Մինսկի խումբ այլևս չկա՞․ Արցախյան հակամարտոթյան կարգավորման միջնորդների ապագան
Հայաստանի արտգործնախարարը կարևորել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության դերը ինչպես ԼՂ հակամարտության կարգավորման, այնպես էլ Ադրբեջանի հետ խաղաղ բանակցությունների համատեքստում։ Արտաքին գերատեսչության տարածած հաղորդագրության համաձայն՝ նման շեշտադրումներ են եղել ապրիլի 11-ին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի Ֆրանսիայի համանախագահ Բրիս Ռոքֆոյի հետ Արարատ Միրզոյանի հանդիպման ժամանակ։
Օրեր առաջ՝ ապրիլի 8-ին, հայաստանցի գործընկերոջ հետ հանդիպումից հետո կազմակերպված ասուլիսի ժամանակ ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովն էր անդրադարձել Մինսկի խմբի համանախագահների գործունեության ապագայի մասին հարցին։ Նա ասել էր, որ «չգիտի՝ ինչպիսին կլինի խմբի հետագա ճակատագիրը», քանի որ մյուս երկու համանախագահող երկրները պատրաստ չեն այս ձևաչափով շփվել Ռուսաստանի հետ։
Մինսկի խմբի շուրջ քննարկումները, փորձագիտական կարծիք դրա ապագայի վերաբերյալ:
Հանդիպում Ֆրանսիայի համանախագահի հետ
Ապրիլի 11-ին Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանն ընդունել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի Ֆրանսիայի համանախագահ Բրիս Ռոքֆոյին:
ԱԳՆ փոխանցմամբ՝ հանդիպման ընթացքում «կարևորվել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության դերը՝ իր մանդատի շրջանակներում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում»։
Արտաքին գերատեսչության ղեկավարն ու Մինսկի խմբի Ֆրանսիայի համանախագահը քննարկել են ԼՂ-ում ստեղծված իրավիճակը, մասնավորապես՝ ադրբեջանական զինված ուժերի ներխուժումը ՌԴ խաղաղաահ զորախմբի պատասխանատվության գոտի՝ Փառուխ գյուղ և մերձակա հատվածներ։
Ներկայացնելով Ադրբեջանի կողմից Արցախի հայության համար միտումնավոր ստեղծվող հումանիտար խնդիրները, ինչպես նաև ԼՂ-ն էթնիկ զտումների ենթարկելուն ուղղված գործողությունները՝ Միրզոյանն ընդգծել է ադրբեջանական զինված ստորաբաժանումների՝ մարտի 23-ի ելման դիրքեր վերադառնալու անհրաժեշտությունը։
«Արարատ Միրզոյանը ներկայացրել է Հայաստանի դիրքորոշումը՝ խաղաղության պայմանագրի շուրջ Ադրբեջանի բանակցություններ սկսելու վերաբերյալ՝ այդ համատեքստում ևս ընդգծելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության և համանախագահ երկրների միջնորդական դերը»,- ասված է հաղորդագրությունում։
Մինսկի խմբի ապագան ու Լավրովի մեկնաբանությունը
Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո պաշտոնական Բաքուն պարբերաբար հանդես է գալիս հայտարարություններով՝ պնդելով, թե ԼՂ հակամարտությունը կարգավորված է։ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը իր հրապարակային ելույթներում բազմիցս կոշտ է արտահայտվել Մինսկի խմբի հասցեին՝ մինչև անգամ թոշակի ուղարկելով համանախագահներին։
Պաշտոնական Երևանը, սակայն, կարծում է, որ ԼՂ հակամարտությունը պետք է լուծվի Մինսկի խմբի ձևաչափով։ Հայաստանն ակնկալում է, որ խումբը կաջակցի նաև Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստման աշխատանքներին։ Նման խնդրանքով Երևանը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին է դիմել շաբաթներ առաջ։ Որևէ արձագանք դեռևս չի ստացվել։
