ძალადობა ეკატერინბურგში - ბაქოსა და მოსკოვს შორის ურთიერთობები უკიდურესად გამწვავდა. კომენტარები
აზერბაიჯანელების დაკავება ეკატერინბურგში, რუსეთი
აზერბაიჯანელების დაკავება ეკატერინბურგში რუსეთი
27 ივნისს, რუსეთის სპეცრაზმის თანამშრომლებმა ეკატერინბურგში დაარბიეს კაფე “კასპი“, რომელიც ეთნიკური აზერბაიჯანელების, საფაროვების ოჯახს ეკუთვნოდა. მათი სახლები მრავალ მისამართზე ერთდროულად გაიჩხრიკა, რის შედეგადაც ორი პირი — ზიადდინ და ჰუსეინ საფაროვები — სამართალდამცველებთან დაპირისპირებისას გარდაიცვალნენ.
აზერბაიჯანური მედიის ცნობით, ისინი ცნობილ ჟურნალისტთან, საიფადდინ ჰუსეინლისთან დაახლოებული პირები იყვნენ.
სპეცოპერაციის შედეგად დაშავდა რამდენიმე ადამიანი და დაკავებულია ცხრა პირი. რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრო ირწმუნება, რომ საგამოძიებო მოქმედებები 2000-2010-იანი წლების დანაშაულებს უკავშირდება.
ამ ფაქტს მკაცრი რეაქცია მოჰყვა აზერბაიჯანის ხელისუფლების მხრიდან — ბაქომ მოსკოვს მოუწოდა, დაუყოვნებლივ ჩატარდეს გამჭვირვალე გამოძიება და ძალადობაში მონაწილე პირები სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მიეცნენ.
სამწუხარო ინციდენტმა ინციდენტმა მკვეთრად გააუარესა ორ ქვეყანას შორის ისედაც მყიფე ურთიერთობები.
რუსეთის ვიცე-პრემიერის ალექსეი ოვერჩუკის ვიზიტი ბაქოში გაუქმდა, გადაიდო ასევე აზერბაიჯანულ-რუსული საპარლამენტო კომისიის სხდომა, რომელიც მოსკოვში უნდა ჩატარებულიყო. აზერბაიჯანის კულტურის სამინისტრომ რუსეთთან დაკავშირებული ყველა კულტურული ღონისძიება გააუქმა.
რა მოხდა
როგორც თვითმხილველები და დაზარალებულები ყვებიან, სპეცრაზმელები 27 ივნისის დილას აზერბაიჯანული წარმომავლობის მოქალაქეთა სახლებში ერთდროულად შეიჭრნენ. საფაროვების ოჯახში — რომლებიც ქალაქ აღდამიდან იყვნენ გადმოსულები (აღდამი აზერბაიჯანმა 2020 წლის მეორე ყარაბაღის ომის შემდეგ დაიბრუნა) — ძალოვანი სტრუქტურების წარმომადგენლებმა სახლის კარი შეამტვრიეს და მაშინვე ფიზიკური ძალადობა დაიწყეს.
ოჯახის წევრები აცხადებენ, რომ ისინი სხვადასხვა ოთახებში იატაკზე დააგდეს და ხელკეტებითა და სხვა საგნებით სცემეს. ნაწილი დაზარალებულებისა აცხადებს, რომ სპეცრაზმმა ელექტროშოკიც გამოიყენა.
ერთ-ერთმა დაკავებულმა, ვუგარ საფაროვმა, ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ პოლიციის განყოფილებაში გადაყვანისას მას და მის ძმას ძალადობრივად აიძულებდნენ ეჭამათ მიწა — უარის შემთხვევაში კი სცემდნენ.
მისი მამა, მაზახირ საფაროვი, რომელსაც გულის პრობლემები ჰქონდა, ასევე რამდენჯერმე გახდა ელექტროშოკით წამების მსხვერპლი. ოჯახის წევრების თქმით, ძალადობა არ შეწყვეტილა არც განყოფილებაში — ფიზიკური ზეწოლა და შეურაცხყოფა მთელი დღის განმავლობაში გაგრძელდა.
ბაქოს მწვავე რეაქცია
შემთხვევის ფონზე აზერბაიჯანულ მედიაში უპრეცედენტო სიმწვავით ისმის რუსეთისა და პირადად პრეზიდენტ პუტინის მიმართ კრიტიკა. აღნიშნულ ფაქტს გამოეხმაურნენ პარლამენტარები, ჟურნალისტები და ექსპერტები.
