Bakıda keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda SOCAR və ExxonMobil Orta Kür hövzəsinin qeyri-ənənəvi karbohidrogen resursları üzrə hasilatın pay bölgüsü sazişi imzalayıb. “Abşeron” yatağının tammiqyaslı işlənməsi üzrə də yekun investisiya qərarı qəbul olunub.
İlham Əliyev sentyabrın 26-dakı çıxışında növbəti onilliyin investisiya istiqamətlərini açıqlayarkən neft-qaz sektorunun aparıcı mövqeyini saxlayacağını bildirib.
ExxonMobil Orta Kür hövzəsində nə axtaracaq?
Saziş Orta Kür hövzəsində qeyri-ənənəvi karbohidrogen resurslarının kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatını əhatə edir. SOCAR-ın açıqlamasına görə, tərəflər müvafiq törəmə şirkətləri vasitəsilə hərəyə 50 faiz iştirak payına sahib olacaq. Layihənin operatoru ExxonMobil olacaq.
Söhbət Xəzərdəki mövcud dəniz yatağına qoşulmaqdan deyil, qurudakı hövzənin neft-qaz potensialının araşdırılmasından gedir. “Bloomberg”in xəbərində layihə şist nefti və qazı ilə əlaqələndirilir. Həmin məlumatda layihənin parlamentin təsdiqini gözlədiyi bildirilir.
Əliyevin sözlərinə görə, kəşfiyyatın uğurla nəticələnməsi “Azərbaycanda daha bir neft və qaz bumuna gətirib çıxara bilər”.
Açıqlamalarda kommersiya hasilatının başlanma tarixi, illik hasilat hədəfi, çıxarıla bilən ehtiyatların təsdiqlənmiş həcmi və layihənin ümumi büdcəsi göstərilmir. Müqavilə ərazisinin dəqiq sahəsi və sərhədləri də həmin məlumatlarda açıqlanmır.
Azərbaycan üçün razılaşmanın əhəmiyyəti “ExxonMobil”in qeyri-ənənəvi ehtiyatların işlənməsi üzrə texnologiya və təcrübəsinin yeni resurs axtarışına cəlb olunmasıdır. Lakin mümkün iqtisadi nəticəni qiymətləndirmək üçün hövzənin potensialı və kommersiya baxımından səmərəliliyi müəyyənləşdirilməlidir.
“Abşeron”: illik hasilatın dörd dəfə artırılması planı
SOCAR, TotalEnergies və XRG “Abşeron” qaz-kondensat yatağının tammiqyaslı işlənməsi üzrə yekun investisiya qərarı verib. “TotalEnergies”in məlumatına görə, şirkət 35 faiz payla operator, SOCAR 35 faiz, XRG isə 30 faiz payla tərəfdaşdır.
Şirkətin açıqladığı plana əsasən, illik qaz hasilatı 1,5 milyarddan 6 milyard kubmetrə, gündəlik kondensat hasilatı 12 mindən 47 min barrelə yüksələcək. Yeni mərhələnin 2029-cu ildə işə düşməsi gözlənilir.
Əliyev çıxışında üç-dörd il ərzində əlavə 5 milyard kubmetr qazdan danışıb. Şirkətin konkret göstəriciləri isə illik 4,5 milyard kubmetr artım deməkdir.
“TotalEnergies” qazın daxili bazara və Türkiyəyə yönəldiləcəyini bildirir.
ÜDM şaxələnir, amma ixracda hələ də enerji üstündür
Əliyevin gələcək iqtisadi model barədə mövqeyi belədir: “neft və qaz iqtisadiyyatımızda aparıcı rolunu qoruyacaq”. O, gəlirlərin yenidən iqtisadiyyata yatırılacağını bildirib.
Prezident qeyri-neft sektorunun ÜDM-də payının 70 faizdən çox olduğunu, ixracın isə 90 faizindən çoxunun neft və qazdan ibarət qaldığını deyib.
“Marja”nın Dövlət Gömrük Komitəsinin statistikasına əsaslanan hesablamasına görə, 2026-cı ilin yanvar-avqustunda neft-qaz malları ixracın 71,22 faizini təşkil edib. Bu, 21,815 milyard dollarlıq ümumi mal ixracının 15,536 milyard dollarıdır; əvvəlki ilin eyni dövründə pay 85,94 faiz olub.
Elektrik, data mərkəzləri və logistika
Əliyev bərpa olunan enerjinin inkişafını daxildə qaz sərfiyyatını azaltmaq və ixraca əlavə qaz yönəltmək məqsədi ilə əlaqələndirib. Elektrik ixracı üçün ötürücü xətlərin genişləndirilməsini, Xəzər və Qara dəniz sualtı kabel layihələrini qeyd edib.
Data mərkəzləri və süni intellekt üçün enerji təminatını üstünlük adlandıran prezident Azərbaycan-Qazaxıstan fiber-optik kabelinin ilin sonunadək istifadəyə veriləcəyini bildirib. Forumda “Oracle Alloy” üzrə sənəd də mübadilə olunub; SOCAR-ın məlumatına görə, yerli operator “Caspian Mind AI” olacaq.
Nəqliyyatda elan edilən hədəf tranzit yüklərini 2026-cı ildə gözlənilən 16 milyon tondan 2030-cu ilədək ən azı 25 milyon tona çatdırmaqdır. Ərzaq və su təhlükəsizliyi barədə isə Əliyev su qıtlığını və ərzaq idxalından asılılığın azaldılmasını önə çəkib, kənd təsərrüfatına investisiya çağırışı edib.
10,8 milyard dollarlıq paket əslində nədir?
İqtisadiyyat Nazirliyinə görə, forumda ümumi dəyəri 10,8 milyard dollar olan layihələri əhatə edən 23 sənəd imzalanıb. Nazirlik layihələrin reallaşdırılmasının nəzərdə tutulduğunu bildirir.
Sənədlərin mərhələləri də fərqlidir. “Abşeron” üzrə yekun investisiya qərarı qəbul edilib. “ExxonMobil” sazişi kəşfiyyat və gələcək işlənmənin müqavilə çərçivəsini müəyyənləşdirir. “Comstock” ilə çərçivə sazişi ABŞ qazının mayeləşdirilərək beynəlxalq bazarlarda satış imkanlarının araşdırılmasını nəzərdə tutur. “Apollo” ilə memorandum isə mümkün investisiyanın qiymətləndirilməsi, yoxlamalar və yekun sazişlərin hazırlanmasına aiddir.
Açıqlamalarda 10,8 milyard dolların sənədlər üzrə tam bölgüsü, maliyyələşmə cədvəli və hansı hissəsinin yekun maliyyə öhdəliyinə çevrildiyi göstərilmir. Buna görə bütün məbləği təminatlı xarici investisiya axını adlandırmaq üçün əsas yoxdur.
İnvestisiya siyasətini Əliyev belə ifadə edib:
“Bizim etməli olduğumuz yalnız əlverişli mühit yaratmaqdır”.
Forumun iqtisadi nəticəsini isə layihələr üzrə faktiki sərmayə, yeni hasilat və qeyri-neft ixracının artımı göstərəcək.