44-օրյա պատերազմից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առանձին համանախագահներ այցելել են տարածաշրջան, սակայն պատվիրակության այց չի կազմակերպվել։
Ապրիլի 8-ին Միրզոյան-Լավրով հանդիպմանը հաջորդած ասուլիսի ընթացքում ՌԴ արտգործնախարարը նշել էր, որ իր համար «անհասկանալի է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետագա ճակատագիրը»։
«Այս խմբում մեր ֆրանսիացի և ամերիկացի այսպես կոչված գործընկերները ռուսաֆոբական կատաղության մեջ, փորձելով չեղարկել Ռուսաստանի Դաշնության հետ կապված ամեն ինչ, հայտարարեցին, որ իրենք այս ձևաչափով չեն շփվելու մեզ հետ։ Սա նրանց իրավունքն է։ Եթե նրանք պատրաստ են զոհաբերել Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում և ամբողջ Անդրկովկասում իրենց շահերը, ապա դա նրանց ընտրությունն է»,- ընդգծել էր Սերգեյ Լավրովը։
ՌԴ արտաքին գերատեսչության ղեկավարը Ֆրանսիայի և Միացյալ Նահանգների վարքագիծը որակել էր որպես «անպատասխանատու մոտեցում»՝ վստահեցնելով, որ Մոսկվան շարունակելու է նպաստել հակամարտող կողմերի միջև իր միջնորդությամբ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացմանը։
ՀՀ արտգործնախարարն այստեղ ևս վերահաստատել էր ԼՂ հակամարտությունը Մինսկի խմբի ձևաչափով կարգավորելու Երևանի հանձնառությունն ու շեշտել, որ «չնայած դժվարին աշխարհաքաղաքական իրադրությանը՝ եռանախագահության ձևաչափը վերջնականապես իր ուժը չի կորցրել», միջազգային համայնքը շարունակում է Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորումը տեսնել Մինսկի խմբի ձևաչափով։
Փորձագիտական կարծիք
44-օրյա պատերազմից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը փաստացի գոյություն չունի։ «Ազատության» հետ զրույցում նման կարծիք է հայտնել քաղաքական մեկնաբան Արմեն Բաղդասարյանը։
Անդրադառնալով Լավրովի մեկնաբանությանը՝ քաղաքական մեկնաբանը նշել է, որ եթե մինչ այս հույս կար գործընթացը վերակենդանացնելու, ապա հիմա հասկանալի դարձավ, որ «գործընթացը տեսանելի ապագայում չի վերականգնվելու»։
«Ուղղակի ազդակ էր հղում՝ հույսներդ կտրեք այլ հարթակներից, հույսներդ կտրեք Արևմուտքից, Արևմուտքը ձեր շահերը չի պաշտպանելու, ձեր շահերին դեմ է գնալու։ Ճիշտ է ասում։ Ինքը պարզապես մոռացավ ասել, որ Ռուսաստանն էլ է, անհրաժեշտության դեպքում, իր շահերով առաջնորդվելու, ոչ թե Հայաստանի»,- շեշտել է Բաղդասարյանը։
Փորձագետի գնահատմամբ՝ Ռուսաստանը խնդրի կարգավորումը տեսնում է այլ՝ ՌԴ-Հայաստան-Ադրբեջան ձևաչափով։
«Չեմ կարծում, որ ֆորմատի փոփոխությունը բովանդակային փոփոխության է հանգեցնելու: Այնպես որ, իհարկե, լավ կլիներ, որ բանակցությունները ընթանային ԵԱՀԿ հովանու ներքո, լավ կլիներ, եթե ռուս խաղաղապահները միջազգային մանդատ ունենային, բայց քաղաքականության մեջ այդ ցանկությունները պետք է մի կողմ դնել և հաշվի նստել առկա իրողությունների հետ»,- ընդգծել է քաղաքական մեկնաբանը:
Քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանի խոսքով՝ Մինսկի խմբի ձևաչափին փոխարինելու են գալիս «երկու մրցակցող ձևաչափեր կամ միջնորդական առաքելություններ»։
