" კურატორი" სერგეი კირიენკო და რუსეთის ახალი პოლიტიკა აფხაზეთში
სერგეი კირიენკოს პოლიტიკა – ხედვა თბილისიდან
ბოლო წლების აფხაზეთის პოლიტიკაში ერთ-ერთი ცენტრალური ფიგურა რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის პირველი მოადგილე – სერგეი კირიენკოა. კრემლის წარმომადგენელი კურირებს სამხრეთ ოსეთსაც, თუმცა პოლიტიკურად უფრო აქტიურ აფხაზეთში მისი საქმიანობა უფრო მეტად თვალსაჩინოა.
აფხაზეთი უკრაინის ომამდე – კოზაკის მიდგომები
აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის საქმეების კურატორობა კირიენკომ დმიტრი კოზაკისგან გადმოიბარა, რომელიც პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის მოადგილედ 2025 წლის სექტემბრამდე მუშაობდა, თუმცა ამ რეგიონების საქმეებს გასული წლიდან ჩამოაცილეს.
ამ ორ ადამიანს შორის მხოლოდ პიროვნული განსხვავება არაა. თვალშისაცემია თავად კრემლის პოლიტიკის ცვლილება აფხაზეთისადმი.
ყირიმის ოკუპაციიდან სრულმასშტაბიან შეჭრამდე პერიოდში ნელ-ნელა იკვეთებოდა, რომ რუსეთისთვის აფხაზეთის პოლიტიკური როლი და დანიშნულება იკარგებოდა.
რუსეთი აფხაზეთს ტრადიციულად საქართველოზე ზეწოლისთვის იყენებდა, მაგრამ 2008 წლის ცალმხრივი აღიარების შემდეგ ამ ბერკეტსაც დაეკარგა ფასი და კრემლის პოლიტიკა გარკვეულ ჩიხში შევიდა.
ამგვარ ვითარებას კარგად გამოხატავდა დმიტრი კოზაკი და მისი მუშაობის მეთოდებიც. ის აფხაზურ საკითხებში ღრმად არასდროს ყოფილა ჩართული და დისტანციის გარკვეულ დონეს ინარჩუნებდა.
იმ პერიოდის რუსული პოლიტიკის კიდევ ერთი სახე ვლადისლავ სურკოვიც უფრო მეტად იდეოლოგიურ და სტრატეგიულ საკითხებში აქტიურობდა. „რუსული სამყაროს“ მისეული კონცეფცია არამხოლოდ საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიებს, არამედ ყირიმისა და დონბასის რეგიონზე იყო კონცენტრირებული და რუსეთის სამეზობლო პოლიტიკაში ახალი წესრიგის ჩარჩოებს აყალიბებდა. ამგვარი მიდგომა ადგილზე რუსეთის უშუალო ჩარევას ზღუდავდა.
კოზაკისა თუ სურკოვის ვიზიტები, ისევე როგორც დე-ფაქტო ლიდერების შეხვედრები ვლადიმერ პუტინთან იშვიათობას წარმოადგენდა და ერთგვარი პოლიტიკური მოვლენა იყო. იმ პერიოდის რუსეთი აფხაზეთის დე-ფაქტო საპრეზიდენტო არჩევნებშიც კი ვერ ახერხებდა ღიად ჩარევას და ფრთხილად უჭერდა მხარს ამა თუ იმ კანდიდატს.
ეს აფხაზებს მეტი ავტონომიურობისა და თვითმყოფადობის განცდას უქმნიდა და ამავე დროს მეტად მგრძნობიარეებს ხდიდა შიდა საქმეებში ზედმეტი რუსული ჩარევების შემთხვევაში. ამასთანავე, ამ დისტანცირების მიზეზი შესაძლოა ისიც ყოფილიყო, რომ აფხაზეთი რუსეთისთვის ნელ-ნელა კარგავდა პოლიტიკურ ფუნქციას, ან ადრე არსებული დანიშნულება არარელევანტური ხდებოდა.
