"მოსკოვის მექანიზმის" ავტორი: დაუყოვნებლივ და უპირობოდ უნდა გათავისუფლდნენ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებული პირები
მოსკოვის მექანიზმი
“მოსკოვის მექანიზმის“ ფარგლებში საქართველოს შესახებ მომზადებული ანგარიშის ავტორი პატრიცია გრჟებიკი ტელეკომპანია “ფორმულა“ ესაუბრა. ვარშავის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი და გამოჩენილი პოლონელი ექსპერტი ინტერვიუში საუბრობს ძალადობის სისტემურ ნიშნებზე, საკანონმდებლო შეზღუდვებსა და საერთაშორისო მართლმსაჯულების პოტენციურ როლზე.
გრჟებიკი “ქართულ ოცნებას“ მოუწოდებს, გააუქმოს რეპრესიული კანონები და “დაუყოვნებლივ და უპირობოდ” გათავისუფლდნენ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებული პირები. ექსპერტი საერთაშორისო პარტნიორებს ახსენებს, რომ შეუძლიათ განიხილონ საქართველოს საქმის გადაცემა, მათ შორის, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთვის.
ძალადობის “განმეორებადი მოდელი“
გრჟებიკის თქმით, ანგარიშის მომზადებისას გამოიკვეთა მკაფიო სურათი: მომიტინგეების, ჟურნალისტებისა და ოპოზიციის წარმომადგენლების წინააღმდეგ ძალადობა არა ერთჯერადი, არამედ განმეორებადი პრაქტიკაა.
მისი განმარტებით, დოკუმენტების, მოწმეების ჩვენებებისა და ინტერვიუების ანალიზმა დაადასტურა, რომ დაზარალებულთა ნაწილს აღენიშნებოდა ისეთი ნიშნები, რომლებიც შესაძლოა მიუთითებდეს სასტიკ მოპყრობაზე და წამებაზე. სწორედ ეს გარემოება, მისი თქმით, განსაკუთრებულ შეშფოთებას იწვევს, რადგან ძალადობის მასშტაბი სცდება იზოლირებულ შემთხვევებს და სისტემურ ხასიათს იძენს.
რეპრესიული კანონები და უფლებების შეზღუდვა
ანგარიში განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ბოლო წლებში მიღებულ საკანონმდებლო ცვლილებებს. გრჟებიკის შეფასებით, ეს ცვლილებები მნიშვნელოვნად ზღუდავს შეკრების, გამოხატვის, გაერთიანებისა და პირადი ცხოვრების უფლებებს.
განსაკუთრებით კრიტიკულადაა შეფასებული “უცხოური აგენტების შესახებ“ კანონმდებლობის გაფართოება, რომელიც, მისი თქმით, ქმნის გარემოს, სადაც სამოქალაქო სივრცე ვიწროვდება და კრიტიკული აზრი უფრო ადვილად ხდება სამიზნე.
ამასთან, ექსპერტი საუბრობს ოპოზიციის წინააღმდეგ სამართლებრივი დევნის კოორდინირებულ გამოყენებაზე, როგორც სისხლისსამართლებრივი, ისე კონსტიტუციური მექანიზმებით, და აღნიშნავს, რომ ძალადობის ფაქტებზე პასუხისმგებლობის არარსებობა აძლიერებს დაუსჯელობის კულტურას.
სამართლიანი სასამართლოს პრობლემები
გრჟებიკის განცხადებით, ადვოკატებთან საუბარმა გამოავლინა სისტემური ხარვეზები სასამართლო პროცესებში. მისი თქმით, როგორც რიგითი დემონსტრანტები, ისე ოპოზიციის ლიდერები ხშირად ვერ სარგებლობენ სამართლიანი სასამართლოს ფუნდამენტური გარანტიებით.
ეს, მისი შეფასებით, მიუთითებს უფრო ფართო ტენდენციაზე: დემოკრატიული სტანდარტების ეროზიაზე და პოლიტიკური პლურალიზმის შესუსტებაზე.
