Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin səfəri zamanı Valdorf Astoria otelinin qarşısında bir qrup azərbaycanlı mühacir və siyasi fəal (o cümlədən, siyasi məhbus kimi tanınan Tofiq Yaqublunun oğlu) “siyasi məhbuslara azadlıq” tələbilə etiraz etməyə cəhd edib.
Sosial şəbəkələrdə yayılan videolarda kostyumlu şəxslərin etirazçılara fiziki zor tətbiq etdiyi görünür.
Etirazçılar bu şəxslərin Prezidentin mühafizəçiləri olduğunu deyir, Azərbaycan tərəfi isə bunu təhlükəsizlik riski yaradan təxribatın qarşısının alınması kimi izah edir.
Bu insidentdən sonra ABŞ Konqresində Azərbaycan üzrə Kokusun (Caucus) həmsədrləri Stiv Koen (Demokrat, Tennessi) və Robert Aderholt (Respublikaçı, Alabama) fevralın 25-də bəyanat yayaraq hadisənin onları “ciddi narahat etdiyini”, dinc etiraz hüququnun ABŞ Konstitusiyası ilə qorunduğunu və insidentin “tam araşdırılmalı” olduğunu bildiriblər.
Fevralın 25-də, həmçinin, müxalifətdə olan Müsavat Partiyasının və Milli Şuranın üzvü Tofiq Yaqublunun cəzaçəkmə müəssisəsində karserə salındığı məlum olub.
“Karserə salınmaq tapşırığı birbaşa İlham Əliyevdən gəlib. Bu, Vaşinqtonda qardaşım Rəhim Yaqublunun etiraz aksiyasında iştirak etməsindən və orada Tofiq Yaqubluya, eləcə də bütün siyasi məhbuslara azadlıq tələb etməsindən sonra baş verib.
Bu, İlham Əliyevin Tofiq Yaqubluya qarşı qisasıdır. Təkcə ona yox, ümumilikdə siyasi məhbuslara qarşı qərəzli münasibətin göstəricisidir”.
Hadisə İlham Əliyevin Donald Trampın yaratdığı “Board of Peace – Sülh Şurası” adlı yeni beynəlxalq platformanın ilk iclası üçün Vaşinqtona gəldiyi günlərdə baş verib. Platformanın özü beynəlxalq mediada geniş mübahisə predmetidir (xüsusən Qəzza ilə bağlı mandat, üzvlük şərtləri və s.). Bu da Əliyevin səfərinin mediada işıqlandırılmasını artıraraq otel qarşısı etirazını daha da diqqətçəkən edib.
Hadisənin ilə bağlı təsdiqlənən faktlar
İnsidentin əsas xronologiyası müxtəlif mənbələrin kəsişən məlumatlarına görə belə görünür:
İlham Əliyevin Vaşinqton səfəri fonunda Valdorf Astoria oteli önündə az sayda (təxminən 7-8 nəfər olduğu qeyd edilir) etirazçı “siyasi məhbuslara azadlıq”, “Tofiq Yaqubluya azadlıq” kimi şüarlar səsləndirir və qarşıdurma yaranır.
Etirazçılardan Rəhim Yaqublu (müxalif siyasətçi Tofiq Yaqublunun ABŞ-də yaşayan oğlu) və digər iştirakçı Adil Əmrahlı hücuma məruz qaldıqlarını, yumruq-təpiklə vurulduqlarını bildirir.
“Vaşinqton Post” (The Washington Post) azı dörd nəfərin xəsarət aldığını yazır. Qəzet tibbi briqadanın gəlib baxış keçirdiyini, amma heç kimin xəstəxanaya aparılmadığını qeyd edir.
Fevralın 20-si Azərbaycanın ABŞ-dəki səfirliyi rəsmi bəyanat yayıb bildirir ki, etirazçılar Prezident korteji yaxınlaşarkən “mühafizə olunan əraziyə zorla daxil olmağa” cəhd edib və Prezidentin avtomobilinə qarşı təhqiredici/hücuma yönəlik hərəkətlər ediblər. Səfirlik “dərhal müdaxilə etməkdən başqa seçim qalmadığını” iddia edir və otelin ABŞ Gizli Xidməti tərəfindən “təhlükəsizlik perimetri”nə daxil edildiyini vurğulayır.
