12 ժամ Ադրբեջանի պետական անվտանգության ծառայությունում. լրագրող Ջավիդ Աղայի պատմությունը
Ադրբեջանի ՊԱԾ-ը ճնշում է գործադրում լրագրողների վրա
Այն օրը, երբ պատրաստվում էր լքել երկիրը՝ Լիտվայում սովորելու համար, ադրբեջանցի հետաքննող լրագրող Ջավիդ Աղան 12 ժամ անցկացրեց Պետական անվտանգության ծառայությունում (ՊԱԾ) կալանքի տակ, մի բան, որն արմատապես փոխեց նրա կյանքը։ Այդ օրվանից նա բախվեց երկրից դուրս գալու արգելքի, համակարգված ճնշման և մշտական հետապնդման հետ։
2024 թվականի օգոստոսի 27-ը պետք է դառնար Ջավիդ Աղայի կյանքի նոր փուլի սկիզբը։ Նա պատրաստվում էր լքել Ադրբեջանը՝ Լիտվայի Վիլնյուսի համալսարանում սովորելու համար։ Սակայն օդանավակայանում՝ սահմանային հսկողության անցակետում, նրան ձերբակալեցին և տեղեկացրին երկրից դուրս գալու արգելքի մասին։ Մի քանի րոպե անց նրան տարան Բաքվի կենտրոնում գտնվող ՊԱԾ շենք։
Նկարագրելով տեղի ունեցածը՝ Ջավիդ Աղան նշում է, որ տեղյակ էր լրագրողական գործունեության հետ կապված ռիսկերի մասին և նախապատրաստվել էր հնարավոր ձերբակալմանը։ Այդ պատճառով նա հեռախոսում տեղադրել էր հակավիրուսային ծրագիր և իր ընտանիքի ու փաստաբանի կոնտակտային տվյալները փոխանցել գործընկերոջը՝ լրագրող Ուլվիա Ալիին, որն այդ պահի դրությամբ դեռ ազատության մեջ էր։ Չնայած դրան՝ ՊԱԾ-ում տեղի ունեցածն ավելի ծանր էր, քան նա սպասում էր։
Մեղադրվում է Բահրուզ Սամեդովի հետ սերտ կապերի մեջ
Պետական անվտանգության ծառայությունը նրան տեղեկացրել է, որ ձերբակալման պատճառը ակադեմիկոս Բահրուզ Սամեդովի հետ ունեցած «սերտ կապերն» են, որը «պետական դավաճանության» մեղադրանքով դատապարտվել է 15 տարվա ազատազրկման: Ջավիդ Աղան այս մեղադրանքը համարում է աբսուրդային:
Իր տեքստում նա նշում է, որ իրենց կապերը խզվել են տարիներ առաջ, և որ ձերբակալությունից առաջ Բահրուզի հետ իր վերջին հանդիպումը պատահական է եղել:
Հարցաքննությունը տևել է 12 ժամ՝ առավոտյան ժամը 6:00-ից մինչև երեկոյան 18:00-ն: Լրագրողի խոսքով՝ իր վրա հոգեբանական ճնշում է գործադրվել հենց առաջին փուլից, որը ներկայացվել է որպես «ներածական զրույց»:
Ջավիդ Աղային հարցեր են ուղղել իր քաղաքական հայացքների, ապագա ծրագրերի, ընկերների և անձնական գաղափարախոսական դիրքորոշումների մասին:
Նա որոշել է խոսել որքան հնարավոր է անկեղծ, ընտրություն, որը նա հետագայում նկարագրել է որպես «շանտաժից խուսափելու ռազմավարություն»:
Starbucks՝ խոշտանգումների փոխարեն
Նա պնդում է, որ իրեն ֆիզիկական խոշտանգումների չեն ենթարկել, բայց շեշտում է հոգեբանական մանիպուլյացիայի առկայությունը։
Ավելի ուշ նա տեղեկացել է, որ Բահրուզ Սամեդովի գործով մյուս վկային՝ Սամեդ Շիխիին, ծեծի են ենթարկել գրքով՝ Ադրբեջանի քրեական օրենսգրքի օրինակով։ Նա հեգնանքով հիշում է, որ երկու անգամ «հյուրասիրվել» է Starbucks-ի լատտեով։
ՊԱԾ-ի սպաների հարցերից մի քանիսը վերաբերել են նրա անձնական կյանքին։ Մասնավորապես՝ նրանք հարցրել են Բահրուզ Սամեդովի սեռական կողմնորոշման մասին՝ առանց բացատրելու, թե դա ինչ կապ ունի «պետական դավաճանության գործի» հետ։
Ջավիդ Աղան կարծում է, որ նման հարցերի նպատակն էր նյութեր հավաքել հետագա հանրային նվաստացման համար։