ჟურნალისტები როგორც სამიზნე
ანგარიშში ცალკე ხაზგასმულია მედიის წარმომადგენლების მდგომარეობა. გრჟებიკის თქმით, დემონსტრაციების დროს ჟურნალისტებზე თავდასხმები ხშირად სწორედ მათი პროფესიული საქმიანობის გამო ხდებოდა, რაც მედიის თავისუფლებაზე პირდაპირ ზეწოლად შეიძლება შეფასდეს.
საერთაშორისო მართლმსაჯულების პერსპექტივა
გრჟებიკი ხაზს უსვამს, რომ ანგარიშში საუბარია საერთაშორისო სამართლებრივი მექანიზმების შესაძლებლობებზე, მათ შორის, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) როლზე.
მისი განმარტებით, ანგარიშში აღწერილი დარღვევები – დევნა და სასტიკი მოპყრობა – გარკვეულ პირობებში შეიძლება შეფასდეს, როგორც დანაშაულები კაცობრიობის წინააღმდეგ. თუმცა, იგი აზუსტებს, რომ თავად არ მოუწოდებს კონკრეტულ ინსტიტუციებს გამოძიების დაწყებისკენ, არამედ მხოლოდ მიუთითებს იმაზე, რომ ასეთი მექანიზმები არსებობს.
გრჟებიკის თქმით, სახელმწიფოებს შეუძლიათ განიხილონ როგორც უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენება, ისე საკითხის საერთაშორისო სასამართლოებში გადაცემა, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ეროვნულ დონეზე პასუხისმგებლობის საკითხი არ დგება.
მთავრობის კრიტიკის პასუხად
რაც შეეხება „ქართული ოცნების“ მთავრობის მცდელობას, ანგარიში პოლიტიკურად მოტივირებულად წარმოაჩინოს, გრჟებიკი ამას უარყოფს და აღნიშნავს, რომ მისი ნაშრომი ეფუძნება სათანადოდ დოკუმენტირებულ ფაქტებსა და დამოწმებულ წყაროებს.
მისი თქმით, იგი დამოუკიდებელი ექსპერტის სტატუსით მუშაობდა და ანგარიშში წარმოდგენილი ყველა დასკვნა პროფესიული სტანდარტების დაცვით არის მომზადებული.
პასუხისმგებლობა სახელმწიფოებზე
გრჟებიკი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მისი მისია დასრულებულია და ახლა გადაწყვეტილება სახელმწიფოთა და საერთაშორისო ორგანიზაციების ხელშია.
იმოქმედებენ თუ არა ისინი ანგარიშში წარმოდგენილი რეკომენდაციების შესაბამისად, ეს უკვე პოლიტიკური ნებისა და საერთაშორისო რეაგირების საკითხია.
კონტექსტი
12 მარტს გამოქვეყნდა ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) “მოსკოვის მექანიზმის” ანგარიში, რომელიც საქართველოში ადამიანის უფლებებისა და ფუნდამენტური თავისუფლებების მდგომარეობის გაუარესებაზე მიუთითებს.
ანგარიშში, რომელიც თითქმის 217-გვერდიანია, დეტალურად აღწერილია 2024 წლის დასაწყისიდან დღემდე საქართველოში არსებული ვითარება, დემოკრატიული უკუსვლა, ადამიანის უფლებების, მედიის გაუარესებული მდგომარეობა, საპროტესტო აქციის მონაწილეების და ოპოზიციის დევნა, რეპრესიები განსხვავებული აზრის მიმართ, პოლიტიკური პატიმრების არსებობა, რეპრესიული კანონმდებლობა და სხვა.
საქართველოს ხელისუფლება ეუთოს “მოსკოვის მექანიზმის“ ფარგლებში მომზადებულ ანგარიშს აკრიტიკებს და აცხადებს, რომ დოკუმენტი ქვეყნის პოლიტიკური და სამართლებრივი რეალობის სრულ სურათს არ ასახავს. საქართველოს მუდმივი წარმომადგენლის, ალექსანდრე მაისურაძის თქმით, ანგარიში შეიცავს ფაქტობრივ უზუსტობებს, შერჩევით ინტერპრეტაციებს და პოლიტიკურად მიკერძოებულ დასკვნებს, რაც მის სანდოობას ეჭვქვეშ აყენებს.
