Gürcüstan azərbaycanlı jurnalisti necə deportasiya etdi: Əfqan Sadıqovun işi üzrə xronologiya və suallar
Əfqan Sadıqov Gürcüstandan deportasiya edildi
Aprelin 4-nə keçən gecə azərbaycanlı jurnalist Əfqan Sadıqov Tbilisidə yerləşən evində saxlanılıb. Elə həmin gecə məhkəmə iclası keçirilib və hakim Sadıqovun Gürcüstandan deportasiya olunması barədə qərar qəbul edib.
Qərar dərhal icra olunub. Bir neçə saat sonra İlham Əliyev hökumətini tənqid edən və Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən təqib olunan jurnalist artıq Bakıda olub. Rəsmi olaraq onun deportasiyası sosial şəbəkələrdə polis əməkdaşını təhqir etməsi ilə əlaqələndirilir, lakin prosesin sürəti və ümumi kontekst bu versiyaya şübhə yaradır.
Azərbaycan tərəfi Əfqan Sadıqovun verilməsini demək olar ki, iki il ərzində tələb edib. Onun vəkilləri bu addımı təhlükəli hesab edir və Gürcüstan məhkəmələrinin ekstradisiya qərarlarından Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) şikayət ediblər, nəticədə proses müvəqqəti dayandırılıb.
Mühüm detal ondan ibarətdir ki, aprelin 6-da, yəni Sadıqovun deportasiyasından bir gün sonra İlham Əliyev rəsmi səfərlə Tbilisiyə gələcək.
Nə baş verib: xronologiya
Əfqan Sadıqov aprelin 4-nə keçən gecə, təxminən saat 23:00-da saxlanılıb. Onun vəkillərinin məlumatına görə, polis əməkdaşları xilasedicilərin köməyi ilə mənzilə daxil olublar. Müşahidə kameralarının qeydləri qismən silinib, saxlanılma anı isə ümumiyyətlə qeydə alınmayıb.
Daxili İşlər Nazirliyi daha sonra bildirib ki, jurnalist inzibati qaydada, Gürcüstanın İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 173-cü maddəsi üzrə saxlanılıb. Bu maddə polis əməkdaşını təhqir etməni nəzərdə tutur və cərimə və ya 60 günədək həbs cəzası ilə nəticələnə bilər. Qurum təhqirin konkret olaraq nə zaman və hansı formada baş verdiyini açıqlamayıb.
Elə həmin gecə Tbilisi Şəhər Məhkəməsində təcili qaydada iclas təyin olunub. Hakim qərarı sübhə yaxın, təxminən saat 04:00-da elan edib. Sadıqova 2000 lari [$733] məbləğində cərimə tətbiq olunub və ölkəni tərk etməsi tapşırılıb. Həmçinin ona üç il müddətinə Gürcüstana giriş qadağan edilib.
Bir neçə saat sonra qərar icra olunub və jurnalist Azərbaycana deportasiya edilib.
Deportasiya üçün əsaslar — DİN-in versiyası
Rəsmi olaraq Sadıqova qarşı iş onun aprelin 1-də sosial şəbəkədə paylaşdığı və avtoritar sistemlərdə polis əməkdaşlarını tənqid etdiyi posta əsaslanır.
“Harada diktatura varsa orada polislər maaṣ və “paqon” uğrunda hər ṣeylərini satmağa, ayaqlar altına atmağa hazırdırlar və bunu sevərək, can – baṣla, fəxrlə edirlər”, — Sadıqov yazıb və bu paylaşımı Gürcüstan polislərinin də göründüyü videogörüntülərlə müşayiət edib.
Jurnalistin özü ona qarşı qaldırılan işi siyasi motivli təqib hesab edir.
