"Sülhün qiyməti": Bakı niyə müqavilə imzalamağı uzadır – İrəvandan baxış
Bakı üçün sülh müqaviləsinin “qiyməti”
Ermənistan və Azərbaycanın daxili siyasi vəziyyəti, habelə region xaricində baş verən hadisələr, iki ölkə arasında sülh sazişinin imzalanması və həyata keçirilməsi üçün imkanlar yaradır. Bu fikirləri politoloq Areq Koçinyan sülh müqaviləsinin imzalanma ehtimalı ilə bağlı məqaləsində ifadə edib. O, məqaləsində Bakının prosesi uzatmasının səbəbləri ilə yanaşı, bu prosesi sürətləndirə biləcək amillərə də toxunur:
“Vacibdir ki, Avropa İttifaqının Ermənistana dəstəyi və ABŞ-ın yeni administrasiyasının neytral şəkildə bu prosesə zəmanətçi qismində cəlb olunması təcili şəkildə artırılsın”.
Analitik bildirir ki, bu sənəd dörd ildən artıq müddətdə aparılan danışıqların nəticəsidir və sadəcə çərçivə sazişi deyil. Onun fikrincə, bu sənədin əhəmiyyətini azaltmaq və onun Cənubi Qafqazda sülhün təminində oynaya biləcəyi rolu kiçiltmək cəhdləri qeyri-obyektivdir.
Areq Koçinyanın fikrincə, sazişin imzalanmasına mane olan amillər “rəsmi Bakının barışmazlığı, məntiqsiz tələbləri, əlavə “dividendlər” gözləməsi və açıq-aşkar düşmənçilik ritorikasıdır”.
- Ermənistanla Azərbaycan arasındakı sülh sazişi üzrə danışıqlar yekunlaşıb
- Sülh fürsətindən necə yararlanmaq olar? Tomas de Vaal Ermənistan-Azərbaycan razılaşması haqqında
- “Bakının tələblərinin altına saatlı bomba döşənib” – ermənistanlı analitik
Ermənistan Konstitusiyası heç vaxt danışıqların mövzusu olmayıb
“Bütün tərəflər əldə olunmuş irəliləyişin təsdiqlənməsini və nəticənin rəsmiləşdirilməsini tələb etdiyi bir vaxtda, Azərbaycan qəfil iki ilkin şərt irəli sürür və Ermənistan tərəfindən atəşkəsin pozulduğunu bildirir.
Ermənistan Konstitusiyası heç vaxt ikitərəfli danışıqların mövzusu olmayıb. Bəli, bu barədə Azərbaycandan bəzi bəyanatlar səslənib. Lakin Ermənistan artıq uzun müddətdir ki, Azərbaycandan gələn bu kimi qəribə bəyanatlara alışıb – məsələn, Ermənistan ordusunun silah tədarükçüsünün geri qaytarılması ilə bağlı iddialar kimi.
Bundan əlavə, Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin delimitasiya qaydalarına dair qərarı Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı bütün “sual”ları aradan qaldırır. Konstitusiya dəyişikliyi prosesi 2020-ci il müharibəsindən əvvəl də gündəmdə idi və bu, Ermənistanın daxili işidir. Azərbaycanın bu məsələyə müdaxilə cəhdləri yalnız mənfi nəticələr doğura bilər.
Azərbaycanın digər tələbi – ATƏT-in Minsk Qrupunun buraxılması məsələsinə gəlincə, bu barədə danışmaq belə qəribədir. Ermənistan bu məsələ ilə bağlı razılığını bildirib və sazişin imzalanmasından sonra və ya eyni vaxtda bu məsələdə ATƏT-ə birlikdə müraciət etməyə hazır olduğunu açıqlayıb.
Ümumiyyətlə isə, sülh sazişinin mətninə daxil edilməmiş şərtləri sonradan irəli sürmək və onların icrasını sənədin imzalanması üçün prioritet şərt kimi təqdim etmək absurd bir yanaşmadır”.
Sülh prosesinə xarici təhdid – Rusiya
“Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi səviyyəsində də Azərbaycana dəstək verildiyi və 2021–2022-ci illərdə əldə olunmuş üçtərəfli razılaşmaların xatırlandığı görünür. Aydındır ki, Rusiya Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin inkişafında, xüsusən də öz iştirakı olmadan davamlı sülhün əldə olunmasında maraqlı deyil.
Gürcüstandakı daxili münaqişələr və Ermənistan-Azərbaycan konflikti Rusiyanın Cənubi Qafqazda imperialist təsirini qoruyub saxlamaq üçün əsas alətlərdir. Bu baxımdan, sülh prosesinə yönəlik əsas xarici təhlükə məhz Rusiyanın özündən qaynaqlanır.
ABŞ isə bəlkə də Cənubi Qafqazda Rusiyanın mümkün destruktiv addımlarının qarşısını ala biləcək yeganə dövlətdir”.
