მოსაზრება: რატომ არ უნდა დაეყრდნოს ირანი თავისი მოკავშირეების, რუსეთისა და ჩინეთის დახმარებას

რუსეთი და ჩინეთი ირანს არ დაეხმარებიან

კრემლი შესაძლოა ახლო აღმოსავლეთში კიდევ ერთი საყრდენის დაკარგვის წინაშე აღმოჩნდეს და ამჯერად საფრთხე ბევრად უფრო ღრმა სტრატეგიულ შედეგებს შეიცავს. 2024 წლის დეკემბერში სირიაში ბაშარ ალ-ასადის რეჟიმის დამხობის შემდეგ, ირანში ხელისუფლების შესაძლო კოლაფსი მოსკოვისთვის არა მხოლოდ რეგიონული, არამედ გლობალური გავლენის შემცირების რისკს ქმნის – წერს CNBC.

რუსეთის პრობლემა ორმაგია: ის ვერც გავლენას ინარჩუნებს და ვერც პარტნიორს ეხმარება. როგორც BCA Research-ის მთავარმა გეოპოლიტიკურმა სტრატეგმა მეტ გერკენმა CNBC-ს უთხრა, „უკრაინაში მრავალწლიანმა, დამქანცველმა ომმა შეარყია რუსეთის შესაძლებლობები, ძალაუფლება საზღვრებს გარეთ გამოავლინოს“.

სტრატეგიული პარტნიორობის ზღვარი

აშშ-ისა და ისრაელის სამხედრო დარტყმები ირანზე უკვე მეოთხე დღეა გრძელდება. მიუხედავად ამისა, თეირანის ორი ყველაზე მნიშვნელოვანი პარტნიორი, რუსეთი და ჩინეთი მკაცრი რიტორიკით შემოიფარგლნენ და სამხედრო ან პრაქტიკული მხარდაჭერის დაპირება არ გაუკეთებიათ.

ჩინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვანგ იმ დაგმო ირანის უზენაეს ლიდერზე თავდასხმები და განაცხადა, რომ „მიუღებელია სუვერენული ქვეყნის ლიდერის ღიად მკვლელობა და რეჟიმის შეცვლის პროვოცირება“. რუსეთმა, რომელიც თავად ჩართულია უკრაინაში სამხედრო კამპანიაში, განაცხადა, რომ „აგრესიის აქტები არღვევს საერთაშორისო სამართალს და გაეროს ქარტიის ფუნდამენტურ პრინციპებს“.

თუმცა განცხადებებს რეალური ნაბიჯები არ მოჰყოლია.

ამ ფონზე, აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა გააფრთხილა, რომ სამხედრო ოპერაცია გაგრძელდება მანამ, სანამ „ყველა მიზანი მიღწეული არ იქნება.“

ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ეს კრიზისი აშიშვლებს „სტრატეგიული პარტნიორობის“ რეალურ საზღვრებს. საკონსულტაციო კომპანია Teneo-ს წარმომადგენელი გაბრიელ ვილდაუ მიიჩნევს, რომ პეკინისთვის ვაშინგტონთან ურთიერთობის სტაბილურობა კვლავ პრიორიტეტულია.

ლონდონში დაფუძნებული Chatham House-ის მკვლევარი აჰმედ აბუდუჰი ვარაუდობს, რომ ჩინეთი შესაძლოა უფრო მნიშვნელოვან საკითხებზე, ტაივანზე ან ვაჭრობაზე წავიდეს კომპრომისზე, ირანის მიმართ რიტორიკის შერბილების სანაცვლოდ.

ჩინეთის ფრთხილი მიდგომა ახალი არ არის. Chatham House-ის შეფასებით, პეკინმა გასულ წელს ირანზე დარტყმები გააკრიტიკა, თუმცა მატერიალური დახმარება არ გაუწევია. მეტიც, 2015 წლის ბირთვულ შეთანხმებამდე ჩინეთი მხარს უჭერდა გაეროს სანქციებს თეირანის წინააღმდეგ და მას შემდეგაც ფრთხილად ახორციელებდა ინვესტიციებს ირანის ეკონომიკაში.