Մի քանի օր անց Բահրուզ Սամեդովը իսկապես դարձավ կառավարամետ լրատվամիջոցների թիրախ հենց այս համատեքստում։
Ցուցմունքը կեղծվել է
Պաշտոնական ցուցմունք տալը սկսվել է երեկոյան։
Ջավիդ Աղան հայտնում է, որ իր ցուցմունքում նա պնդել է, որ Բահրուզ Սամեդովի հետ նվազագույն շփում է ունեցել, հիմնականում՝ հասարակական վայրերում պատահական հանդիպումներով։ Սակայն գործի նյութերը ուսումնասիրելուց հետո պարզել է, որ իր ցուցմունքները զգալիորեն աղավաղվել են։
Փաստաթղթերում նշված է եղել, թե Ջավիդ Աղան, իբր, պնդել է, որ Բահրուզ Սամեդովը Խոջալուի ցեղասպանության վերաբերյալ «հակաադրբեջանական դիրքորոշում» է տարածել։
Լրագրողը ընդգծում է, որ սա իրականությանը չի համապատասխանում. «Ես նման բան ո՛չ ասել եմ, ո՛չ էլ լսել»։
Հեռախոսում լրտեսող ծրագրեր են հայտնաբերվել
ՊԱԾ-ից դուրս գալուց հետո Ջավիդ Աղան հակավիրուսային ծրագրի միջոցով հայտնաբերել է, որ իր հեռախոսում լրտեսող ծրագրեր են տեղադրվել։
Նա պնդում է, որ System Settings անվամբ թաքնված ծրագիրը գաղտնալսել է իր զանգերը, էկրանակադրեր արել և հետևել հաղորդագրություններին։
Նա անմիջապես չի ջնջել հավելվածը և որոշ ժամանակ շարունակել է օգտագործել հեռախոսը՝ գիտակցելով, որ իրեն հետևում են։
Բախում սոցիալական մեկուսացման և քարոզչության հետ
Դեպքից հետո լրագրողի սոցիալական շրջանակը կտրուկ նեղացել է։ Շատ ընկերներ արգելափակել են նրան սոցիալական ցանցերում, իսկ որոշները դադարել են բարևել փողոցում հանդիպելիս։
Արտասահմանյան դիվանագիտական կորպուսից միայն Ֆրանսիայի, Իսրայելի և Լեհաստանի դիվանագետներն էին կապի մեջ մնացել նրա հետ։
SOCAR-ի հետ կապված Բաքվի հեռուստատեսությամբ հեռարձակված ռեպորտաժում Ջավիդ Աղան ներկայացվել է որպես «ահաբեկչական ցանցի անդամ»։
Այդ ռեպորտաժը լուրջ վախ է առաջացրել նրա ընտանիքում, հայրը խնդրել է նրան լքել Բաքուն։
Շարունակվող ճնշում և «առաջարկներ»
Պետական անվտանգության ծառայությունից Անար անունով մի սպա շարունակել է կապ հաստատել լրագրողի հետ՝ առաջարկելով հանդիպումներ։
Ջավիդ Աղայի խոսքով՝ այդ հանդիպումների ժամանակ իրեն առաջարկվել են տարբեր «հեռանկարներ», ֆինանսական աջակցություն, մասնակցություն քաղաքական նախագծերին և նույնիսկ ընդդիմության առաջնորդի «վերահսկվող դեր»։
Այդ գործընթացն ավարտվել է միայն Ադրբեջանի հետ դաշնակից երկրի դիվանագետի հետ նրա հրապարակային հանդիպումից հետո։ Ջավիդ Աղան սա բացատրում է նրանով, որ ծառայությունը սկսել է նրան «անձեռնմխելի» ընկալել։
Նա ստիպված էր լքել երկիրը
Երկրից դուրս գալու արգելքը վերացվել է միայն 2025 թվականի հունվարին։ Ջավիդ Աղան մեկնել է Թուրքիա՝ ծնողների մոտ, ինչից հետո տեղափոխվել է Լեհաստան։ Ներկայումս նա բնակվում է Վարշավայում և շարունակում է իր լրագրողական գործունեությունը։
Նա Բահրուզ Սամեդովի գործն անվանում է քաղաքական պատվեր և նշում. «Այս գործը ակադեմիական ազատության և խոսքի ազատության դեմ համակարգային հարձակման մի մասն է»։
«Այս տեքստը գրելու պահին իմ ձերբակալությունից անցել է մեկ տարի։ Որոշ մանրամասներ կարող են մոռացվել։ Բայց մի բան հաստատ գիտեմ՝ այդ երկրում ազատությունը կարող է խլվել մեկ օրում»։
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
Ադրբեջանի ՊԱԾ-ը ճնշում է գործադրում լրագրողների վրա
