Qəbələdə “Sülh Körpüsü”: 19 erməni ekspertin sərhəddən keçidi sülh gündəliyinə nə qatdı?
Qəbələdə Sülh Körpüsü
10-12 aprel tarixlərində Qəbələ “Sülh Körpüsü” təşəbbüsünün dördüncü ikitərəfli görüşünə ev sahibliyi edib.
Ermənistan tərəfdən 19 nəfər ekspert və media və QHT təmsilçisi (heyətdə Ermənistan İctimai Televiziyasının operatoru da var) Azərbaycana formal delimitasiya və demarkasiya olunmuş quru sərhəd hissəsindən keçərək gəlib.
Təşkilatçı press-relizləri bu keçidi həm texniki-prosedur addım, həm də normallaşma prosesində simvolik mərhələ kimi təqdim edir.
Söhbət yalnız bir tədbirdən getmir. Koordinatorların açıqlamalarında sərhəddən keçid “sülhün real olduğunun” göstəricisi, yəni münaqişədən sonra münasibətlərin gündəlik məntiqini yenidən qurmağa yönəlmiş praktik test kimi izah olunur.
Başqa sözlə, mesaj budur: siyasi razılaşmalar dayanıqlı olsun deyə, cəmiyyətlərdə etimad tədricən “adi vərdiş”ə çevrilməlidir.
“Sülh Körpüsü” nədir və haradan başlayıb?
“Sülh Körpüsü” rəsmi danışıqları əvəz etməyən, amma onları tamamlayan “Track 1,5” dialoqu kimi təqdim olunur. Bu müddətdə ekspertlər, vətəndaş cəmiyyəti və media nümayəndələri birbaşa ünsiyyət qurur, ideyalar sınaqdan keçirilir, cəmiyyətlər “sülhə hazırlanır”.
Təşəbbüsün press-relizlərində dialoq 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda keçirilmiş Azərbaycan-Ermənistan-ABŞ sammitində təsdiqlənmiş sülh gündəliyinə bağlanır. Həmin sammitdən sonra ABŞ Dövlət Departamenti yekun sənədlərin dərc edildiyini açıqlayıb. Azərbaycan və Ermənistan tərəfləri də Birgə Bəyannamənin mətnini rəsmi resurslarında yayıb.
İlk ikitərəfli dəyirmi masa 21-22 oktyabr 2025-də İrəvanda keçirilib, 21-22 noyabr 2025-də isə erməni nümayəndələri Azərbaycana işgüzar səfər ediblər. Üçüncü görüş 13-14 fevral 2026-da Ermənistanın Tsağkadzor şəhərində genişləndirilmiş formatda baş tutmuşdu.
Qəbələdə dördüncü görüş: gündəlik və format
10-12 aprel tarixlərində keçirilən görüşün gündəliyi rəsmi press-relizlərdə üç istiqaməti əhatə edir:
- Sülh prosesinin cari vəziyyəti;
- İştirakçıların hər iki ölkədə apardıqları fəaliyyət və bunun nəticələri;
- Regionda geosiyasi vəziyyətin prosesə təsiri.
Təşkilatçılar ayrıca sessiyalarda ictimai müstəvidə sülhün təşviqi və növbəti mərhələlərdə etimadın artırılması mövzularını da gündəmə çıxardıqlarını bildirirlər.
Görüşün nəticələri Qəbələdə keçirilən press-konfransda ümumiləşdirilib. Dörd sessiyanın bir qisminin daha çox siyasi-geosiyasi məsələlərə, digər hissəsinin isə vətəndaş cəmiyyətinin roluna və gələcək fəaliyyət istiqamətlərinə həsr olunduğu vurğulanır.
Ən diqqətçəkən vurğu isə “vasitəçisiz” dialoq və dövlət dəstəyi tezisidir. Koordinatorlar bu formatı əvvəlki illərdə donor və ya vasitəçi iştiraklı platformalardan fərqləndirirlər.
Rəsmi mesajlar və ictimai diplomatiya
Görüş çərçivəsində iştirakçılar Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevlə də görüşüblər. Hacıyev “X” paylaşımında görüşün iki saatdan artıq davam etdiyini bildirib.
O, Azərbaycanın “Vaşinqton gündəliyinə tam sadiq” olduğunu vurğulayıb və sülhün iqtisadi dividendlərinin formalaşması üçün ticarət, tranzit daşımalar və insanlararası əlaqələrin genişlənməsinə işarə edib.
Hacıyev eyni paylaşımda regional və qlobal gərginliklər fonunda dayanıqlı Azərbaycan-Ermənistan sülhünün əhəmiyyətinin artdığını, Ermənistanın daxili siyasətində revanşist çağırışların sabitliyə risk yaratdığını da qeyd edib.
