«ՀՀ-ում թոշակառունները ֆինանսապես խոցելի վիճակում են»․ թոշակները չեն ինդեքսավորվում գնաճի հետ
ՀՀ-ում թոշակառունների վիճակը․ գնաճի հաղթահարում
2025 թ․-ին Հայաստանում կենսաթոշակների բարձրացում չի եղել և դեռ չի նախատեսվում: Վերջին անգամ թոշակները բարձրացել են 2024թ-ի հուլիսի 1-ին. նվազագույն կենսաթոշակը բարձրացել է՝ 31 600-ից դառնալով 36 000 դրամ։
Միաժամանակ նկատվել է զգալի գնաճ։ Թոշակառուների կյանքի որակի վրա թանկացումների ազդեցությունը փորձագետները դիտարկում են, առաջին հերթին, պարենային մթերքների գների տեսանկյունից: Հայտնի է, ստացած գումարի զգալի մասը տարեցները ծախսում են պարենի և կոմունալ վճարների վրա: Իսկ 2025թ-ի դեկտեմբերին 2024թ-ի դեկտեմբերի համեմատ հանրապետությունում արձանագրվել է սննդամթերքի 4.3% գնաճ:
- «Ծնողները լռում են»․ Հայաստանում տարեցների նկատմամբ բռնության մասին
- «Աղոթենք գյուղերի գոյատևման համար, բայց առանց ներդրումների դա չի օգնի»․ երեք պատմություն
- Հայաստանում նախընտրում են տղա ունենալ․ պատերազմից հետո՝ հատկապես
Ինչպես են թոշակառուները «ծերը ծերին» հասցնում
Ռազմիկը և Հայկուշը թոշակառուներ են, միայնակ են ապրում Երևանում: Իրենց ապրուստը հոգում են բացառապես կենսաթոշակով, երեխաներից օգնություն չունեն: Ծախսում են այնքան, որքան իրենց միջոցներն են թույլ տալիս։
«Տարեցտարի ծերը ծերին հասցնելը դժվարանում է: Եթե երեք տարի առաջ ամսական երկու-երեք կիլոգրամ միս էի կարողանում գնել, հիմա՝ մեկուկես։ Դրանով երկու-երեք անգամ կարողանամ մսով ճաշ պատրաստել: Կարագ էլ չենք կարողանում գնել։ Դրա փոխարեն մարգարին ենք օգտագործում։ Խանութներից այլևս կաթնամթերք չենք գնում։ Շենքի մոտ մարզերից եկած առևտրականներից ենք գնում։ Նրանք կաթը, մածունն ու պանիրն ավելի էժան են վաճառում»,- պատմում է տիկին Հայկուշը:
Ամուսինները միասին ստանում են 107 հազար դրամ թոշակ, որից սննդամթերքի վրա ծախսում են 50-60 հազարը։
«Մնացած գումարը գնում է կոմունալ վճարների, դեղորայքի վրա։ Հազվադեպ նաև հագուստ ենք գնում: Այս թանկացումների պատճառով թողեցի ծխելը, հնարավոր չէր գումարի մեջ տեղավորվել և ծխախոտ գնել: Կինս ընտրության առաջ կանգեցրեց՝ կամ ծխախոտ, կամ սուրճ ու կոնֆետ: Յոթանասուն տարեկանում կոնֆետն ավելի լուրջ կախում է առաջացնում»,- ժպիտով ասում է Ռազմիկը:
Կինն էլ բացատրում է, որ չէին կարողանա իրենց թոշակով ապրել, եթե չլիներ գումարը ճիշտ տնօրինելու իր փորձառությունը․
«Երբ ամուսինս բարձր վարձատրություն է ստացել, կարողացել ենք ճամփորդել, տան համար լավ գույք և սպասք ձեռք բերել, հարազատներին ֆինանսապես օգնել: Հիմա էլ, երբ հարևաններից կամ հարազատներից ինչ-որ մեկը մեր տուն է մտնում, զարմանում է, որովհետև մեր տանը միշտ համեղ սուրճ կա, քաղցրեղեն, ընդեղեն: Առողջ ենք սնվում, չափավոր, սեզոնին սառցախցիկում միրգ և բանջարեղեն ենք պահուստավորում: Եղած մսով էլ կիսաֆաբրիկատներ եմ պատրաստում։ Այդպես ստացվում է գումար տնտեսել»:
Ամուսնները միշտ չէ, որ կարողանում են անկախիկ գնումներ անել։ Մինչդեռ տեղյակ են, որ այդպես կկարողանան մինչև տասը հազար դրամի քեշբեք ստանալ։
Կառավարությունը 2022 թ․-ից ներդրել է թոշակառուների անկանխիկ կատարված գործարքներից հետվճարի (cashback) համակարգը։ 2025-ից անկանխիկ գործարքներից վերադարձի տոկոսը բարձրացել է՝ 12 %-ից հասնելով 20 %։ Սակայն գումարի մաքսիմում վերադարձը կազմում է մինչև 10 000 դրամ։
Բայց քանի որ հիմնականում կանխիկ են գնումներն անում փոքր խանութներից կամ գյուղացի առևտրականներից, գումարային հետվերադարձ չեն ունենում:
«Մտածում ենք ամբողջ գնումներն անել քարտով, որպեսզի գումար հետ ստանանք: Մեկ անգամ հինգ հազար հետ ենք ստացել։ Բայց այդպես թոշակների բարձրացման հարցը չի կարող լուծվել: Մենք երբեք չենք դժգոհում, բայց գոնե մի 20-30 հազարով պետք է բարձրանա թոշակը»,- կարծում է տանտիկինը:
Ամուսինը համաձայն չէ Հայկուշի հետ։ Նրա կարծիքով՝ մեկ անձի թոշակը Հայաստանում պետք է կազմի 80 հազար և ավելի, որ բավարարի մինիմալ ծախսերին․