Jurnalistin vəkili Tamta Mikeladze baş verənlərin əvvəlcədən planlaşdırıldığını və Gürcüstanla Azərbaycan hakimiyyətləri arasında koordinasiya olunduğunu düşünür. Onun sözlərinə görə, hadisələrin sinxron inkişafı bunu göstərir:
- 1 aprel tarixində Azərbaycan gözlənilmədən Sadıqova qarşı əvvəllər açılmış cinayət işini dayandırıb və bu barədə Gürcüstanı məlumatlandırıb;
- 2 aprel tarixində bu məlumat Sadıqovun özünə çatdırılıb;
- 3 aprel tarixində məhkəmə onun barəsində girov və hərəkət məhdudiyyətini ləğv edib;
- 4 aprel tarixində Sadıqov saxlanılıb və bir neçə saat sonra Azərbaycana deportasiya olunub.
Sadıqov deportasiya edildikdən sonra gürcü tərəfi məhz onun Azərbaycanda cinayət təqibinin dayandırıldığını əsas gətirir. Daxili İşlər Nazirliyi bu məqama xüsusi diqqət çəkərək bildirir ki, Gürcüstanda insan hüquqları tam şəkildə qorunur.
DİN saxlanılma zamanı zorakılıq tətbiq edildiyi barədə yayılan məlumatları da təkzib edir.
Bundan əlavə, nazirlik qeyd edir ki, Sadıqov əvvəllər də dəfələrlə inzibati xətalara görə məsuliyyətə cəlb olunub, o cümlədən etiraz aksiyaları zamanı yolu bağladığına görə.
Kontekst: Sadıqov niyə Gürcüstanda idi
Əfqan Sadıqov ailəsi ilə birlikdə 2023-cü ilin dekabrında Gürcüstana gəlib və o vaxtdan Tbilisidə yaşayıb. Onun köçməsinə səbəb Azərbaycanda jurnalistlərə qarşı başlanan təqiblər olub. Azərbaycan tərəfi demək olar ki, iki il ərzində Sadıqovun ekstradisiyasını tələb edib.
Azel.TV informasiya portalına rəhbərlik etmiş Əfqan Sadıqov ilk dəfə 2020-ci ilin mayında Azərbaycanda pul tələb etmə ittihamı ilə saxlanılıb. 3 noyabr 2020-ci ildə məhkəmə onu yeddi il azadlıqdan məhrum edib.
Daha sonra apellyasiya məhkəməsi bu müddəti altı ilə, Ali Məhkəmə isə dörd ilə endirib.
2024-cü ildə o, Gürcüstanda saxlanılıb və ekstradisiyaya qədər həbsdə saxlanılıb. Həbsdə olduğu müddətdə Azərbaycana verilməsinə etiraz olaraq 141 gün aclıq aksiyası keçirib.
Sadıqovun vəkilləri ekstradisiyanın dayandırılması tələbi ilə Strasburqdakı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) müraciət ediblər. AİHM bu barədə müvafiq qərar qəbul edib.
Məhz bu fonda aprelin 1-də Azərbaycan gözlənilmədən Sadıqova qarşı cinayət təqibini dayandırıb, yəni onun verilməsinin tələb edildiyi formal əsas aradan qalxıb.
Tbilisidə olduğu müddətdə Əfqan Sadıqov mütəmadi olaraq etiraz aksiyalarında iştirak edib. O, açıq şəkildə avropayönlü hərəkatla həmrəylik nümayiş etdirib və gürcü xalqının demokratik və Avropa seçimini fəal şəkildə dəstəkləyib. Bu səbəbdən tez-tez hüquq-mühafizə orqanlarının diqqət mərkəzinə düşüb.
Əliyevin izi
Əfqan Sadıqovun deportasiyasından qısa müddət sonra Gürcüstanda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin səfəri gözlənilir. Bu fonda Sadıqovun işi daha da açıq siyasi məzmun qazanıb.
İlham Əliyev sonuncu dəfə Gürcüstana 2023-cü ilin oktyabrında səfər edib. O, həmin dövrdə artıq hakim “Gürcü Arzusu” partiyası ilə münasibətləri gərgin olan o vaxtkı prezident Salome Zurabişvili ilə görüşməyib, yalnız baş nazir İrakli Qaribaşvili (hazırda korrupsiya ittihamı ilə həbsdədir) və digər hökumət nümayəndələri ilə görüşüb.