Fevralın 25-i: Konqresmenlər Koen və Aderholt insidentlə bağlı araşdırma çağırışı edən bəyanat yayır; onların məntiqinə görə, mövcud məlumatlarda etirazın “normal fəaliyyətə mane olduğu” görünmür və “ABŞ-nin qonağı” olan rəsmi şəxslərdən söz və toplaşma azadlığına hörmət gözlənilir.
Hadisə və bəyanat Azərbaycan dilli mediada geniş müzakirə olunur. “AzadlıqRadiosu” əlavə olaraq Vaşinqton Baş Prokurorluğunun məsələni araşdırdığını yazır.
Polis və hökümət yönlü media nə deyir?
“Vaşinqton Post”un yazdığına görə Vaşinqton polisinin sözçüsü Tom Linç (Tom Lynch) hadisə yerində polis və ABŞ Gizli Xidməti əməkdaşlarının olduğunu təsdiqləsə də, polisin birbaşa müdaxilə edib-etmədiyi kimi detala girməyib. Məsələ Dövlət Departamentinə yönləndirilib. ABŞ Gizli Xidmətinin sözçüsü Entoni Qulyelmi (Anthony Guglielmi) isə rolun “təhlükəsizlik infrastrukturu qurmaq və qoruyucu əməliyyatları təmin etmək” olduğunu, otelin tədbirin təhlükəsizlik perimetrinə daxil edildiyini bildirib.
Azərbaycanda geniş auditoriyalı bəzi hökümətə yaxın media quruluşları insidenti “təxribat” kimi çərçivələyib və etirazçıların otelə zorla girmək istədiyini iddia edib.
Məsələn, “Qafqazinfo” yazısında (öz təqdimatında “təxribatçı”, “anti-milli ünsür” kimi terminlər işlədilir) aksiyanın “radikal” xarakterda olduğu, hətta iştirakçıların Rusiya ilə bağlantısı ola biləcəyi iddia edilir; həmin material “APA” adlı digər bir hökümət yönlü mediaya istinadla paylaşılıb. Bu tip mətnlər insidenti təhlükəsizlik və “Rusiya izi” prizmasından izah edir.
Eyni istiqamətdə, “Report.az” (xəbəri faktiki olaraq səfirliyin bəyanatından ibarətdir) səfirliyin “qorunan əraziyə zorla daxil olma” və “prezident avtomobilinə qarşı hərəkətlər” iddialarını ön plana çıxarıb.
Yaqublular kimdir?
Rəhim Yaqublunun atası olan Tofiq Yaqublu müxalifətdə olan və tanınan siyasətçidir (Müsavat Partiyası və Milli Şura üzvü). O, 2025-ci ilin martında dələduzluq və sənəd saxtakarlığı ittihamları ilə 9 il həbs cəzası alıb.
İnsan haqları təşkilatı olan Amnesti İnterneşnal (Amnesty International) onun barəsində olan hökmü və prosesi “qondarma və ədalətsiz” kimi qiymətləndirərək məhkəməni “saxta məhkəmə” kontekstində tənqid edib.
Digər bir qurum Human Rayts Votç (Human Rights Watch) isə ittihamları saxta/uydurma adlandırıb və işi tənqidçiləri susdurmaq kampaniyasının tərkib hissəsi kimi təsvir edib.
Rəhim Yaqublu daha əvvəl Azərbaycanda polis tərəfindən saxlanılıb. “Amerikanın Səsi”nin (VOA) Azərbaycan xidmətinin yazısında Müsavat Partiyası fəallarının İran səfirliyi önündə piketə cəhd zamanı saxlanılanların siyahısında Rəhim Yaqublunun da adı qeyd olunur.