Azərbaycan tərəfinin koordinatoru Fərhad Məmmədov “Trend”ə açıqlamasında təşəbbüsün əsas fərqini “vasitəçisiz” birbaşa ünsiyyət kimi izah edib. O qeyd edib ki, əvvəlki illərdə dialoq formatları adətən üçüncü tərəflərin iştirakı ilə qurulurdu, indi isə proses dövlət dəstəyi ilə davam edir.
Ermənistan koordinatoru Areq Koçinyan isə “AZƏRTAC”a açıqlamasında dördüncü görüşü “əhəmiyyətli nailiyyət” adlandırıb.
O, ilk səfərlər zamanı təşəbbüsün davamlılığına dair tənqid və skeptisizm olduğunu, amma görüşlərin davam etməsinin “tənqidlərin əsassız” olduğunu göstərdiyini deyib. Koçinyan yaxın dövr üçün birgə məqalələr, araşdırmalar və ortaq tədbirlər planlaşdırdıqlarını da bildirib.
Azərbaycanda optimizm və ehtiyat eyni vaxtda
Azərbaycan ictimai mühitində bu tip təşəbbüslərə münasibət, təcrübədə, iki hissdən ibarət olur. Bir tərəfdən münaqişə yaddaşı fonunda ehtiyat, digər tərəfdən isə “müharibədən sonra sülh” məntiqinin işləyə biləcəyinə dair praqmatik maraq olur.
Qəbələ görüşündəki əsas simvol – quru sərhəddən keçid bu mənada “düşmən obrazı”nı yumşaltmağa yönələn ictimai diplomatiya aləti kimi də görünür. Koçinyanın “cəmiyyətləri sülhə hazırlamaq” vurğusu və Hacıyevin insanlararası əlaqələr barədə mesajı da bunu deməyə əsas verir.
Eyni zamanda, Bakıda prosesin dayanıqlılığına dair “qırmızı xətlər” mövzusu da aktualdır. Ermənistan daxilində siyasi dəyişkənlik, seçki gündəliyi və konstitusiya məsələsi sülhün institutlaşması baxımından həlledici sayılır.
Koçinyan 1news.az saytına müsahibəsində ictimai dəstəyin göstəricisi kimi qarşıdakı seçkilərə işarə edir. Paralel olaraq, Ermənistanla bağlı analitik mənbələr Azərbaycanın sülh sazişinin yekunlaşdırılması üçün Ermənistan konstitusiyasında dəyişiklikləri “tələb” kimi gündəmdə saxladığını vurğulayır; Azərbaycan tərəfinin “revanşizm riski” barədə ehtiyatlı davranışları da bu kontekstdə səslənir.
Qəbələ görüşü sülhə hansı əlavə dəyəri verir?
Qəbələ görüşü sülh müqaviləsini əvəz etmir, amma üç praktik funksiyası var:
- Birincisi, etimadın gündəlikləşdirilməsi: sərhəd keçidi və prosedurların işləməsi “normal münasibət”in necə görünə biləcəyini göstərir.
- İkincisi, ictimai legitimlik: iştirakçıların öz ölkələrində apardıqları müzakirələrin nəticələrini masaya gətirməsi hökumətlər üçün “ictimai temperatur”u ölçməyə və riskləri vaxtında görməyə kömək edə bilər.
- Üçüncüsü, “məhsul” yönümlülükdür: koordinatorlar birgə məqalələr, araşdırmalar və ortaq tədbirlər planlaşdırdıqlarını deyirlər ki, bu da dialoqu “sadəcə danışmaq” mərhələsindən “təsir yaradan material” mərhələsinə keçirmək cəhdidir.
Bunlar uğurlu alınarsa, gələcəkdə dialoqun regional müstəviyə (məsələn, Gürcüstanın da iştirak etdiyi əlavə ekspert platformalarına) genişlənməsi ideyası da daha realist görünə bilər, amma bunun üçün ilkin şərt Bakı-İrəvan xəttində əsas razılaşmaların nəticələnməsidir.
Son olaraq, Qəbələdəki dördüncü görüş ümidverici, lakin ehtiyatla qiymətləndiriləcək addımdır.
Müstəqil analitiklərin də vurğuladığı kimi, uzunmüddətli dayanıqlılıq təkcə diplomatik mətnlərdən yox, həm də hər iki cəmiyyətdə konflikt narrativlərindən uzaqlaşma və daxili siyasi dinamikanın istiqamətindən asılıdır.
Qəbələdə Sülh Körpüsü
