ამის შესახებ ინფორმაციას Catholic.ge ვატიკანის საელჩოზე დაყრდნობით ავრცელებს.
რუსეთი 🇷🇺
რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია დაკრძალვაზე, სავარაუდოდ, მინსკისა და ზასლავის მიტროპოლიტ ბენიამინს გაგზავნის, რომელიც ბელარუსის საპატრიარქო ეგზარქოსიც არის. მან უკვე გაავრცელა სამძიმრის წერილი.
სომხეთი 🇦🇲
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა განაცხადა, რომ ქვეყანა დაკრძალვაში „უმაღლეს დონეზე“ მიიღებს მონაწილეობას, თუმცა კონკრეტული ფორმატი ჯერ განიხილება. ამავე დროს, მან ისევ გაამახვილა ყურადღება შიდა ეკლესიურ დაპირისპირებაზე და აღნიშნა, რომ არ იცის წავა თუ არა თბილისში სომხეთის პატრიარქი გარეგინ მეორე და დასძნა, რომ არ აღიარებს მას კათოლიკოსად.
აშშ 🇺🇸
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ ილია მეორეს უწოდა „სულიერი ლიდერი, რომლის მემკვიდრეობა თაობებს ემახსოვრებათ“ . მის განცხადებაში ხაზგასმულია არა მხოლოდ მწუხარება, არამედ პატრიარქის გავლენა საქართველოს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე.
თურქეთი 🇹🇷
თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეპ ტაიპ ერდოანმა სამძიმრის წერილში აღნიშნა, რომ „დიდი მწუხარებით“ მიიღო ილია მეორის გარდაცვალების ამბავი და მხარდაჭერა გამოუცხადა როგორც საქართველოს ხელისუფლებას, ისე მართლმადიდებელ ეკლესიას და ქართველ ხალხს.