ამ პოლიტიკაში ერთგვარი წყალგამყოფი ყირიმის ოკუპაცია და უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრა გამოდგა. ცხადად ჩანს ფართომასშტაბიან ომამდელ და დღევანდელ რუსულ პოლიტიკას შორის სხვაობა. ომამდელ პერიოდში კრემლი აფხაზეთის ფორმალურ დაქვემდებარებაზე იყო გადართული. ყურადღება გამახვილებული იყო იმაზე, რომ სხვა ძალებს სოხუმზე გავლენა არ მოეპოვებინათ და რეგიონი სტრატეგიულ დონეზე რუსეთის ორბიტაზე დარჩენილიყო.
მეტიც, ოლესია ვართანიანი, ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტის მკვლევარი მიიჩნევს, რომ კრემლისთვის აფხაზეთის მნიშვნელობა ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ დაკნინდა. მანამდე სწორედ ეს რეგიონი და სამხრეთ კავკასია წარმოადგენდა რუსეთ-დასავლეთის დაპირისპირების ერთ-ერთ მთავარ სივრცედ. ყირიმის შემდეგ კი ყურადღება უკრაინაზე გამახვილდა.
ვანო აბრამაშვილი, კავკასიური სახლის სამშვიდობო პროგრამის ხელმძღვანელიც მიიჩნევს, რომ კოზაკის პერიოდის აფხაზეთს რუსეთისთვის ნაკლები პრიორიტეტი ჰქონდა და კრემლის პოლიტიკა რეგიონში ერთგვარად თვითდინებაზე იყო მიშვებული. მისივე თქმით იმ პერიოდის რუსული პოლიტიკა უსაფრთხოების საკითხებზე უფრო მეტად იყო კონცენტრირებული.
ეს პროცესი კი აფხაზეთის შიგნით სამოქალაქო საზოგადოების კონტროლში, ასევე სხვა ადგილობრივი კრიტიკული ძალების მიმართ მკაცრ დამოკიდებულებაში გამოიხატებოდა, რაც საბოლოო ჯამში აჩვენებდა თუ როგორი უხეში და მოუქნელი იყო კრემლის პოლიტიკა რეგიონში.
იმ პერიოდზე მსჯელობისას აბრამაშვილიც აღნიშნავს, რომ უკრაინის ომამდელ აფხაზეთში რუსეთისთვის მთავარი რეგიონში სტრატეგიული როლის შენარჩუნება იყო, რომ აფხაზეთი რუსული სივრციდან არ გასულიყო და ამის რისკები დაზღვეული ყოფილიყო.
აფხაზეთი უკრაინაში სრულმასშტაბიანი ომის დაწყების შემდეგ – კირიენკოს მიდგომები
უკრაინის ომის შემდეგ აფხაზეთმა ახალი დატვირთვა შეიძინა. პირველ რიგში ეს არასანქცირებულ ეკონომიკურ საქმიანობას უკავშირდება. რუსეთმა დააჩქარა სოხუმის აეროპორტის რეაბილიტაცია და ოჩამჩირის პორტის ინფრასტრუქტურის გამართვა. ამ სტრატეგიული მიზნების შესასრულებლად საჭირო გახდა ადგილობრივი პოლიტიკური პროცესების მეტი კონტროლი.
ამ კუთხით კი კრემლმა ხისტი და პრობლემური მიდგომის ნაცვლად უფრო რბილი პოლიტიკა ამჯობინა, რომელიც ადგილზე უფრო აქტიურად მოქმედების საშუალებას მისცემდა. სერგეი კირიენკო სწორედ ამგვარი პოლიტიკის განსახორციელებლად იდეალური კანდიდატურა გამოდგა.
კოზაკისგან განსხვავებით კირიენკო პირადად არის ჩართული აფხაზეთის შიდა საქმეებში. ის აქტიურად უსვამს ხაზს, რომ სოხუმში დაიბადა და უცხო არ არის. ამასთანავე კირიენკო ცნობილია, როგორც ნაკლებად კონფლიქტური ადამიანი რომელიც თანამშრომლობისა და პარტნიორობის გზით ცდილობს მიზნის მიღწევას.
მუშაობის ეს სტილი კირიენკოს დაეხმარა აფხაზეთის შიდა პოლიტიკური კრიზისები დაერეგულირებინა და ნაცვლად გამწვავებისა – გარკვეული სტაბილიზაცია და სიმშვიდე დაემყარებინა. ამ პროცესში მისი პიროვნული ჩართულობა და მონაწილეობა თვალშისაცემია. ვანო აბრამაშვილის თქმითაც კირიენკოს პირადი უნარ-ჩვევები და საქმის წარმოების სტილი უფრო მეტად მიესადაგება კრემლის ახალი პოლიტიკას.
