Ալիևների ընտանիքին շանտաժի ենթարկելու մեղադրանքով Ադրբեջանի քաղաքացի է ձերբակալվել
Շանտաժ Ադրբեջանի նախագահի ընտանիքի նկատմամբ
Պետական անվտանգության ծառայությունը հայտարարել է նախագահ Իլհամ Ալիևի ընտանիքին շանտաժի ենթարկելու փորձի հետ կապված գործողության մասին և հայտնել, որ ձերբակալվել է Ադրբեջանի քաղաքացի Ֆ.Ս.-ն։
İctimai հեռուստաալիքի կողմից տարածված տեսանյութի համաձայն՝ արտասահմանում գտնվող մի տղամարդ փորձել է կապ հաստատել Ադրբեջանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ՝ օգտագործելով օտարերկրյա հեռախոսահամարներ և էլեկտրոնային փոստի հասցեներ։ Նա, իբր, ընտանիքից պահանջել է 5 միլիոն եվրո՝ նախագահի որդու՝ Հեյդար Ալիևի կնոջը՝ Ալյոնա Ալիևային վերագրվող ինտիմ նյութերը չտարածելու դիմաց։
Պաշտոնական վարկածի համաձայն՝ հարուցվել է քրեական գործ, և արդյունքում Ֆ.Ս.-ն ձերբակալվել ու հետաքննության ընթացքում ընդունել է իր մեղքը։ Նշվում է, որ նա «ներկայացրել է մանրամասներ»։ Սակայն հրապարակային փաստաթղթերում այդ մանրամասներն ամբողջությամբ ներկայացված չեն։
Տարածված նյութերում, այդ թվում՝ տեսանյութում, դեմքը ծածկած տղամարդը պնդում է, որ բլոգերները «տեսանյութը ստացել են կոնկրետ անձանցից», սակայն այդ անձանց ինքնությունը չի բացահայտվում։ Ընդգծվում է, որ հաղորդագրության մեջ չի նշվում կասկածյալի ամբողջական անունը կամ չի երևում նրա դեմքը, քանի որ գործով դատավճիռ դեռևս չի կայացվել։
Համատեքստը և Մեհման Հուսեյնովի դիրքորոշումը
Ալյոնա Ալիևան նախագահ Իլհամ Ալիևի որդու՝ Հեյդար Ալիևի կինն է: Բաց աղբյուրների համաձայն՝ նա Հեյդար Ալիևի հետ ամուսնացել է 2022 թվականի նոյեմբերի 25-ին: Նույն աղբյուրները նշում են, որ վերջին տարիներին Ալյոնա Ալիևան հանդես է եկել տարբեր հանրային միջոցառումների ժամանակ, 2024 թ․-ի ընտրություններին մասնակցել է նախագահական ընտանիքի հետ։
Այս տարվա սկզբին նոր հակասությունների ալիք բարձրացավ: ITV-ի կողմից տարածված տեսանյութում նշվում էր, որ արտասահմանում բնակվող բլոգերները, այդ թվում՝ Մեհման Հուսեյնովը, Էմին Հուսեյնովը և Գաբիլ Մամեդովը, սկսել են «զրպարտչական տեղեկություններ» տարածել Ալյոնա Ալիևայի մասին: Բացի այդ, պնդում էր արվում, որ իր ուղիղ եթերներից մեկում Մեհման Հուսեյնովը ցուցադրել է «մոնտաժված տեսանյութեր»:
Մեհման Հուսեյնովի հանրային կերպարը նույնպես սրում է այս կոնֆլիկտի շուրջ առկա բևեռացումը:
Ներկայումս Հուսեյնովն ապրում է օտար երկրում՝ իբրև վտարանդի, հայտնի է որպես բլոգեր և ակտիվիստ, որը քննադատում է Ադրբեջանի իշխանություններին։ Նախկինում նա իր թեկնածությունն է առաջադրել նաև խորհրդարանական և ՏԻՄ ընտրությունների ժամանակ։
Հուսեյնովը 2017-19 թվականներին կալանքի տակ է եղել։ Այդ ընթացքում միջազգային կազմակերպությունները հայտարարություններ էին տարածում նրա գործի և պահման պայմանների վերաբերյալ։
Ընդդիմադիր լսարանի համար Հուսեյնովի յութուբյան ալիքի հրապարակումները մնում են ինֆորմացիայի հիմնական աղբյուր։
Վերջին ամիսներին հրապարակվել են մի քանի տեսանյութեր «Ալյոնա Ալիևա» և «Հեյդար Ալիև» թեմաներով, որոնցից մի քանիսը հավաքել են հարյուր հազարավոր դիտումներ։