Bakı Ermənistana təsir alətlərini itirmək istəmir
“Ermənistanın sənəddəki iki əsas razılaşdırılmamış bənd üzrə razılıq verməsi Azərbaycan üçün gözlənilməz oldu. İndi isə yeni bəhanələr irəli sürülür ki, imzalanma və ratifikasiya prosesi bir qədər də uzadılsın. Bakı tələsməyin məqsədəuyğun olmadığını düşünür. Bunun bir neçə səbəbi var.
Hər şeydən əvvəl, Azərbaycan sülh nəticəsində Ermənistan üzərində qazandığı psixoloji üstünlüyü, güc tətbiqi və ya onunla hədələmə imkanlarını itirmək istəmir.
Məsələn, Ermənistan tərəfindən atəşkəsin pozulması ilə bağlı bəyanatlar Azərbaycana Ermənistanda “yenidən genişmiqyaslı müharibə təhlükəsi” barədə ictimai diskurs yaratmağa şərait verir. Ötən illərdə bu cür bəyanatlar adətən real hərbi əməliyyatlarla nəticələnib.
Eyni zamanda, Azərbaycan hakimiyyəti beynəlxalq ictimaiyyətdə, eləcə də Ermənistan və öz ictimaiyyətində sülh sazişi ilə bağlı formalaşan optimist əhval-ruhiyyəni aşağı salmağa çalışır.
Prezident İlham Əliyev bununla hətta saziş imzalandıqdan və icrasına başlanıldıqdan sonra da psixoloji təsir alətlərini qorumağa imkan verəcək zəmin yaratmağa çalışır”.
Bakı hesab edir ki, zaman onun xeyrinə işləyir
“Sülh sazişinin imzalanmasının və icrasının gecikdirilməsinin daha bir səbəbi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan hakimiyyəti zamanın öz xeyrinə işlədiyini düşünür. Onların fikrincə, tələsməyə ehtiyac yoxdur – bir qədər gözləməklə daha çox əldə etmək mümkündür.
Məsələn, Rusiya–Ukrayna müharibəsi ətrafında baş verən hadisələr fonunda düşünülür ki, yaxın gələcəkdə Rusiya Ukrayna məsələsində “rahatlayaraq” diqqətini Cənubi Qafqaza yönəldə bilər. Bu halda isə Bakı özünü regionda subhegemon kimi görərək daha geniş maraqlarını reallaşdırmaq üçün yaxşı fürsət əldə edə bilər.
Bu yanaşmanın ən azı bir konkret məqsədi var – Sünik bölgəsindən keçən və Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının nəzarətində olacaq ərazi xaricindəki yol əldə etmək.
Bakıın sülh sazişini imzalamağı təxirə salmasının başqa bir səbəbi daxili siyasətlə bağlıdır. İlham Əliyev rejimi uzun illər ərzində öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün Ermənistanı xarici düşmən kimi təqdim edib və cəmiyyəti ermənifob gündəmin ətrafında birləşdirib.
Sazişin imzalanması Azərbaycanın hakimiyyətini daxili siyasi meydanda əsas alətlərindən məhrum edir.
Bu ölkədə insan hüquq və azadlıqları sahəsində acınacaqlı vəziyyəti nəzərə alaraq – bu barədə çoxsaylı hüquq müdafiə təşkilatları onlarla bəyanat verib – xarici düşmən gündəminin neytrallaşdırılması avtoritar hakim rejim üçün real təhlükə yarada bilər.
Bakı sülh müqaviləsini “hərraca çıxarır”
“Ən mühüm səbəb ondan ibarətdir ki, Azərbaycan bu mərhələdə sülh sazişinin hər iki tərəfə bərabər fayda verdiyini düşünmür.
Ermənistan üçün sülh sazişi Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşması, Qərblə, xüsusilə də Avropa ilə daha sıx əməkdaşlıq və Rusiyanın təsirinin azalması anlamına gəlir. Hazırkı mərhələdə Azərbaycan üçün isə bu qədər açıq faydalar görünmür.
Məhz bu səbəbdən Azərbaycan tərəfdarları belə ifadələr işlədir: “…elə buradaca nadir hallarda müzakirə olunan və tez-tez görməzdən gələn “sülhdən bərabər dividendlər” məsələsi aktuallaşır. Əks halda Azərbaycan bu “təcili sülh”dən nə qədər və nə qazanacaq – bu, aydın deyil…”
Beləliklə, Azərbaycan görünür ki, Ermənistan və ya sülhlə maraqlı olan digər tərəflərdən əlavə “dividendlər” təklif edilməsini gözləyir.
Məsələn, ABŞ-ın Azərbaycandakı rejimə, Körfəz ölkələrindəki rejimlərə verdiyi kimi, müəyyən təhlükəsizlik zəmanətləri verməsi kimi.
Bu məqsədlə Azərbaycan sülh sazişinə imza atmaq məsələsini bir növ “hərraca” çıxarıb. Əgər təklif edilən “qiymət” yetərli hesab olunarsa, Ermənistan Konstitusiyası və digər bəhanələr gündəmdən çıxarılacaq. Əks halda isə, yeni və məntiqsiz tələblər irəli sürüləcək”.
Bakı üçün sülh müqaviləsinin “qiyməti”