29 ივნისის საღამოს, სახელმწიფო არხ AzTV-ის მთავარ საინფორმაციო გამოშვებაში, რუსეთი “ხალხთა ციხედ“ იქნა მოხსენიებული. გადაცემის წამყვანმა კი განაცხადა:
“რა მოხდა, ბატონო პუტინ? ასე გაღელვებთ აზერბაიჯანის გაძლიერება და ის, რომ ქვეყანამ პირველად 200 წლის შემდეგ დაიბრუნა თავის ტერიტორიები და იცავს ეროვნულ ინტერესებს? თქვენ ვერ ეგუებით აზრს, რომ აზერბაიჯანს ძლიერი ლიდერი ჰყავს, რომელსაც მსოფლიო აღიარებს.“
შემდგომი განცხადებებიც კრემლის პოლიტიკას სისტემურ დისკრიმინაციად აფასებს. წამყვანების თქმით:
“რუსეთი მუსლიმ თანამოძმეებს უკრაინაში გენოციდს უწყობს, ბუჩაში ქალაქები გაანადგურა, მიწასთან ასწორებს საცხოვრებელ უბნებს. მსგავსი დამოკიდებულება რუსეთში ეროვნული უმცირესობებისადმი წლების განმავლობაში ყალიბდებოდა და ახლა უკიდურეს ფორმებს იღებს.“
მთავარი სახელმწიფო სააგენტო AZƏRTAC-მა კი რუსეთის ქმედებები 1930-იანი წლების გერმანიას შეადარა.
ოპოზიციის ლიდერი ალი ქერიმლი: “მოსკოვს სურს აზერბაიჯანი სრულიად დაქვემდებარებულ ვასალად აღიქვას“
აზერბაიჯანის “სახალხო ფრონტის” პარტიის თავმჯდომარემ, ალი ქერიმლიმ ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი რეაქცია გამოავლინა რუსეთის მიერ ეკატერინბურგში ეთნიკურ აზერბაიჯანელებზე განხორციელებულ სპეცოპერაციაზე.
ქერიმლის თქმით, ეს არ იყო მხოლოდ სამართალდამცავი ორგანოების ინიციატივა — არამედ პირდაპირი ბრძანება მომდინარეობდა რუსეთის პრეზიდენტის, ვლადიმირ პუტინისგან:
“მიუღებელია ვიფიქროთ, რომ მსგავსი მასშტაბის ძალადობა და დამამცირებელი მოპყრობა სახელმწიფოს მიმართ, რომელიც, როგორც ამბობენ, რუსეთის სტრატეგიულ პარტნიორად ითვლება, მხოლოდ რიგითი მოხელის გადაწყვეტილება იქნებოდა.“
მისი შეფასებით, ინციდენტი წარმოადგენს კრემლის მცდელობას, რომ სახელმწიფოსა და ხალხის დამცირების გზით აზერბაიჯანი დაიმორჩილოს.
“პუტინი ჯერ კიდევ იმპერიული მსოფლმხედველობით მოქმედებს — მისთვის პარტნიორები არ არსებობენ, არსებობენ მხოლოდ ვასალები და კოლონიები. მოსკოვი დღეს უკვე დარწმუნებულია, რომ აზერბაიჯანი მისი გავლენის ზონაში სრულად იმყოფება. ეს დარწმუნება კი თვით აზერბაიჯანში არსებული პრობლემების შედეგია — კორუფცია, ეკონომიკური მონოპოლიები, დემოკრატიული ინსტიტუტების გაჩანაგება და ხელისუფლების კონცენტრაცია მხოლოდ ერთი პირის ხელში.
პუტინს სჯერა, რომ ილჰამ ალიევი რუსული ზეწოლის ფონზე ირჩევს უკან დახევას და მოსკოვის პირობების მიღებას, ვიდრე დასავლეთთან და დემოკრატიულ სამყაროსთან დაახლოებას,“ — აცხადებს ქერიმლი.
ოპოზიციონერი ლიდერი აზერბაიჯანის ხელისუფლებას კონკრეტული გზავნილით მიმართავს:
“ხელისუფლებამ უნდა გადაწყვიტოს — ან დაემორჩილოს რუსეთის იმპერიულ მოთხოვნებს და გადაიქცეს მისი მმართველის დელეგატად, ან გაუხსნას კარი საკუთარ ხალხსა და საერთაშორისო საზოგადოებას, და დაანახოს ნება დამოუკიდებლობისა და ადამიანის უფლებების დასაცავად.“
ელხან შაჰინოღლუ: “ეს არის პასუხი ბაქოში “რუსული სახლის“ დახურვასა და რუსული სააგენტო “სპუტნიკის“ გაძევებაზე“
პოლიტოლოგი ელხან შაჰინოღლუ მიიჩნევს, რომ ეკატერინბურგში აზერბაიჯანული ოჯახის წინააღმდეგ განხორციელებული სპეცოპერაცია შესაძლოა უკავშირდებოდეს ბაქოს მიერ 2025 წლის თებერვალში მიღებულ რამდენიმე გადაწყვეტილებას. იმ დროის განმავლობაში აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ დახურა რუსეთის კულტურული ცენტრი – ე.წ. “რუსული სახლი“, ხოლო საგრძნობლად შეზღუდა სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო “სპუტნიკის“ საქმიანობა.
