Կեղծ լուրեր ՀՀ-ում կայանալիք ընտրությունների նախաշեմին․ նոր բացահայտումներ
Կեղծ լուրերի հերթական արշավը ՀՀ-ում
Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին ակտիվացել են ապատեղեկատվական արշավները։ Պարբերաբար դրանց մասին ահազանգում է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի խոսնակ Նազելի Բաղդասարյանը։
Նախօրեին Բաղդասարյանը հայտնել է՝ հրապարակված հերթական կեղծ նյութում ՀՀ վարչապետին և մի շարք պետական պաշտոնյաների ներկայացվում են ծանր մեղադրանքներ՝ իբրև թե թրաֆիքինգի և օրգանների վաճառքի կազմակերպման վերաբերյալ։ Դրանք, ըստ նրա, անհիմն են։
«Անհրաժեշտ եմ համարում հստակ արձանագրել․ սույն հրապարակումը ապատեղեկատվություն է և պետք է դիտարկվի որպես տեղեկատվական-հիբրիդային ազդեցության գործողությունների հերթական դրսևորում»,- արձանագրել է Բաղդասարյանը։
Ապատեղեկատվական արշավներում օգտագործվող մեխանիզմներն ուսումնասիրել է նաև հայկական Civilnet լրատվամիջոցի փաստերի ստուգման թիմը։ Պարզել է՝ ՀՀ-ում կայանալիք ընտրությունների վերաբերյալ կեղծ պնդումներ են տարածվում սոցցանցերում և հաճախ անանուն կամ երկար ժամանակ անգործունյա օգտահաշիվների միջոցով։ Այդ արշավներում ներգրավված են նաև ռուսալեզու տելեգրամյան ալիքներ, որոնք տարածում են ֆրանսիական թերթերի կեղծ առաջին էջեր։
Մանրամասները՝ ստորև
- «ՌԴ-ն փորձում է տասնյակ հազարավոր ընտրողներ ուղարկել Հայաստան»․ քննարկումներ Երևանում
- «Պետք է այրել կամուրջները Ռոբերտ Քոչարյանի հետ»․ ՀՀ ԱԺ փոխնախագահը ընտրությունների մասին
- «Հայաստանի ընդդիմությունն ուզում է երկրում «Գյումրի 2» օպերացիա իրականացնել»․ իշխող ուժ
«Փորձում են ձևավորել շոկային տեղեկատվական ֆոն»
Անդրադառնալով VT Foreign Policy կոչվող կայքում վարչապետ Փաշինյանին և մյուս պաշտոնյաներին ուղղված «թրաֆիքինգի և օրգանների վաճառքի» մեղադրանքներին՝ խոսնակը նկատել է՝ շահարկել են հասարակության համար ծայրահեղ զգայուն և էմոցիոնալ թեմաներ՝ մարդու առողջության, օրգանների փոխպատվաստման և ենթադրյալ թրաֆիքինգի վերաբերյալ։
Ըստ նրա՝ այդ կերպ փորձ է արվում ձևավորել «շոկային և վարկաբեկիչ տեղեկատվական ֆոն»։
«Նման մեթոդաբանությունը տեղեկատվական մանիպուլյացիայի տարածված գործիքներից է, երբ հասարակական բարձր զգայունություն ունեցող թեմաները օգտագործվում են պետական ինստիտուտների և պաշտոնյաների նկատմամբ անվստահություն ձևավորելու նպատակով»,- արձանագրել է Նազելի Բաղդասարյանը։
Փաշինյանի խոսնակի փոխանցմամբ՝ հրապարակման մեջ ներկայացված պնդումները որևէ փաստական հիմք չունեն։
Ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ նյութը նախ տարածվել է սոցիալական մեդիայում, այնուհետև ադրբեջանական ԶԼՄ-ներում և միայն դրանից հետո հայաստանյան ներքաղաքական դաշտում՝ «տիրաժավորվելով» որոշ քաղաքական շրջանակների և շահագրգիռ դերակատարների կողմից։
Ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ նյութը նախ տարածվել է սոցիալական մեդիայում, այնուհետև ադրբեջանական ԶԼՄ-ներում և միայն դրանից հետո հայաստանյան ներքաղաքական դաշտում՝ «տիրաժավորվելով» որոշ քաղաքական շրջանակների և շահագրգիռ դերակատարների կողմից։
Մակրոն-Փաշինյան «գործարքի» մասին․ Civilnet-ի բացահայտումները
«Одесса Zа Победу!» տելեգրամյան ալիքը մարտի 11-ին՝ Փաշինյանի Ֆրանսիա կատարած այցի ֆոնին տարածել էր գրառում, որտեղ պնդում էր արվում, թե Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը Նիկոլ Փաշինյանին դրդում է ՌԴ հետ կոնֆլիկտի, ընդ որում՝ ռազմական։