Օրինակ՝ Մեհման Հուսեյնովի ալիքում «Հեյդար կրտսեր և Ալյոնա Ալիևա. նոր շքեղ առանձնատուն» վերնագրով տեսանյութը հավաքել է հարյուր հազարավոր դիտումներ և ամրապնդել ընտանիքի ենթադրյալ անշարժ գույքի և կենսակերպի վերաբերյալ պնդումները։ Ալյոնա Ալիևայի մասին ևս երկու տեսանյութեր նույնպես հավաքել են տասնյակ և հարյուր հազարավոր դիտումներ։
Այդ տեսանյութերում Հուսեյնովը քննադատական դիրքորոշում է արտահայտում իշխող ընտանիքի, մասնավորապես՝ նախագահի որդու կնոջ՝ Ալյոնա Ալիևայի մասին՝ անդրադառնալով նրա նախկին կենսակերպին, այն գույքին և արտոնություններին, որոնք, ըստ նրա, Ալիևան և նրա հայրը ստացել են նախագահական ընտանիքին միանալուց հետո, ինչպես նաև հեղինակության հետ կապված հարցերի։ Քննադատության մեծ մասը վիրավորական բնույթի է։ Մեղադրանքների փաստական հիմքը հաստատված չէ անկախ աղբյուրների կողմից։
Այն դեպքերում, երբ նման մեղադրանքները չեն հաստատվում անկախ փաստաթղթերով կամ ստուգված աղբյուրներով, «պնդման» և «փաստի» միջև տարբերությունը մնում է մասնագիտական լրագրության առանցքային ուղենիշը։
Պաշտոնական աղբյուրները նույնպես այս հրապարակումները, այդ թվում՝ Ալյոնա Ալիևային վերագրվող տեսանյութերն ու ենթադրյալ ինտիմ նյութերը դասակարգում են՝ որպես «զրպարտություն» և «զրպարտչական արշավ»։
Շանտաժի միջադեպն ու կողմերի դիրքորոշումները
Պաշտոնական վարկածի առաջին մասը վերաբերում է ենթադրյալ շանտաժի միջադեպին:
ITV-ով հեռարձակված տեսանյութում պնդում է արվում, որ «մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում» բլոգերները սկսել են Ալյոնա Ալիևային ուղղված մեղադրանքներ տարածել, տեղի է ունեցել առանձին շանտաժի փորձ. արտասահմանում գտնվող անձը, ենթադրաբար, պահանջել է 5 միլիոն եվրո՝ Ալյոնա Ալիևային վերագրվող տեսանյութերը չտարածելու դիմաց: Պետական անվտանգության ծառայությունը քրեական գործ է հարուցել և կալանավորել Ֆ.Ս.-ին:
Երկրորդ մասը վերաբերում է «նյութերի կեղծման» մեղադրանքին:
Նույն տեսանյութում ասվում է, որ ձերբակալվածի հեռախոսում հայտնաբերված պատկերները վերցված են «18+ կայքերից», ընդգծելով, որ տեսանյութում պատկերված կինը Ալյոնա Ալիևան չէ, այլ այդ հարթակներում հայտնի է Ամբեր Լուլու կեղծանվամբ: Այսպիսով, ընդգծվում է, որ Ալյոնա Ալիևային վերագրվող «ինտիմ նյութերը» կեղծ են:
İctimai հեռուստաալիքի ռեպորտաժն անդրադառնում է նաև նոր լրատվամիջոցների հետ կապված ավելի լայն ռիսկերի: Դեմքը փոփոխելու և deepfake տեխնոլոգիաները հեշտացնում են կեղծ ինտիմ նյութերի ստեղծումը և տարածումը՝ առանց համաձայնության: Միջազգային լրատվամիջոցներում վաղուց է քննարկվում նման գործիքների օգտագործումը՝ որպես առանձին դեպքերում «պոռնովրեժխնդրության» և շանտաժի միջոց։
Երրորդ միտումը կապված է իրավիճակը որպես «համակարգված արշավ» ներկայացնելու հետ։
Սա վերաբերում է «լայնածավալ շանտաժի և զրպարտչական արշավի», որին մասնակցում են «արտասահմանում ապրող սադրիչներ», և այս համատեքստում հիշատակվում են մի քանի ընդդիմադիր բլոգերների անուններ։ Կառավարամետ մեկնաբանությունները նույնպես նմանատիպ մոտեցում ունեն. իրավիճակը դիտարկվում է որպես «հիբրիդային» տեղեկատվական հարձակում՝ արտաքին համակարգման մասին ենթադրություններով։