შაჰინოღლუს თქმით, დაკავებულ პირებს შეთავაზეს, ხელი მოეწერათ დოკუმენტებზე, რომლებიც მათ უკრაინაში ფრონტზე გაგზავნის წინაპირობას ქმნიდა. შეთანხმების შემთხვევაში, ისინი დაკავებასა და სასჯელს, სავარაუდოდ, თავს აარიდებდნენ. პოლიტოლოგი ამას რუსეთის მხრიდან ეთნიკურ უმცირესობებზე ზეწოლის ახალ, სტრუქტურულ მეთოდად აფასებს და ამბობს, რომ ეს პრაქტიკა წამებას ემსგავსება.
მისი შეფასებით, რუსეთის მოქალაქეებს, რომლებიც ეთნიკურად რუსები არიან, მსგავსი სამხედრო დოკუმენტების გაფორმებას სთავაზობენ განხილვისა და განმარტებების გზით, ხოლო ეროვნული უმცირესობების მიმართ იკვრება იძულებითი მიდგომა. ისინი პირველ რიგში იგზავნებიან ომის ზონაში, სადაც ხშირია დაღუპვის შემთხვევები. ამ ფონზე, შაჰინოღლუ მიუთითებს, რომ არარუსი ეროვნების ადამიანებისთვის რუსეთში ცხოვრება და მუშაობა სულ უფრო სახიფათო ხდება.
ალთაი გეიუშევი: “ხალხი აზერბაიჯანიდან რუსეთში მიდის, რადგან იქ თავისუფლად მუშაობა შეუძლიათ“
ისტორიკოსი ალთაი გეუშევი ეკატერინბურგში განვითარებულ მოვლენებს აზერბაიჯანში არსებულ სოციალურ-ეკონომიკურ ფონზე განიხილავს. მისი თქმით, ქვეყანაში ეკონომიკური თავისუფლების ნაკლებობა მრავალი მოქალაქისთვის მთავარ მოტივად იქცა რუსეთში სამუშაოდ გამგზავრებისთვის.
გეუშევის შეფასებით, ადამიანებს რუსეთში არა უკეთესი ცხოვრების მოლოდინი, არამედ თვით ელემენტარული შრომითი თავისუფლების სურვილი ამოძრავებს. მისივე თქმით, ბევრისთვის ეს უბრალოდ გზაა, თავი დააღწიონ ქვეყანაში არსებულ სირთულეებს.
როგორც მაგალითს, გეუშევი იხსენებს ჩინეთთან სავიზო პოლიტიკის ასიმეტრიას: აზერბაიჯანმა ჩინეთის მოქალაქეებისთვის ვიზები დიდი ხანია გააუქმა, მაშინ როცა ჩინეთმა ეს ნაბიჯი ჯერაც არ გადადგა აზერბაიჯანელების მიმართ. მისი აზრით, ეს მიუთითებს იმაზე, რომ საერთაშორისო პარტნიორები კარგად აცნობიერებენ აზერბაიჯანელი მოქალაქეების მზაობას მიატოვონ სამშობლო თითქმის ნებისმიერი პირობების სანაცვლოდ.
მოსკოვის განმარტება: “დაკავებულები რუსეთის მოქალაქეები არიან, რომლებიც მძიმე დანაშაულების გამოძიების ფარგლებში დააკავეს“
აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს განცხადებას რუსეთის მხარემ ოფიციალურად უპასუხა. სამინისტროს წარმომადგენელმა მარია ზახაროვამ აღნიშნა, რომ ეკატერინბურგში დაკავებულები რუსეთის მოქალაქეები არიან, ეთნიკურად აზერბაიჯანული წარმოშობით. მისი თქმით, ისინი მძიმე დანაშაულებთან დაკავშირებული ძველი საქმეების გამოძიების ფარგლებში დააკავეს და შესაბამისი პროცედურები მიმდინარეობს.
რეზიუმე
ამ ეტაპზე აშკარაა, რომ ძალადობრივი ინციდენტი გახდა ის ფაქტორი, რომელმაც აზერბაიჯანის სახელმწიფო სტრუქტურები, სამოქალაქო საზოგადოება და ექსპერტული წრეები ერთიან პოზიციაზე მოაქცია.
ჩამოყალიბებული კრიზისი გამორჩეულია იმით, რომ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობებში დიდი ხნის განმავლობაში შენარჩუნებული ბალანსი ამჯერად აშკარად დაირღვა.
ექსპერტები ვარაუდობენ, რომ საქმე არ ამოიწურება მხოლოდ დიპლომატიური კომენტარებით და შესაძლოა გამოიწვიოს კონკრეტული სამართლებრივი შედეგებიც, როგორც აზერბაიჯანში, ისე მის ფარგლებს გარეთ.