«Մակրոնը երաշխավորում է աջակցել Փաշինյանին ընտրություններից հետո, եթե նա պատերազմ սկսի Ռուսաստանի հետ»,- ասված էր գրառման մեջ։
Այս գրառմանը կցված են ֆրանսիական Liberation, Le Parisien և Ֆրանսիայի հրեական համայնքի ActuJ թերթերի առաջին էջերի պատկերներ։
Տելեգրամյան մեկ այլ ալիքի փոխանցմամբ՝ Liberation-ը, իբր, նշել է, թե «Փաշինյանը շարունակում է փորձել Մակրոնից ստանալ լավագույն գործարքը, որպեսզի Ռուսաստանի հետ կոնֆլիկտ հրահրի»։
Այս ԶԼՄ-ների կայքէջերի ուսումնասիրությունը, սակայն, ցույց է տվել՝ տարածվող լուսանկարները կեղծ են, նշված օրերին թերթերի առաջին էջերում բոլորովին այլ անձինք ու թեմաներ են եղել։
«Liberation-ի մարտի 10-ի համարի առաջին էջում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն է, Le Parisien-ի առաջին էջի թեման վառելիքի գների աճն է։ Actuj-ը շաբաթաթերթ է, և հրապարակման օրվան՝ մարտի 10-ին, ամենամոտ համարները մարտի 4-ի և մարտի 11-ի թողարկումներն են։ Այդ համարների առաջին էջերը նույնպես տարբեր բովանդակություն ունեն և չեն համապատասխանում տարածվող պատկերին»,- մանրամասնել են Civilnet-ի լրագրողները։
«Одесса Zа Победу!» ալիքը ստեղծվել է 2020 թվականի նոյեմբերի 7-ին։ Այն ունեցել է նաև այլ անվանումներ՝ alen7323, ապա՝ OdessaZa և OdessaRussi։
X-ում տարածվող տեսանյութերից մեկում էլ պնդում է արվում, թե, իբր, Մակրոն- Փաշինյան «գաղտնի համաձայնագրի» շրջանակում հայ քաղտեխնոլոգները մեկնել են Ֆրանսիա՝ ձայների կեղծման (vote manipulation) մեխանիզմների վերաբերյալ փորձ ձեռք բերելու նպատակով, որպեսզի այն կիրառեն Հայաստանում կայանալիք ընտրությունների ժամանակ։
«Տեսանյութում երևում է ամերիկյան՝ փաստերի ստուգմամբ զբաղվող NewsGuard կազմակերպության տարբերանշանը՝ տպավորություն ստեղծելով, թե տեղեկությունը հրապարակել է հեղինակավոր լրատվամիջոց»,- ասված է ուսումնասիրության մեջ։
Փաստերի ստուգման մասնագետները պարզել են, որ հայ քաղտեխնոլոգների՝ ընտրություններին ընդառաջ Ֆրանսիա մեկնելու մասին տեսանյութը X-ում տարածել է Jocelyn McMorrow անունով օգտատերը։ Օգտատերը 2013 թ․-ից հետո սոցցանցում ակտիվություն չի ունեցել, սակայն նրա էջը 2026 թ․-ի մարտի 9-ից կրկին ակտիվ է․
«Երկարատև «լռությունից» հետո օգտահաշվի հանկարծակի ակտիվացումը հաճախ դիտարկվում է որպես նշան, որ հաշիվը կարող է վերագործարկված կամ փոխանցված լինել՝ տեղեկատվական արշավներում օգտագործվելու համար»։
Ուսումնասիրության մեջ մասնագետներն անդրադարձել են նաև Ֆրանսիայի ՏԻՄ ընտրությունների մասին տարածվող ապատեղեկատվությանը, զուգահեռներ անցկացրել։ Պնդել են՝ երկու դեպքում էլ ընտրությունների շուրջ ապատեղեկատվություն տարածելու համար հաճախ օգտագործվում են հայտնի լրատվամիջոցների լոգոներ կամ առաջին էջերի կեղծ պատկերներ՝ ստեղծելով «վստահելիության պատրանք»։
«Այս մեթոդները հիշեցնում են «Մատրյոշկա» անվամբ հայտնի ապատեղեկատվական արշավի գործելաոճը, երբ կեղծ կամ մանիպուլացված նյութերը սկզբում հրապարակվում են սոցիալական հարթակներում, ապա համակարգված կերպով տարածվում տարբեր հաշիվների և ալիքների միջոցով՝ փորձելով ներգրավել լրագրողների ու փաստերի ստուգմամբ զբաղվող կազմակերպությունների ուշադրությունը»,- ասված է հրապարակման մեջ։
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
Կեղծ լուրերի հերթական արշավը ՀՀ-ում