Ընդդիմադիր խոսույթն ուշադրություն է հրավիրում հետաքննության օբյեկտիվության և ինստիտուցիոնալ ռեսուրսները անձնական հեղինակության պայքարի գործիքի վերածելու ռիսկի վրա։
Պաշտոնական ԶԼՄ-ները որպես «ապացույց» են ներկայացրել նաև լրացուցիչ էլեմենտ. հրապարակվել է ենթադրաբար Ֆ.Ս.-ի հեռախոսում հայտնաբերված աուդիոձայնագրության մի հատված։ Այդ ձայնագրության մեջ Ալյոնա Ալիևայի մասին տեսանյութի համատեքստում լսվում են «Մեհմանին թույլատրվել է սա ասել» արտահայտությունը, ինչպես նաև «թույլատրվել է մինչև որոշակի պահ»-ի նման ձևակերպումներ։
Քանի որ ձայնագրության ամբողջական համատեքստը և փորձաքննության արդյունքները հրապարակային չեն, ներկայումս անհնար է վերջնական եզրակացություններ անել դատավարության ընթացքում դրա ապացուցողական արժեքի վերաբերյալ։
Ավելի լայն համատեքստ
Այս պատմության ամենազգայուն կողմերից մեկը անձնական կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի և խոսքի ազատության միջև սահմանն է:
Նույնիսկ եթե շանտաժի փորձը հիմնված է եղել կեղծ նյութերի վրա, անձնական կյանքին վերաբերող ինտիմ բովանդակության տարածումը կարող է հանգեցնել ծանր հոգեբանական և սոցիալական հետևանքների:
Մյուս կողմից, չնայած նախագահի ընտանիքին և բարձրաստիճան պաշտոնյաներին վերաբերող մեղադրանքները կարող են հանրային հետաքրքրություն ներկայացնել, առանց փաստերի ստուգման, էթիկական չափանիշներին հետևելու և իրավական պատասխանատվության հաշվի առնման այդ քննարկումն արագ վերածվում է անձնական վիրավորանքների, հեղինակության վրա հարձակումների և ապատեղեկատվության:
Երկրորդ կարևոր ասպեկտը գործընթացի թափանցիկությունն է:
Պաշտոնական հաղորդագրություններում շեշտվում է, որ Ֆ.Ս.-ի անունը չի բացահայտվում դատարանի վճռի բացակայության պատճառով: Այնուամենայնիվ, շատ բաց հարցեր են մնում. ի՞նչ տեխնիկական փորձաքննության հիման վրա է հետաքննությունը հանգել այն եզրակացության, որ նյութերը «մոնտաժված» են եղել: Ինչպե՞ս է որոշվել, որ նյութերը ենթադրաբար վերցված են «18+ կայքերից»: Ի՞նչ ուղիներով է ուղարկվել շանտաժի պահանջը: Ինչպե՞ս է այս ամենը որակվելու իրավական հարթությունում:
Երրորդ ասպեկտը տեղեկատվական պատերազմի տրամաբանությունն է:
Պաշտոնական կողմը միջադեպը մեկնաբանում է որպես «զրպարտչական արշավ», մինչդեռ ընդդիմադիր բլոգերներն ընդգծում են, որ իրենց քննադատությունն ուղղված է նախագահական ընտանիքի շուրջ կենտրոնացած ռեսուրսներին և արտոնություններին: Արդյունքում, քննարկումը կենտրոնանում է ոչ թե փաստերի, այլ «կողմերի մտադրությունների» վրա, ինչը, իր հերթին, արագացնում է ապատեղեկատվության տարածումը և ամրապնդում է հանրային «դատավճիռ» կայացնելու հակվածությունը՝ նախքան իրավական որոշում կայացնելը։
Կկարողանա՞ն հետաքննությունը և Ադրբեջանի դատական համակարգը, որի անկախությունը հաճախ կասկածի տակ է դրվում, ստեղծել հստակ և համոզիչ նախադեպ՝ թե՛ շանտաժի գործի, թե՛ առցանց արշավների իրավական շրջանակի հետ կապված։
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
Շանտաժ Ադրբեջանի նախագահի ընտանիքի նկատմամբ
