აფხაზეთის ეკონომიკა: სახელმწიფო კონტროლსა და ბაზრის თავისუფლებას შორის
აფხაზეთის ეკონომიკა
19 მარტს აფხაზეთის პარლამენტში გამართული “სახელმწიფო საათი“ მხოლოდ ფორმალური ანგარიშგება არ აღმოჩნდა. შეხვედრა გადაიქცა სივრცედ, სადაც ქვეყნის ეკონომიკური პრობლემები უჩვეულო სიზუსტით და პირდაპირობით განიხილეს. დისკუსიაში მონაწილეობდნენ როგორც ე.წ. ხელისუფლების წარმომადგენლები, ისე დეპუტატები, აკადემიური წრეებისა და ბიზნესის წარმომადგენლები, რამაც საუბარს პრაქტიკული და მრავალმხრივი ხასიათი შესძინა.
ბაზარსა და კონტროლს შორის მოქცეული ეკონომიკა
დისკუსიის ერთ-ერთი მთავარი თემა იყო ეკონომიკური მოდელის ბუნება. აფხაზეთი ფორმალურად აგრძელებს საბაზრო ეკონომიკისკენ სვლას, თუმცა ეს პროცესი მკაცრი სახელმწიფო რეგულაციების ფონზე მიმდინარეობს. ხელისუფლება ცდილობს, ერთდროულად შეინარჩუნოს კონტროლი სტრატეგიულ სექტორებზე და ამავე დროს წაახალისოს ინვესტიციები.
თუმცა, ეს მოდელი კითხვებს აჩენს. ხელისუფლების დეკლარირებული მხარდაჭერის მიუხედავად, მრავალი საინვესტიციო პროექტი ვერ აღწევს მოსალოდნელ შედეგებს. დეპუტატები მიუთითებენ, რომ პრობლემას ამძაფრებს პასუხისმგებლობის დეფიციტი, რადგან არ არსებობს მკაფიო მექანიზმი, რომელიც არასწორ გადაწყვეტილებებს კონკრეტულ პირებთან დააკავშირებს.
ეკონომიკის მინისტრმა თეიმურაზ მიქვაბიამ აღიარა, რომ არსებული პრობლემების მნიშვნელოვანი ნაწილი წარსულში დაშვებული შეცდომების შედეგია, იმ პერიოდში, როდესაც სახელმწიფოს საკმარისი ზედამხედველობის ბერკეტები არ გააჩნდა. მისი თქმით, რამდენიმე პროექტი დღესაც ვერ ახერხებს აღებული სესხების მომსახურებას.
ახალი მიდგომა გულისხმობს სახელმწიფოს უფრო აქტიურ ჩართულობას: პროექტების შერჩევის მკაცრ პროცედურებს, მუდმივ კომუნიკაციას კრედიტორებსა და მსესხებლებთან და ფინანსური მაჩვენებლების რეგულარულ მონიტორინგს. მიუხედავად ამისა, გაურკვეველი რჩება, შეძლებს თუ არა ეს მექანიზმები უკვე დაგროვილი პრობლემების გადაჭრას.
სახელმწიფო საწარმოები: აქტივები თუ ტვირთი?
განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო სახელმწიფო საწარმოებს, რომელთა ნაწილი დაბალი კონკურენტუნარიანობით გამოირჩევა. მაგალითად, საცხობების სექტორმა გამოავლინა სისტემური პრობლემა – მაღალი სიმძლავრის საწარმოები მინიმალურ მოცულობებზე მუშაობენ.
პარლამენტის თავმჯდომარემ ლაშა აშუბამ პრობლემა ნაწილობრივ ადმინისტრაციულ პრაქტიკებს დაუკავშირა, რადგან კონტრაქტები ხშირად ფორმალური რეკომენდაციების საფუძველზე ნაწილდებოდა, რაც საბოლოოდ ეფექტიანობას ამცირებდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო კომპანია, მაგალითად, რკინიგზა და გადაზიდვების სექტორი, მოგებაზე მუშაობს, საერთო სურათი კვლავ პრობლემურია. პარლამენტში გაისმა წინადადებაც, რომ არაეფექტიანი აქტივები უნდა გაიყიდოს, თუნდაც ფასდაკლებით.