«Առաջինը Եվրամիությունն է, որը վերջին ամիսների ընթացքում բավականին ակտիվ է հայ-ադրբեջանական համատեքստում, երկրորդը՝ ռուսական միջնորդական առաքելությունը: Այդ մրցակցությունը երևում էր նույնիսկ Միրզոյան-Լավրով մամուլի ասուլիսի ընթացքում, երբ Լավրովը անընդհատ շեշտում էր, որ այս կամ այն արդյունքները իրականում ձեռք էին բերվել ոչ թե Եվրամիության, այլ Ռուսաստանի միջնորդությամբ»,- «Ազատության» հետ զրույցում շեշտել է քաղաքագետը։
Գրիգորյանն ասում է՝ Մինսկի խմբի ձևաչափի շուրջ ստեղծված իրավիճակը կանխատեսելի էր դեռևս ռուս-ուկրաինական պատերազմի մեկնարկից ի վեր․ դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես են ԱՄՆ-ն, Ֆրանսիան ու Ռուսաստանը համագործակցելու այս ձևաչափում։
Քաղաքագետի դիտարկմամբ՝ Մինսկի խմբի ձևաչափի բացակայությունը չի բխում Հայաստանի շահերից։
«Մինսկի խմբի ձևաչափը ոչ միայն ձևաչափ է, այլև սկզբունքների ամբողջականություն է, որը ձևավորվել է վերջին տասնամյակների ընթացքում։ Նույն Մադրիդյան սկզբունքները փոխկապակցված են Մինսկի խմբի ձևաչափի հետ:
Մինսկի խմբի բացակայության պարագայում հայկական կողմի համար դժվար է լինելու, օրինակ՝ շեշտադրումներ անել Մադրիդյան սկզբունքների վրա՝ որպես բանակցային հիմք, իսկ այս փուլում մեր շահերից է բխում, որպեսզի բանակցությունները շարունակվեն հենց այդ սկզբունքների հիման վրա»,- նշել է Տիգրան Գրիգորյանը։
JAMnews-ի հետ զրույցում քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանը նշել է, որ Մադրիդյան սկզբունքներից առկախված է մնում միայն ազգերի ինքնորոշման իրավունքը՝ ԼՂ իրավաքաղաքական կարգավիճակի հարցը, որն «Ադրբեջանը փորձում է արանքից դուրս մղել»․
«Գիտենք, որ Մադրիդյան սկզբունքներով ենթադրվում էր հանրաքվեի անցկացում ԼՂ տարածքում։ Ակնհայտ է, որ այդ դրույթը բխում է հայկական կողմի շահերից»։
Հատված Մադրիդյան սկզբունքների տեքստից․
«ԼՂ վերջնական իրավական կարգավիճակը կորոշվի պլեբիսցիտի միջոցով, որը ԼՂ բնակչությանը ընձեռում է կամքի ազատ և իրական արտահայտում: […] ԼՂ բնակչություն ասելով հասկանում ենք 1988 թ. ազգային համամասնությունով ԼՂԻՄ-ում ապրող բոլոր ազգերը այնպիսի էթնիկ համամասնությամբ, ինչպես եղել է մինչև հակամարտության սկիզբը: Պլեբիսցիտի ընթացքում հարցի կամ հարցերի ձևակերպման սահմանափակում չի լինելու և կարող է թույլ տալ յուրաքանչյուր կարգավիճակի հնարավորություն»:
Ասում է՝ Ադրբեջանի ագրեսիայի՝ 44-օրյա պատերազմի արդյունքում Մադրիդյան սկզբունքներով նախատեսվող մի շարք գործողություններ կյանքի են կոչվել, օրինակ՝ ԼՂԻՄ-ի հարակից տարածքները վերադարձվել են Ադրբեջանին։
«Ադրբեջանցի փախստականների վերադարձի հարցում էլ մեծ հաշվով լուրջ խոչընդոտներ չկան, ավելի շատ լոգիստիկ խնդիրներ են, քան քաղաքական»,- ասում է քաղաքագետը։
Գրիգորյանը շեշտում է՝ Մինսկի խմբի հիմնական նպատակը ԼՂ հակամարտությանը քաղաքական կարգավորում տալն է ու հավելում՝ պատերազմից հետո էլ համանախագահների հայտարարություններում նշվում էր, որ «հակամարտությունը պետք է հանգուցալուծվի կողմերին հայտնի սկզբունքների, այսինքն՝ Մադրիդյան սկզբունքների հիման վրա»։
«Վերջին ամիսների ընթացքում այդ ձևակերպումը լղոզվել է միջնորդների կողմից, սկսել են օգտագործել այլ՝ ավելի թույլ ձևակերպումներ, ինչպես օրինակ՝ Ղարաբաղյան հակամարտության հետ առնչվող ու դրանից բխող բոլոր հարցեր»,- ընդգծել է քաղաքագետը։
