მოსაზრება ერევნიდან: შესაძლებელია, ირანმა სომხეთს იარაღი მიჰყიდოს
სომხეთის თავდაცვის მინისტრის ვიზიტი ირანში
სომხეთის თავდაცვის მინისტრი სურენ პაპიკიანი ირანში არა მხოლოდ თავის კოლეგას, არამედ ქვეყნის უსაფრთხოების არქიტექტურის მთავარ ფიგურებს შეხვდა, მათ შორის ირანის პრეზიდენტ მასუდ პეზეშკიანს, გენერალური შტაბის უფროსს აბდულრაჰიმ მუსავის და უმაღლესი ეროვნული უშიშროების საბჭოს მდივანს ალი ლარიჯანის.
ოფიციალური ცნობები მწირია, თუმცა ფორმულირებები – საგულისხმო. პაპიკიანმა პრეზიდენტ პეზეშკიანთან საუბარში ხაზი გაუსვა “ირანის გარშემო არსებული სიტუაციის დიპლომატიური მოლაპარაკებების გზით მოგვარების აუცილებლობას“.
სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს ცნობით, თეირანში გამართულ შეხვედრებზე განიხილეს “რეგიონული და საერთაშორისო უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საკითხები“ და თავდაცვის სფეროში თანამშრომლობა. გამოქვეყნებული ფოტოები მიანიშნებს, რომ მოლაპარაკებები გაფართოებულ ფორმატში გაიმართა, რაც ამ ვიზიტის სიმბოლურ და პრაქტიკულ მნიშვნელობას ზრდის.
ირანის თავდაცვის მინისტრ აზიზ ნასირზადესთან შეხვედრის პარალელურად, პაპიკიანმა უსაფრთხოების სტრუქტურების სხვა ლიდერებთანაც გამართა მოლაპარაკებები. ოფიციალურ განცხადებებში ხაზგასმულია “მაღალი დონის დიალოგის გაგრძელების აუცილებლობა“ და რეგიონში მშვიდობისა და სტაბილურობის განმტკიცება.
ანალიტიკოსი არმენ ვარდანიანი მიიჩნევს, რომ სომხეთ-ირანის დიალოგი სტრატეგიული პარტნიორობის ფორმალიზებისკენ მიიწევს. მისი თქმით, ამ კონტექსტში სამხედრო-ტექნიკური თანამშრომლობის გაღრმავება ლოგიკურ გაგრძელებად ჩანს.
“ამჟამად მხარეები სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ დოკუმენტის ხელმოწერისკენ მიიწევენ. ამ პერსპექტივიდან გამომდინარე, უმნიშვნელოვანესია, რომ სამხედრო-ტექნიკური თანამშრომლობაც განვითარდეს,“ — ამბობს ვარდანიანი.
მიუხედავად იმისა, რომ ირანის მხრიდან სომხეთისთვის იარაღის მიყიდვის პირდაპირი მინიშნებები ჯერ არ არსებობს, ექსპერტი არ გამორიცხავს, რომ მომავალში ეს სცენარი რეალისტური გახდეს.
ვარდანიანი ყურადღებას ამახვილებს კიდევ ერთ მნიშვნელოვან დეტალზე: სომხეთის მიერ ინდოეთიდან შეძენილი სამხედრო ტექნიკა ირანის გავლით ჩამოდის. მისი თქმით, ამ პროცესში გარკვეული შეფერხებები არსებობდა, რის გამოც ერევანსა და თეირანს შორის კოორდინაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა. დეტალები საჯაროდ არ გაჟღერებულა, თუმცა ეს გარემოება ნათელს ხდის, რატომ არის სომხეთისთვის ირანთან სტაბილური ურთიერთობა არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ლოგისტიკური საჭიროებაც.
ვიზიტის ფონზე, ირანის ელჩმა სომხეთში ხალილ შირგოლამიმ აღნიშნა, რომ ურთიერთობები “მაღალ დონეზეა“ და არ გამორიცხა ფართომასშტაბიანი ერთობლივი სამხედრო წვრთნების ჩატარება.
2025 წლის 9-10 აპრილს სომხეთისა და ირანის სპეციალური დანიშნულების რაზმებმა უკვე ჩაატარეს ერთობლივი წვრთნები სახელმწიფო საზღვარზე მდებარე საკონტროლო პუნქტებზე შესაძლო ტერორისტული თავდასხმების სცენარის ფარგლებში.
ვარდანიანი ვარაუდობს, რომ მომავალი ეტაპი შეიძლება უფრო მასშტაბური და რეალურად ინტეგრირებული წვრთნები იყოს – არა მხოლოდ პარალელურად ჩატარებული, არამედ სრულად ერთობლივი ოპერაციული ფორმატით.
ირანის ელჩმა სომხეთ-ირანის საზღვარს “მშვიდობის საზღვარი“ უწოდა და ხაზგასმით აღნიშნა ორივე ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის მნიშვნელობა. ეს გზავნილი მკაფიოდ უკავშირდება თეირანის ერთ-ერთ მთავარ წითელ ხაზს – სამხრეთ კავკასიაში საზღვრების შესაძლო ცვლილებას.
ექსპერტის შეფასებით, თეირანი შეშფოთებულია ორი საკითხით: რომ სომხეთი არ უნდა იქცეს ანტიირანული ქმედებების პლატფორმად და რომ რეგიონში საზღვრების გადახედვა არ მოხდეს.
ამავდროულად, ერევანიც ყურადღებით აკვირდება ირანის გარშემო მზარდ დაძაბულობას. სომხეთისთვის, რომელიც უსაფრთხოების ახალ არქიტექტურას ეძებს და დასავლეთთან ურთიერთობებსაც აფართოებს, ირანთან სტაბილური კავშირი დამატებითი დაზღვევის მექანიზმად რჩება.
თეირანში გამართული შეხვედრები, ოფიციალური ფორმულირებების მიღმა, მიანიშნებს, რომ ორი ქვეყანა ცდილობს ურთიერთობის ინსტიტუციონალიზაციას იმ დროს, როდესაც რეგიონში ძალთა ბალანსი სწრაფად იცვლება.