კირიენკო ამ მხრივ კრემლის პოლიტიკისთვის იდეალურად შერჩეული კანდიდატურაა, რომელიც მაქსიმალური ეფექტით იყენებს თავის კავშირებსა და უნარ-ჩვევებს. ის გამოირჩევა მიკრომენეჯმენტით და რაც მთავარია ამას ახალი კონფლიქტების გაჩენის გარეშე ახერხებს.
კირიენკოს აფხაზეთში ვიზიტები იმდენად გახშირებულია, რომ უკვე ჩვეულებრივ მოვლენად ითვლება. ეს აქტიურობა ქმნის განცდას, რომ კირიენკო მუდმივად ადგილზე იმყოფება და აფხაზეთის შიდა პოლიტიკის უკვე განუყოფელი პერსონაჟია, რომელსაც ზურგს პირადად რუსეთის პრეზიდენტი და მისი ადმინისტრაცია უმაგრებს.
სამომავლო რისკები
აფხაზეთის შიდა საქმეებში რუსეთი აქამდე ასე ინტენსიურად ჩართული არ ყოფილა. ახალი რუსული პოლიტიკა შინაარსობრივად განსხვავდება წინა მიდგომებისგან. ამგვარ პოლიტიკას შესაძლოა ობიექტური მიზეზებიც ქონდეს: აფხაზეთში პოლიტიკური ელიტის ავტორიტეტი წლების წარუმატებლობების შედეგად გამუდმებით ეცემა, ხოლო რუსეთის რჩეული ბადრა გუნბა პიროვნულ ავტორიტეტსა და გავლენებს არ ფლობს.
რეგიონის დამშვიდებისთვის მას მუდმივად სჭირდება დამხმარე ხელი, თანაც იმ ფორმით რომ ეს ადგილობრივ აფხაზურ საზოგადოებაში გაღიზიანების მიზეზი არ გახდეს. ამ ფუნქციას კირიენკო იდეალურად ასრულებს. ამავე დროს მას დაეხმარა საკუთარი გამოცდილება და აფხაზეთში ახალი სახეებისა და საჯარო მოსამსახურეების კადრების მოძიებას ეფექტურად ახერხებს, რაც მომავალში დაბანდებული ინვესტიციაა.
ჯერჯერობით აფხაზეთის შიდა პოლიტიკური პროცესი არ იძლევა იმის საშუალებას, რომ კრემლის უჩვეულოდ ზედმეტი აქტიურობა და ჩარევა პრობლემად გადაიქცეს. ახალი დე-ფაქტო ხელისუფლება ჯერჯერობით კვლავ „თაფლობის თვეში“ იმყოფება და მისი დასრულების შემდეგ სოციალური თუ პოლიტიკური პრობლემები ისევ გამოავლენს თავს. ასეთ პროცესში კი წინა პლანზე გამოსული კრემლი შესაძლოა კრიტიკის მთავარი სამიზნეც გახდეს. რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაცია შესაძლოა ზედმეტად ჩართული აღმოჩნდეს შიდა აფხაზურ პოლიტიკაში და დააზიანოს კრემლის რეპუტაცია.
თუმცა ამ ეტაპისთვის აფხაზეთში რუსული პოლიტიკა და კირიენკოს საქმიანობა წარმატებულია. ვანო აბრამაშვილიც აღნიშნავს, რომ კირიენკომ შეძლო გარკვეული გარდატეხის შეტანა აფხაზურ საზოგადოებაში და რუსეთისგან მომავალი საფრთხის განცდა ეფექტურად დააქვეითა ადგილობრივ საზოგადოებაში.
საფრთხის განცდის გაქრობის შედეგად შეიძლება შეიცვალოს თავად აფხაზური საზოგადოებაც. კირიენკოს საქმიანობა ამ მხრივ შესაძლოა იმაზე მეტ ცვლილებებს განაპირობებდეს ვიდრე ეს დღეს ჩანს.
