Gürcüstandakı Kulevi limanı Aİ sanksiyaları altına düşə bilər. Bu nə ilə nəticələnə bilər?
Gürcüstandakı Kulevi limanı
Avropa İttifaqı Gürcüstandakı Kulevi Qara dəniz limanını Rusiyaya qarşı sanksiyaların 20-ci paketinə daxil etməyi nəzərdən keçirir. Müvafiq təklif artıq Avropa Komissiyası tərəfindən hazırlanıb və Kulevi də daxil olmaqla dörd konkret terminal ilə əməliyyatların məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Bu barədə ilk olaraq “Azadlıq Radiosu” məlumat yayıb. Redaksiyanın əldə etdiyi Avropa Komissiyasının işçi sənədi layihəsinə əsasən, Gürcüstan limanı Rusiyada istehsal olunmuş xam neft və neft məhsullarının daşınması, yaxud Rusiya tankerləri vasitəsilə “qeyri-müntəzəm və yüksək riskli sxemlər” əsasında dəniz daşınmalarında istifadə olunur.
Gürcüstan hökuməti ittihamları rədd edir və Brüsselə ətraflı izahat təqdim etməyə hazır olduğunu bildirir.
Yeni sanksiya paketi nələri əhatə edir
Avropa İttifaqı tərəfindən hazırlanmış, lakin hələ qəbul edilməmiş 20-ci sanksiya paketi bir neçə mühüm məqamı əhatə edir:
- Sanksiyalar Rusiyanın “kölgə donanması”na aid daha 43 gəmini əhatə edir;
- Rusiya mənşəli mayeləşdirilmiş qaz daşıyan tankerlərə texniki xidmət göstərilməsi qadağan olunur;
- Üçüncü ölkələrdə yerləşən dörd konkret liman terminalı ilə əməliyyatlara məhdudiyyətlər tətbiq edilir. Onların sırasında sənəddə Rusiya nefti və ya neft məhsullarının yüksək riskli sxemlərlə daşınması üçün infrastruktur kimi təqdim olunan Kulevi limanı da var. Bildirilir ki, bu, Rusiyaya qarşı sanksiyaların effektivliyini təhdid edir və onlardan yan keçmək üçün istifadə oluna bilər.
Tbilisinin reaksiyası
Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidzenin sözlərinə görə, hökumət Kulevi limanında beynəlxalq sanksiyalara zidd hər hansı fəaliyyətin həyata keçirildiyini hesab etmir.
“Biz orada sanksiya siyasətinə zidd nəyinsə baş verdiyini düşünmürük. Avropa Komissiyasına ətraflı məlumat təqdim etməyə və bu məsələni müzakirə etməyə hazırıq”, – deyə o, “Azadlıq Radiosu”nun sualına cavabında bildirib.
Gürcüstanın Dəniz Nəqliyyatı Agentliyi də Rusiya tankerləri ilə bağlı iddiaları təkzib edib və aparılmış yoxlamaların sanksiya pozuntusu aşkar etmədiyini bəyan edib.
Əvvəlki qalmaqallar və şübhələr
Rusiya ilə ehtimal olunan əlaqələr səbəbindən Kulevi limanı son aylarda bir neçə dəfə beynəlxalq diqqət mərkəzinə düşüb.
2025-ci ilin oktyabrında Reuters agentliyi Rusiyanın “Russneft” neft şirkətinin Kulevidə yeni tikilmiş neft emalı zavoduna ilk neft partiyasını çatdırdığını bildirib. Daha sonra Böyük Britaniya hakimiyyəti “Russneft”-ə qarşı sanksiyalar tətbiq edib.
Rusiyanın “Proyekt” nəşri də Kulevidəki neft emalı zavoduna sahib olan ailə ilə Rusiya hərbi kəşfiyyatı nümayəndələri arasında mümkün əlaqələr barədə yazıb.
Kulevi Azad İqtisadi Zonasında neft emalı zavodunun tikintisinə 2024-cü ilin sonunda başlanılıb. Hazırda zavodun illik 1,2 milyon ton xam neft emal edəcəyi gözlənilir. Gələcəkdə bu gücün 4 milyon tona çatdırılması planlaşdırılır. Layihə 2022-ci ilin oktyabrında qeydiyyatdan keçmiş “Black Sea Petroleum” şirkətinə məxsusdur. Şirkətin səhmlərinin 70 faizi biznesmen Maka Asatianiyə məxsusdur.
Zavodun açılış mərasimində baş nazir Kobaxidze iştirak edib.
Kulevidə zavodun tikintisi dövlət investisiya qurumu olan “Gürcüstanın İnkişaf Fondu” tərəfindən, hakim “Gürcü Arzusu” partiyasının təsisçisi Bidzina İvanişviliyə məxsus Cartu Bankın və daha iki bankın sponsorluğu ilə maliyyələşdirilib.
“Kölgə donanması” problemi
Bir neçə gün əvvəl Ukraynanın bəyanatına görə Rusiyanın “kölgə donanması”nın bir hissəsi sayılan “Silvari” tankeri ətrafında Kulevi ilə bağlı yeni qalmaqal yaranıb. “Kölgə donanması” Moskvanın sanksiyalardan yayınmaq üçün istifadə etdiyi tanker şəbəkəsi kimi təqdim olunur.
Gürcüstanın iFact nəşrinin məlumatına görə, həmin tanker Kulevi limanında təxminən 32 min ton neft və neft məhsulu boşaldıb.
Daha sonra gəmi Hindistan şirkətinin mülkiyyətinə keçib.
Gürcüstanın Dəniz Agentliyi bunu “dezinformasiya” adlandırıb və bildirib ki, nə həmin gəmi, nə də yük beynəlxalq sanksiyalara məruz qalıb.
iFact-ın jurnalist araşdırması həmçinin müəyyən edib ki, 2024–2026-cı illərdə Kulevi də daxil olmaqla Gürcüstan limanlarına Rusiyanın “kölgə donanması”nın xüsusiyyətlərinə uyğun gələn 19 gəmi daxil olub.
Kulevi limanı nədir və niyə önəmlidir
Kulevi neft terminalı Qara dəniz sahilində yerləşir və SOCAR Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinə məxsusdur.
Terminal artıq təxminən iki onillikdir fəaliyyət göstərir, lakin 2025-ci ildən etibarən burada neft emalı zavodunun işə salınması onun regional əhəmiyyətini artırıb. SOCAR-ın məlumatına görə, təkcə 2025-ci ildə terminal vasitəsilə 2,2 milyon ton neft və neft məhsulu boşaldılıb.
Aİ-nin mümkün sanksiyaları liman əməliyyatlarını birbaşa bloklamayacaq, lakin maliyyə əməliyyatlarını və Avropa şirkətləri ilə əməkdaşlığı əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirə bilər.
Geniş kontekst
Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyalarını sərtləşdirməsi fonunda Moskva enerji ixracını şaxələndirməyə və alternativ logistika marşrutlarından istifadə etməyə çalışır.
“Kölgə donanması”nın genişlənməsi yalnız sanksiyaların effektivliyinin azalması baxımından deyil, həm də ekoloji və dəniz təhlükəsizliyi riskləri səbəbindən beynəlxalq ictimaiyyətdə narahatlıq doğurur.
Əgər Aİ Kulevi limanını 20-ci sanksiya paketinə daxil edərsə, bu, Gürcüstanın infrastruktur obyektinin ilk dəfə olaraq Aİ-nin sanksiya siyahısına salınması olacaq və Tbilisi üzərində siyasi və iqtisadi təzyiqi əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Gürcüstandakı Kulevi limanı