მთავრობა ამ საკითხს უფრო ფრთხილად ეკიდება და აცხადებს, რომ ასეთი ნაბიჯები შეიძლება ქონების დაკარგვისა და არაეფექტური განკარგვის რისკებს შეიცავდეს. შედეგად, სოხუმი დგას არჩევანის წინაშე: პრივატიზაცია თუ სახელმწიფო კონტროლის შენარჩუნება.
სოხუმის აეროპორტი: ინფრასტრუქტურა და შეზღუდვები
სოხუმის აეროპორტი იქცა ეკონომიკური პოლიტიკის ერთგვარ ტესტად. პროექტში უკვე ჩადებულია მნიშვნელოვანი ინვესტიციები, მათ შორის რუსეთის მხრიდან, მისი განვითარება კი ეტაპობრივად იგეგმება.
თუმცა, პრაქტიკული პრობლემები აშკარაა. ბილეთების მაღალი ფასები და მგზავრთა დაბალი ნაკადი მოთხოვნას ზღუდავს. დეპუტატებმა ასევე გააკრიტიკეს ინფრასტრუქტურული და სერვისის საკითხები – მაგალითად, აეროპორტში გადაადგილების დროის ხანგრძლივობა.
მინისტრი ამ პრობლემებს ეკონომიკური ლოგიკით ხსნის: მგზავრთა რაოდენობის ზრდა გაზრდის შემოსავალს და გააჩენს განვითარების მეორე ეტაპის შესაძლებლობას. მაგრამ არსებული შეზღუდვები აჩვენებს, რომ თეორიული მოდელი პრაქტიკაში სირთულეებს აწყდება.
კანონები, რომლებიც არ მუშაობს
კანონმდებლობის ეფექტიანობამაც მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა დისკუსიაში. მიუხედავად იმისა, რომ აფხაზეთში არსებობს საინვესტიციო პარტნიორობის სამართლებრივი ჩარჩო, რეალურად არც ერთი ასეთი პროექტი არ არის რეგისტრირებული.
მთავარი პრობლემა ბიზნესების მოუმზადებლობაშია. ხშირად არ არსებობს არც ბიზნეს-გეგმები, არც მიწის საკუთრების დოკუმენტები და არც სრულყოფილი პროექტული დოკუმენტაცია. შედეგად, სახელმწიფო მხარდაჭერის მექანიზმები პრაქტიკულად გამოუყენებელი რჩება.
ინვესტიციები და ეკონომიკური სუვერენიტეტი
დისკუსიის კიდევ ერთი ცენტრალური თემა იყო ადგილობრივი და უცხოური კაპიტალის ბალანსი. დეპუტატები მიუთითებენ, რომ აფხაზეთი სულ უფრო მეტად ხდება იმპორტზე დამოკიდებული იმ პროდუქტებშიც კი, რომელთა წარმოება ადგილობრივად შესაძლებელია.
ამ საკითხს უსაფრთხოების განზომილებაც დაემატა – სასურსათო დამოუკიდებლობა უკვე ეკონომიკურ საკითხს სცდება და სტრატეგიულ მნიშვნელობას იძენს.
ექსპერტები თანხმდებიან, რომ აუცილებელია ბალანსი: ადგილობრივი ბიზნესი უნდა განვითარდეს, თუმცა მსხვილი პროექტები კვლავ საჭიროებს უცხოურ ინვესტიციებს.
პარლამენტში გამართულმა დისკუსიამ ნათლად აჩვენა, რომ აფხაზეთი ჯერ კიდევ ეძებს მდგრად ეკონომიკურ მოდელს. მთავარი დაძაბულობა რჩება სახელმწიფოს კონტროლსა და ბაზრის თავისუფლებას შორის, ინვესტიციების საჭიროებასა და სუსტი ინსტიტუტების შესაძლებლობებს შორის.
ამ პირობებში, ძირითადი გამოწვევა რესურსების ნაკლებობა კი არა, მათი ეფექტიანი გამოყენებაა: საკითხი, რომელიც საბოლოოდ განსაზღვრავს, გადაიქცევა თუ არა ამბიციური პროექტები რეალურ განვითარებად, თუ დარჩება მხოლოდ დაპირებების დონეზე.