Son vaxtlar Gürcüstan hakimiyyətinin nümayəndələri Bakıya fəal şəkildə səfər edir və Əliyevlə görüşürlər. Azərbaycan 2024-cü il parlament seçkilərindən sonra gürcü rəsmilərinin səfər etdiyi azsaylı ölkələrdən biridir. Həmin seçkilərin ədalətli keçirilməsi və nəticə etibarilə “Gürcü Arzusu” hökumətinin legitimliyi beynəlxalq səviyyədə şübhə altına alınıb.
Sadıqovun işi kontekstində diqqət çəkən əlavə bir məqam da var: aprelin 4-də İlham Əliyevin keçmiş kürəkəni, ona yaxın biznesmen Emin Ağalarov Tbilisidə olub və onu hava limanında hakim “Gürcü Arzusu” partiyasının qurucusu Bidzina İvanişvilinin oğlu Bera İvanişvili qarşılayıb.
Hüquq müdafiəçilərinin qiymətləndirməsinə görə, bütün bunlar elə bir fon yaradır ki, Sadıqovun tələsik deportasiyası hüquqi motivli qərar kimi görünmür.
Hazırda vəziyyət
Vəkilin məlumatına görə, Əfqan Sadıqov Bakıdadır. Dindirildikdən sonra o, evə buraxılıb və hazırda yaxınlarının yanındadır.
Lakin onun gələcək taleyi qeyri-müəyyən olaraq qalır. Hüquq müdafiəçiləri ona qarşı yeni ittihamlar irəli sürülə və yaxın zamanda yeni cinayət işi açıla biləcəyini istisna etmir. Jurnalistin həyat yoldaşı bildirir ki, Azərbaycanda Əfqan Sadıqovun həyatı təhlükə altındadır.
Siyasi reaksiya
Sadıqovun Gürcüstandan deportasiyası kəskin siyasi reaksiyalara səbəb olub. Müxalif partiyalar və ölkənin sabiq prezidenti Salome Zurabişvili bildirirlər ki, bu qərar yalnız konkret bir şəxsin hüquqları ilə bağlı deyil, həm də Gürcüstanın beynəlxalq öhdəliklərinin pozulması əlamətlərini ehtiva edir.
Salome Zurabişvili X sosial şəbəkəsində yazıb ki, “İvanişvili rejimi beynəlxalq hüququ və insan hüquqlarını rədd edir” və baş verənləri Gürcüstanın demokratik kursu üçün təhlükəli siqnal kimi qiymətləndirib.
Gürcüstanda doqquz müxalif partiyanın birləşdiyi alyans da hesab edir ki, Sadıqovun deportasiyası siyasi motivlidir və onun Gürcüstan hakimiyyətinə qarşı tənqidi mövqeyi ilə bağlıdır. Onların bəyanatında qeyd olunur ki, “bu addım Sadıqovun İvanişviliyə qarşı tənqidi mövqeyinə görə rejimin şəxsi qisasıdır”.
Müxalifət həmçinin vurğulayır ki, hakimiyyətin bu addımı ölkənin insan hüquqlarına, söz azadlığına və beynəlxalq hüquqa sadiqliyini şübhə altına alır.
Siyasi şərhçilərin qeyd etdiyi kimi, Sadıqovun işi eyni vaxtda bir neçə istiqamətdə qiymətləndirilməlidir. Bu, beynəlxalq hüququn real işləyib-işləmədiyini və ya prosedur manevrləri vasitəsilə onun aşılmasının mümkün olub-olmadığını göstərən bir sınaqdır. Eyni zamanda, bu, regiondakı avtoritar sistemlərin bir-biri ilə nə dərəcədə koordinasiyalı şəkildə hərəkət etdiyinə dair mühüm siqnaldır.
Əfqan Sadıqov Gürcüstandan deportasiya edildi