«Միայն ուտելը հերիք չէ, որ մարդը համարի նորմալ է ապրում: Օրինակ, ես կցանկանայի թատրոն գնալ, այցելել հարազատներին, գնել նորմալ հագուստ, երբեմն տաքսիից օգտվել, ամբողջ տունը ջեռուցել, ոչ թե միայն հյուրասենյակը»:
Պարենային գնաճը թվերով
Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ 2025թ. դեկտեմբերին նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ սննդամթերքի գների աճը կազմել է․
- թռչնամիս 4.3%,
- տավարի միս՝ 11.7%,
- խոզի միս՝ 12.7%,
- գառան միս՝ 14.1%,
- ձավար՝ 2.6%,
- հաց՝ 3.6%,
- մակարոնեղեն՝ 7.9%,
- հնդկացորեն՝ 9.4%,
- ոլոռ՝ 10.4%,
- կարագ՝ 7.2%
- մարգարին՝ 7.4%,
- արևածաղկի բուսական յուղ՝ 8.2%,
- պանիր՝ 4.6%,
- ձու՝ 7.2%,
- հրուշակեղեն՝ 2.4%,
- սուրճ՝ 9.5%,
- կակաո՝ 31.9%:
Եվ միայն վանջարեղենի ապրանքախմբում գրանցվել է 7.5% գնանկում:
«Միայն թոշակների բարձրացմամբ չի կարող լուծվել արժանապատիվ ծերության հարցը»
Տնտեսագետ Արշավիր Մաթևոսյանն ասում է, որ Հայաստանում թոշակառունները ֆինանսապես խոցելի վիճակում են։ Եվ դա ազդում է նրանց կյանքի որակի, առաջին հերթին, առողջության վրա:
«Գնաճի ֆոնին նրանց թոշակների չափը մնում է անփոփոխ: Վաղուց Հայաստանում չի արվում աշխատավարձերի և կենսաթոշակների ինդեքսավորում: Եվ մասնավորը, և պետական համակարգը աշխատավարձերի որոշ փոփոխությունների գնացել են, բայց սոցիալական նպաստները, կենսաթոշակները դուրս են մնացել վերահաշվարկից։
Միևնույն ժամանակ միայն թոշակի բարձրացումը չի կարող լուծել արժանապատիվ ծերության խնդիրը, որին այժմ բախվել է մեր երկիրը: Այն ծերերը, որոնք երեխաները հոգ չեն տանում նրանց մասին, մեղմ ասած, գոյատևում են»,- համոզված է տնտեսագետը:
Բայց կառավարությունը, ըստ նրա՝ այս խմբի համար այլ լուծումներ էլ կարող է առաջարկել․
- տրամադրել մշակույթի որոշակի կենտրոններ հաճախելու համար անվճար քվոտաներ,
- որոշ սուպերմարկետներում որոշակի ապրանքատեսակների համար հատուկ զեղչեր,
- ընդլայնել անվճար բուժծառայությունների և դեղորայքի գոյություն ունեցող ցանկերը:
2026թ-ի հունվարի 1-ից ներդրված առողջության համընդհանուր ապահովագրության շրջանակում պետությունն ամբողջությամբ իր վրա է վերցնել բնակչության որոշ խմբերի բժշկական սպասարկման ծախսերը։ Այդ խմերից մեկը 65 տարին լրացածներն են: Այսուհետ թոշակառուները կարող են անվճար անցնել տարբեր հետազոտություններ և ստանալ կանխարգելիչ բուժում։ Բարդացած դեպքերում կիրականացվեն նաև վիրահատություններ: Նախարարությունը մշակել է ծառայությունների ցանկ, որն ունի սահմանափակումներ, սակայն բավանակին ընդգրկուն է: Դրա շրջանակում հնարավոր է նաև անվճար դեղորայք ձեռք բերել՝ ըստ ապահովագրական փաթեթում ներառված ընդլայված ցուցակի։
Հայաստանում այս պահին առողջության ապահովագրության համակարգի շահառու է հանդիսանում 1 մլն 571 հազար 181 քաղաքացի: Դրանում ընդգրկված քաղաքացիների 32.5 տոկոսը 65+ տարիքի քաղաքացիներն են: Վերջին մեկ ամսվա ընթացքում նրանք արդեն ստացել են ավելի քան 4.3 միլիարդ դրամի բժշկական ծառայություններ։ Բոլոր ծախսերը մարվել են պետական բյուջեից։
Նկատում է, որ ցածր թոշակ ստացողները խորացնում են երկում սոցիալական անարդարությունը։
Պակաս կարևոր չի համարում այն, որ թոշակառուները դուրս են մնում հանրային դաշտից, տնտեսական ակտիվությունից.
«Տնտեսական տեսանկյունից դա բաց թողնված հնարավորություն է, որովհետև բարձր թոշակները նորից հետ են վերադառնում տնտեսություն սպառման տարբեր շղթաների միջոցով»:
Տնտեսագետն առաջարկում է հետևել եվրոպական փորձին։ Ասում է, ԵՄ երկրներում կենսաթոշակային տարիքի մարդիկ սկսում են նոր բիզնես, բաժնետոմսեր են գնում, բանկերում ավանդներ դնում․
«Երբ մարդն ունի տնտեսական աշխուժություն 65 տարեկանից հետո, դա ազդում է նրա կյանքի որակի վրա: Բացի այն որ շարունակում է տնտեսական արժեք ստեղծել, նաև շարունակում է արժանապատիվ ապրել»:
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
ՀՀ-ում թոշակառունների վիճակը․ գնաճի հաղթահարում