პეკინთან დაახლოებული სოციალური მედიის ანგარიში Niutanqin-მ 2 მარტს წერდა: „ირანს რეალური მოკავშირე არ ჰყავს.“

მოსკოვი: დაკვირვება და მოლოდინი

ბოლო წლებში თეირანი მოსკოვისთვის მთავარი სტრატეგიული და სამხედრო პარტნიორი იყო ახლო აღმოსავლეთში. 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, ირანი რუსეთისთვის დრონებისა და რაკეტების კრიტიკულ მიმწოდებლად იქცა.

ახლა კი კრემლი შესაძლოა კიდევ ერთი რეგიონული საყრდენის დაკარგვის წინაშე დადგეს.

მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ დაგმო ირანზე თავდასხმები, არც კრემლს და არც პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინს საჯარო განცხადება არ გაუკეთებიათ. მოსკოვი, როგორც ხშირად ხდება, „მოიცადე და შეხედე“ ტაქტიკას ირჩევს.

ანალიტიკოსების შეფასებით, რუსეთის შესაძლებლობები მკვეთრად შეზღუდულია. სამხედრო რესურსები გადატვირთულია, ეკონომიკა დასავლური სანქციების მუდმივი წნეხის ქვეშაა, ხოლო გავლენა ახლო აღმოსავლეთში მცირდება.

თუმცა ერთი ფაქტორი კრემლის ინტერესებზე მუშაობს: ნავთობის ფასები. კონფლიქტის ფონზე, ფასები უკვე 8%-ზე მეტით გაიზარდა, რაც რუსეთის სამხედრო ბიუჯეტისთვის დამატებით შემოსავალს ნიშნავს. Transversal Consulting-ის პრეზიდენტი ელენ უოლდი CNBC-სთან ამბობს, რომ ნავთობის გაძვირება პუტინისთვის მოკლევადიან სარგებელს წარმოადგენს.

მაგრამ ეს ფანჯარა შესაძლოა დროებითი იყოს. ანალიტიკოსების ვარაუდით, ირანის საკითხის მოგვარების შემდეგ ვაშინგტონის ყურადღება კვლავ მოსკოვისკენ გადაინაცვლებს.

საჰაერო დარტყმები და რეჟიმის ბედი

ირანში რეჟიმის შესაძლო დაცემის საკითხზე ერთმნიშვნელოვანი პასუხი არ არსებობს. სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი და აშშ-ის ყოფილი ელჩი რუსეთში მაიკ მაკფოლი სკეპტიკურად უყურებს იმ მოსაზრებას, რომ მხოლოდ საჰაერო კამპანია საკმარისი იქნება რეჟიმის შეცვლისთვის.

მისი შეფასებით, ისტორიულად საჰაერო ოპერაციებს იშვიათად მოჰყოლია ხელისუფლების ჩამოშლა, ხოლო სახმელეთო ჩარევებიც ხშირად მარცხით დასრულებულა.

„ჩვენ ვბომბავთ სამხედრო სამიზნეებს, მაგრამ არ ვანადგურებთ იმ ინფრასტრუქტურას, რომელიც გამოიყენება ირანელი ხალხის ჩასახშობად,“ — ამბობს მაკფოლი.

ამ ეტაპზე გაურკვეველია, როგორ შეიძლება სამხედრო ზეწოლამ გამოიწვიოს ის პოლიტიკური შედეგი, რომელიც ვაშინგტონს სურს.

ირანის კრიზისი მხოლოდ რეგიონული კონფლიქტი აღარ არის. ის გამოცდაა რუსეთისთვის, რომელიც ცდილობს შეინარჩუნოს გლობალური მოთამაშის სტატუსი, და ჩინეთისთვის, რომელიც საკუთარ სტრატეგიულ პრიორიტეტებს სიფრთხილით უყურებს.

და ამ თამაშში, როგორც ჩანს, თეირანი სულ უფრო მარტო რჩება.