ერევანი სომხეთისა და აზერბაიჯანის ენერგეტიკული სისტემების დაკავშირების პოტენციალს განიხილავს
სომხეთისა და აზერბაიჯანის ენერგეტიკული სისტემების დაკავშირების შესახებ
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა განაცხადა, რომ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ენერგეტიკული სისტემები უახლოეს მომავალში ერთმანეთს დაუკავშირდება, რაც ორივე ქვეყანას შესაძლებლობას მისცემს როგორც ელექტროენერგიის, ისე გაზის იმპორტისა და ექსპორტისთვის. ფაშინიანმა განცხადება პარლამენტში, TRIPP პროექტის ფარგლებში შექმნილი კომისიის სხდომის დროს გააკეთა.
TRIPP (ტრამპის მარშრუტი საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის) პროექტი აზერბაიჯანს სომხეთის ტერიტორიაზე გავლით, ნახიჩევანის ავტონომიურ რეგიონთან აკავშირებს. ორწლიანი მოლაპარაკებების შემდეგ, მხარეებმა 8 აგვისტოს ვაშინგტონში მიაღწიეს შეთანხმებას, რომლის მიხედვით გზა სომხეთის სუვერენული კონტროლის ქვეშ დარჩება, ხოლო პროექტის გახსნაში აშშ ბიზნესპარტნიორის როლს შეასრულებს.
თუმცა, საპარლამენტო ოპოზიცია ფაშინიანის განცხადებებს მწვავედ აკრიტიკებს. მათ მიაჩნიათ, რომ ენერგეტიკული კავშირი აზერბაიჯანისთვის სომხეთის “სუვერენიტეტის გადაცემას“ ნიშნავს და შესაძლოა მომავალში სამხედრო და პოლიტიკური ზეწოლაც გააძლიეროს.
ფრაქცია “პატივი მაქვს“-ს ლიდერმა ჰაიკ მამიჯანიანმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანთან თანამშრომლობა სარისკო ნაბიჯია, განსაკუთრებით 2020 წლის ყარაბაღის ომის და შემდეგი დაძაბულობის ფონზე.
არასაპარლამენტო ოპოზიციური პარტიები მიიჩნევენ, რომ ენერგეტიკული სისტემის კავშირი აზერბაიჯანთან კონსტიტუციური და ეროვნული უსაფრთხოების “წითელ ხაზს“ სცდება. მათი აზრით, ნებისმიერი გადაწყვეტილება მხოლოდ რეფერენდუმის გზით უნდა მიიღოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩნდება ლეგიტიმურობის სერიოზული პრობლემა.
კომენტარები
ენერგეტიკის ექსპერტი არტურ ავეტისიანი ხაზს უსვამს სომხეთის ენერგოსისტემის თვითკმარობის მნიშვნელობას და იმედოვნებს, რომ ქვეყანა ენერგეტიკულ პროექტებში როგორც ექსპორტზე, ისე უსაფრთხოებაზე გააკეთებს აქცენტს.
ეკონომისტი ამტკიცებს, რომ სომხეთმა უნდა გაამრავალფეროვნოს თავისი ენერგეტიკული სისტემა, შეამციროს დამოკიდებულება ირანზე, რუსეთსა და საქართველოზე. ამავდროულად, მისი თქმით, ქვეყანა არ უნდა გახდეს დამოკიდებული აზერბაიჯანზე. ამ მხრივ, პარსიანი იხსენებს, თუ რამდენად ხშირად ფეთქდებოდა 1980-იან წლებში აზერბაიჯანის გავლით სომხეთში მიმავალი გაზსადენი და რა მძიმე შედეგები მოჰყვა ამას.
2025 წლის ბოლოს ევროკავშირმა გამოაცხადა მზადყოფნა, მხარი დაუჭიროს სომხეთს ენერგეტიკული უსაფრთხოების განმტკიცებასა და მისი ენერგეტიკული სისტემის დივერსიფიკაციაში – ევროკავშირის გაფართოების კომისარმა მარტა კოსმა გამოაცხადა კავკასიის გადამცემი ქსელის პროექტზე შეთანხმების ხელმოწერის შესახებ.
500 მილიონი ევროს ღირებულების პროექტი მოიცავს ინვესტიციებს სომხეთის ელექტროქსელის საქართველოს ელექტროქსელთან დასაკავშირებლად. კოსის თქმით, ასევე მიმდინარეობს სამუშაოები სომხეთისა და თურქეთის ელექტროსისტემების დასაკავშირებლად, რათა შემცირდეს სომხეთის რუსეთზე ენერგეტიკული დამოკიდებულება.
ეკონომისტ სურენ პარსიანის თქმით, საბჭოთა პერიოდში სომხეთისა და აზერბაიჯანის სისტემები დაკავშირებული იყო და დღესაც შესაძლებელია ენერგორესურსის ექსპორტი როგორც აზერბაიჯანში, ისე ნახიჩევანში. თუმცა, მან ხაზგასმით აღნიშნა დივერსიფიკაციის აუცილებლობა:
“ჩვენ არ უნდა ვკონცენტრირდეთ მხოლოდ აზერბაიჯანზე. უნდა შევინარჩუნოთ ალტერნატიული მიმართულებები, როგორიცაა საქართველო და ირანი“.
მისი თქმით, ატომური ელექტროსადგურის არსებობა საშუალებას აძლევს სომხეთს რეგიონში უნიკალური ენერგეტიკული პოზიცია ჰქონდეს, ხოლო ენერგიის შენახვისა და წარმოების ინვესტიციები მთლიანად უნდა შეესაბამებოდეს ქვეყნის უსაფრთხოების ინტერესებს.
“სომხეთმა უნდა გააგრძელოს ის პოლიტიკა, რომელსაც დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ატარებს. სიმძლავრისა და ელექტროგადამცემი ხაზების მშენებლობის თვალსაზრისით, სომხეთმა უნდა გააგრძელოს ელექტროენერგიის წარმოებაზე, თვითკმარობასა და ექსპორტზე ორიენტირებული ეკონომიკის მშენებლობის პოლიტიკა – ეს მნიშვნელოვნად შეამცირებს რისკებს“. – ამბობს ექსპერტი.
