ეუთოს 24-მა ქვეყანამ საქართველოზე სპეციალური საგამოძიებო, "მოსკოვის მექანიზმი" აამოქმედა
“მოსკოვის მექანიზმი”
ეუთოს 24 წევრმა სახელმწიფომ საქართველოს წინააღმდეგ აამოქმედა ე.წ. მოსკოვის მექანიზმი – ინსტრუმენტი, რომელიც გამოიყენება მაშინ, როდესაც ქვეყანაში ადამიანის უფლებათა მდგომარეობის სერიოზული გაუარესების ეჭვი არსებობს.
გადაწყვეტილება გულისხმობს დამოუკიდებელი საექსპერტო მისიის გაგზავნას, რომელმაც უნდა შეაფასოს, რამდენად ასრულებს საქართველო ეუთოს წინაშე აღებულ ვალდებულებებს, განსაკუთრებით კი 2024 წლის გაზაფხულიდან განვითარებული მოვლენების ფონზე.
ეს მექანიზმი გამოყენებული ყოფილა ისეთი ქვეყნების წინააღმდეგ, როგორიცაა – რუსეთი, თურქმენეთი და ბელარუსი. 1990 წლიდან ეს მექანიზმი მეჩვიდმეტედ გააქტიურდა. ამ მექანიზმის ფარგლებში სპეციალური მომხსენებელი დაინიშნება, რომელიც ანგარიშს მოამზადებს საქართველოზე.
“მოსკოვის მექანიზმი“ ეუთოში 1991 წელს შეიქმნა ადამიანის უფლებების შესაძლო დარღვევების გამოსაძიებლად და წევრ ქვეყნებს საშუალებას აძლევს, დაიწყონ ფაქტების დადგენის პროცესი კონკრეტული სახელმწიფოს თანხმობის გარეშეც, თუ არსებობს “სერიოზული ბრალდებები ადამიანის უფლებათა დარღვევის შესახებ“.
ინიციატივის ავტორები არიან ალბანეთი, ავსტრია, ბელგია, ბოსნია-ჰერცეგოვინა, კანადა, ჩეხეთი, დანია, ესტონეთი, ფინეთი, გერმანია, ირლანდია, ისლანდია, ლატვია, ლიხტენშტეინი, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, მოლდოვა, მონტენეგრო, ნიდერლანდები, ნორვეგია, სლოვენია, უკრაინა, გაერთიანებული სამეფო და შვედეთი.
ერთობლივ განცხადებაში ქვეყნები წერენ, რომ ისინი “ყურადღებით და მზარდი შეშფოთებით აკვირდებიან საქართველოში ადამიანის უფლებების მდგომარეობას“ და ხაზს უსვამენ, რომ როგორც ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოს, საქართველოს ეკისრება ვალდებულება, დაიცვას ადამიანის უფლებები და ფუნდამენტური თავისუფლებები.
მათივე თქმით, დეკემბერში უკვე ამოქმედდა ეუთოს “ვენის მექანიზმი“, თუმცა მას შემდეგ შეშფოთება კიდევ უფრო გაღრმავდა. სწორედ ამ ფონზე მიიღეს გადაწყვეტილება უფრო მკაცრი ინსტრუმენტის – “მოსკოვის მექანიზმის“ – გამოყენების შესახებ.
სახელმწიფოები განმარტავენ, რომ შექმნილი იქნება ფაქტების დამდგენი მისია, რომელიც შეაფასებს საქართველოს მიერ ეუთოს ვალდებულებების შესრულებას და განსაკუთრებულ ყურადღებას დაუთმობს 2024 წლის გაზაფხულიდან დაწყებულ პოლიტიკურ და სამოქალაქო პროცესებს.
განცხადებაში ასევე აღნიშნულია, რომ საქართველოს ხელისუფლებას ექნება შესაძლებლობა, მისიაში ერთი ექსპერტი თავად შეარჩიოს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის (ODIHR) შესაბამისი სიიდან.
“მოსკოვის მექანიზმის“ ამოქმედებას წინ უძღოდა 2024 წლის დეკემბერში ოთხი პოლიტიკური კოალიციის მიმართვა ეუთო/ODIHR-ისადმი. წერილს თან ერთვოდა საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის ანგარიში, სადაც, კოალიციების შეფასებით, აღწერილია სახელმწიფოს მხრიდან ძალადობა და ზეწოლა მოქალაქეების წინააღმდეგ.
კომენტარი
“სოციალური სამართლიანობის ცენტრის” დირექტორი თამთა მიქელაძე განმარტავს, რას ნიშნავს ეუთოს მიერ “მოსკოვის მექანიზმის” ამოქმედება.
“მოსკოვის მექანიზმის გამოყენება ნიშნავს, რომ საქართველოში ადამიანის უფლებების მდგომარეობა ფასდება კრიტიკულად საერთაშორისო აქტორების მხრიდან და საქართველოს ხელისუფლების კვალიფიკაცია უკვე ძალიან მძიმე ავტორიტარული ქვეყნების რიგში (რუსეთის, ბელარუსი) ხდება.
უფრო ზუსტად, მოსკოვის მექანიზმი არის ეუთოს (OSCE) ადამიანის განზომილების ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი და იშვიათად გამოყენებადი ინსტრუმენტი, რომელიც ამოქმედდება მაშინ, როდესაც რომელიმე ქვეყანაში ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და კანონის უზენაესობის მდგომარეობა განსაკუთრებით მძიმეა და შეშფოთებას იწვევს. ის წარმოადგენს სერიოზულ პოლიტიკურ სიგნალს, რომ ქვეყანაში ადამიანის უფლებების მდგომარეობა მკვეთრად ირღვევა, შიდა და ტრადიციული მონიტორინგისა და ანგარიშალდებულების მექანიზმები არ ყოფნის კრიზისს და საჭიროებს გადაუდებელ საერთაშორისო ჩარევას.
მნიშვნელოვანია, რომ ამ მექანიზმის გამოყენებას არ სჭირდება ხელისუფლების თანხმობა, რაც თავისთავად მიუთითებს საერთაშორისო ნდობის სერიოზულ დეფიციტზე.
ცხადია, ეს მექანიზმი საბოლოოდ გააძლიერებს მონიტორინგს და ზედამხედველობს ადამიანის უფლებების მდგომარეობაზე საქართველოში და რაც ყველაზე მნიშნელოვანია ამ მექანიზმის გამოყენების შემდეგ მიღებული დასკვნები გავლენას მოახდენს სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებებზე და ოფიციალურ ხედვაზე საქართველოსთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა სფეროში.” – წერს ის Facebook-ზე.
