მმართველი პარტიის ინიციატივა: კონსტიტუციური ორგანოების არაღიარება სისხლის სამართლის დანაშაულად ცხადდება
კონსტიტუციური ორგანოების არაღიარება
“ქართულმა ოცნებამ” დღეს მორიგი შეზღუდვები წარადგინა, რომლის მიხედვითაც, შემოაქვს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა იმ მოქალაქეების წინააღმდეგ, რომლებიც “საჯაროდ არ აღიარებენ კონსტიტუციური ორგანოების ლეგიტიმაციას” და სხვებსაც მოუწოდებენ ამისკენ.
ინიციატივა ითვალისწინებს როგორც ახალი მუხლის დამატებას, რომელიც სამ წლამდე პატიმრობას ითვალისწინებს, ასევე არსებულ დანაშაულებზე სასჯელის დამძიმებას, თუ ისინი “არაღიარების მოტივით“ იქნება ჩადენილი.
ხელისუფლება ცვლილებებს ექსტრემიზმთან ბრძოლის ნაწილად ასახელებს, ხოლო კრიტიკოსები გაფართოებული და ბუნდოვანი ფორმულირებების გამო ახალ კანონს სიტყვის თავისუფლებაზე ზეწოლის საფრთხედ ხედავენ.
რას ითვალისწინებს კანონპროექტი
პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტზე წარმოდგენილი ცვლილებების მიხედვით, სისხლის სამართლის კოდექსს ემატება ახალი, 316-ე პრიმა მუხლი, რომელიც ეხება “ექსტრემიზმს კონსტიტუციური წყობილების წინააღმდეგ“. ინიციატივის ავტორი, დეპუტატი არჩილ გორდულაძე, განმარტავს, რომ მუხლი მოიცავს:
- საქართველოს კანონმდებლობის მასობრივად დარღვევისკენ მოწოდებას;
- ხელისუფლების ორგანოებისადმი მასობრივ დაუმორჩილებლობას;
- ალტერნატიული ხელისუფლების ორგანოების შექმნისკენ სისტემატურ მოწოდებას;
- საკუთარი ან სხვისი თვითნებურ “ხელისუფლების წარმომადგენლად“ წარმოჩენას;
- სხვა ქმედებებს, თუ ისინი მიზნად ისახავს კონსტიტუციური ორგანოების არალეგიტიმურობის აღქმის დამკვიდრებას და ქვეყნის ინტერესების დაზიანებას ან ასეთი საფრთხის შექმნას.
მაქსიმალური სანქცია – სამ წლამდე პატიმრობა, ასევე ჯარიმა ან საზოგადოებრივი სამუშაოა. იურიდიული პირებისთვის გათვალისწინებულია ლიკვიდაცია ან/და ჯარიმა.
გარდა ამისა, “კონსტიტუციური წყობილების ან ორგანოების არაღიარების მოტივით“ ჩადენილი ნებისმიერი დანაშაული ჩაითვლება დამამძიმებელ გარემოებად, სასჯელი მინიმალური ვადა, სულ მცირე, ერთ წელს გადააჭარბებს.
მთავრობის არგუმენტი: “ექსტრემიზმის“ წინააღმდეგ ბრძოლა
“ქართული ოცნების” პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე აცხადებს, რომ ქვეყანაში მოქმედებენ ძალები, რომლებიც არ აღიარებენ ხელისუფლების იურისდიქციას ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე და ამით საფრთხეს უქმნიან სახელმწიფოებრიობას.
კობახიძემ გაიხსენა 2020 წლის არჩევნების შემდეგ ოპოზიციის განცხადებები შესაძლო გაყალბების შესახებ და აღნიშნა, რომ მოგვიანებით ოპოზიციურმა პარტიებმა ხელი მოაწერეს ევროკავშირის შუამავლობით შეთანხმებას, ე.წ. “შარლ მიშელის შეთანხმებას“. პრემიერის თქმით, მსგავსი ბრალდებები 2024 წლის არჩევნების შემდეგაც გაჟღერდა, თუმცა ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ ამ ბრალდებებს არ ახლავს მტკიცებულებები.
მთავრობა ასევე უთითებს საერთაშორისო შეფასებებზე. არჩევნების მონიტორინგის მისიამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა OSCE/ODIHR, 2024 წლის არჩევნები კონკურენტულად და ჩატარებულად შეაფასა. კობახიძისთვის ეს არგუმენტია, რომ არჩევნების ლეგიტიმურობის საჯარო უარყოფა პოლიტიკური საბოტაჟის ფორმას იღებს.
პრემიერმა კანონპროექტი დაუკავშირა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიების არაღიარების პოლიტიკასაც და განაცხადა, რომ სახელმწიფო როგორც გარე, ისე შიდა გამოწვევებს, კანონმდებლობით უნდა დაუპირისპირდეს.
კონტექსტი
საქართველო დამოუკიდებლობის შემდეგ არაერთ პოლიტიკურ კრიზისს გადაურჩა, სადაც არჩევნების ლეგიტიმურობა და ინსტიტუტების ნდობა სადავო გახდა. 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ ოპოზიციის ნაწილმა პარლამენტის ბოიკოტი გამოაცხადა და ევროკავშირის შუამავლობით მიღწეულმა შეთანხმებამ მხოლოდ დროებით განმუხტა კრიზისი.
თუმცა უკვე 2024 წელს ყველა ოპოზიციურმა პარტიამ ერთხმად დააფიქსირა არჩევნების გაყალბება და პარლამენტში შესვლაზე უარი თქვა. ისინი საქართველოს ხელისუფლებას დღემდე არალეგიტიმურად მიიჩნევენ, ისევე როგორც საქართველოს მეხუთე პრეზიდენტი, სალომე ზურაბიშვილი.
ექსპერტების მტკიცებით, ინიციატივის ფორმულირებები, განსაკუთრებით “არალეგიტიმურობის აღქმის დამკვიდრება“ და “ინტერესების დაზიანების რეალური საფრთხე“ – ფართო ინტერპრეტაციის სივრცეს ტოვებს. ასეთ პირობებში ჩნდება მთავარი კითხვა: სად გადის ზღვარი სახელმწიფოს წინააღმდეგ ძალადობრივ ქმედებებსა და პოლიტიკური კრიტიკის გამოხატვას შორის?
საერთაშორისო პრაქტიკაში ექსტრემიზმის წინააღმდეგ კანონმდებლობა, როგორც წესი, უკავშირდება ძალადობისკენ პირდაპირ მოწოდებას ან კონსტიტუციური წყობის ძალადობრივ დამხობას. ადამიანის უფლებათა დამცველები ხშირად ამახვილებენ ყურადღებას იმაზე, რომ ბუნდოვანი დეფინიციები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს პოლიტიკური ოპონენტების, აქტივისტების ან მედიის წინააღმდეგ.
საქართველოს შემთხვევაში, ცვლილებები იმ დროს ინიცირდება, როდესაც პოლიტიკური პოლარიზაცია მაღალია და არჩევნების ლეგიტიმურობაზე დავა კვლავ აქტუალურია. სწორედ ასეთ კონტექსტში ხდება განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი, როგორ განიმარტება და როგორ გამოიყენება ახალი მუხლი პრაქტიკაში.
