Նոր նախագահ, հին օդանավակայան և ներքին թշնամիներ. Աբխազիայի 2025-ի կարևոր իրադարձությունները
Ամփոփում ենք անցած տարվա գլխավոր իրադարձությունները Աբխազիայում։
Մենք կանդրադառնանք Աբխազիայում 2025 թվականին տեղի ունեցած երեք կարևոր իրադարձությունների։
Նախագահական ընտրություններ
Նախագահի՝ մինչ իր կառավարման ժամկետի լրանալը պաշտոնից հեռանալը, դրա արդյունքում՝ արտահերթ ընտրությունները դարձել են Աբխազիայում ավանդույթ: Հանրապետության երեք նախագահներ՝ Ալեքսանդր Անկվաբը (2014), Ռաուլ Խաջիմբան (2020) և Ասլան Բժանիան (2024) հաջորդաբար հրաժարական ներկայացրին և հեռացան այս սցենարով:
Հրաժարականից անմիջապես հետո Բժանիան հայտարարեց, որ կմասնակցի 2025 թվականի սկզբին կայանալիք նոր ընտրություններին: Սակայն այս գաղափարը դուր չեկավ բոլորին, այդ թվում՝ նրա ամենամոտ դաշնակիցներին: Նրանք հասկացան, որ նախկին նախագահը չափազանց վարկաբեկված է և խաղադրույք կատարեցին թիմի մեկ այլ անդամի՝ փոխնախագահ Բադրա Գունբայի վրա:
Այստեղ ավարտվում են անցյալի հետ համեմատությունները:
Եթե նախորդ արտահերթ ընտրություններում հաղթում էին ընդդիմադիր թեկնածուները, ապա 2025 թվականի մարտին հաղթեց հենց Բադրա Գունբան: Այլ կերպ ասած, Աբխազիայում իշխանության իրական փոփոխություն տեղի չունեցավ։ Միայն փոխվեց ղեկավար անձը:
Տեղացի փորձագետները սա վերագրում են «ռուսական գործոնին»:
Նախորդ տարիներին Մոսկվան որևէ կոնկրետ թեկնածուի ուղիղ չէր պաշտպանում՝ հասկանալով, որ ով էլ դառնա Աբխազիայի նախագահ, միևնույն է հավատարիմ է լինելու Ռուսաստանին։
Սակայն 2025 թվականի ընտրություններում Կրեմլը ֆավորիտ ընտրեց, դա Բադրա Գունբան էր։ Նա արժանացավ Մոսկվայի աննախադեպ աջակցությանը։ Իսկ նրա գլխավոր մրցակիցը՝ ընդդիմադիր գործիչ Ադգուր Արձինբան, ռուսական լրատվամիջոցների կողմից ենթարկվեց հետապնդումների։ ՌԴ-ի մեդիան նրան մեղադրում էր թուրքամետ տրամադրությունների մեջ։
Ի վերջո, Գունբան երկրորդ փուլում հավաքեց ձայների 53%-ը և դարձավ նախագահ։
«Հակառուսական ուժերի» որսը
Նախկին նախագահ Ասլան Բժանիայի մտքով անցավ, որ Աբխազիային անհրաժեշտ է ներքին թշնամի՝ «հակառուսական ուժերի» տեսքով։
Բժանիան այս «առասպելը» հորինեց իր նախագահության երրորդ տարում՝ գիտակցելով, որ իր վարկանիշը արագորեն անկում է ապրում։
Սկզբում «հակառուսական ուժերի» լեգենդը օգտագործվեց ռուսական կողմին նպաստող, բայց աբխազական հասարակության մեջ ժողովրդականություն չվայելող օրենքներն առաջ մղելու համար։
Իսկ դրանից հետո Ասլան Բժանիան սկսեց ակտիվորեն համոզել Կրեմլին, որ ինքը, միայն ինքն է Ռուսաստանի հենարանն Աբխազիայում, որ իր բոլոր հակառակորդները գտնվում են Արևմուտքի և Թուրքիայի ազդեցության տակ։
Երևում է՝ նա բավականին համոզիչ էր, քանի որ նույնիսկ Բժանիայի հրաժարականից հետո Կրեմլը շարունակեց իր «թշնամիների որսը»։ Դրա արդյունքում՝ երկու աբխազ ընդդիմադիր գործիչներ զրկվեցին Ռուսաստանի քաղաքացիությունից, իսկ երեք լրագրողներ Ռուսաստանի արդարադատության նախարարության կողմից հայտարարվեցին օտարերկրյա գործակալներ։
Այս պատմության վերջ դրեց (գոնե առայժմ) Աբխազիայի նոր՝ Կրեմլի կողմից նշանակված վերահսկիչը, Սերգեյ Կիրիենկոն։ Նա հայտարարեց, որ Աբխազիայում հակառուսական ուժեր չկան։
Նախագահ Բադրա Գունբան հետագայում կրկնեց այս միտքը։
Սուխումի օդանավակայանի բացումը
2025 թվականի ամենակարևոր տնտեսական իրադարձությունը Սուխումի օդանավակայանի վերաբացումն էր։ Դա տեղի ունեցավ 32 տարվա ընդմիջումից հետո։
Սուխումի օդանավակայանը չէր գործում 1992-93 թվականների վրաց-աբխազական պատերազմի ավարտից ի վեր։ Այն ժամանակ Վրաստանի կառավարության պահանջով դրա Միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի կազմակերպության (ICAO) լիցենզիան չեղյալ հայտարարվեց, ինչը փաստացի նշանակում է միջազգային թռիչքներ կատարելու արգելք։
Չնայած դրան, Աբխազիան և Ռուսաստանը համաձայնության եկան օդանավակայանը վերականգնելու վերաբերյալ, և 2025 թվականի մայիսի 1-ին Մոսկվայից առաջին չվերթը վայրէջք կատարեց Սուխումում։
Ամեն դեպքում, լիցենզիայի բացակայության պատճառով, օդային հաղորդակցությունը Աբխազիայի համար հնարավոր է միայն Ռուսաստանի հետ։ Սակայն Ռուսաստանն էլ չի համարձակվում բացահայտ խախտել կանոնները։ Հետևաբար, Սուխում են թռչում միայն ներքին չվերթներ իրականացնող փոքր ռուսական ավիաընկերությունները, որոնց չեն վախեցնում միջազգային պատժամիջոցները։
Ռուսաստանի հետ ուղիղ օդային կապը, ենթադրաբար, ավելի շատ զբոսաշրջիկներ կգրավի Աբխազիա և կօգնի համալրել հանրապետության բյուջեն։ Սակայն, իրական եկամուտները ներկայումս շատ ավելի ցածր են, քան նախապես հայտարարվում էր։
