Ermənistanda hakimiyyət-kilsə qarşıdurması: Paşinyan Katolikosun kənarlaşdırılması istiqamətində atılan addımlardan danışıb
Paşinyan kilsədə islahatlar haqqında
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və 10 yepiskop kilsənin islahatı prosesinə başlanıldığını və onun koordinasiyası üçün şura formalaşdırıldığını elan ediblər. Onlar baş nazirin iqamətgahında gələcək addımlar planını əks etdirən bəyanatı imzalayıblar. Son məqsəd II Qareginin taxtdan kənarlaşdırılması və bütün ermənilərin yeni Katolikosunun seçilməsidir.
Baş nazir və bəyanatı imzalayan ruhanilər din xadimlərini və icma üzvlərini islahata dəstək verməyə çağırıblar. Paşinyan bu təşəbbüsü dəstəkləməyə hazır olan hər kəsi yürüşdə iştirak etməyə dəvət edib. Yürüş 6 yanvar saat 13:30-da keçiriləcək. İştirakçılar Müqəddəs Qriqori Maarifçi kilsəsindən Müqəddəs Məryəm Ana katolik kafedralına qədər yürüş edəcəklər. Qeyd edək ki, 6 yanvar Erməni Apostol Kilsəsində Milad bayramı qeyd olunur. Baş nazirin sözlərinə görə, bu “sülh yürüşü”nün məqsədlərindən biri Ermənistanın dövlətçiliyini dəstəkləmək və möhkəmləndirməkdir.
“Erməni Apostol Kilsəsinin de-fakto rəhbəri və onun yaxın çevrəsi tərəfindən kilsənin dövlətimizə, suverenliyimizə və müstəqilliyimizə qarşı hibrid mübarizə vasitəsi kimi istifadə edilməsi qəbuledilməzdir. Biz bu cür addımların davam etməsinə imkan verməyəcəyik”, – deyə Paşinyan bildirib.
O, hələ ötən il bütün ermənilərin Katolikosunu xarici xüsusi xidmət orqanlarına tabe olmaqda ittiham etmişdi. Baş nazir xüsusilə demişdi:
“Mənə tabe olan katolikosa ehtiyac yoxdur. Xarici xüsusi xidmət orqanının baş leytenantına tabe olmayan və hər gün xarici xüsusi xidmət orqanının leytenantlarına hesabat verməyən katolikos lazımdır”.
Bundan əlavə, Nikol Paşinyan iddia edir ki, sovet dövründə II Qareginin qardaşı, arxiyepiskop Ezras Nersisyan KQB agenti olub.
Ermənistanın ekspert dairələrində bu şübhə və ittihamlar əsaslı hesab olunur. Erməni analitiklər uzun müddətdir bildirirlər ki, Katolikosun başçılığı ilə bəzi din xadimləri “prorusiya yönlü müxalifətlə birlikdə siyasi arenada qanuni hakimiyyətə qarşı çıxış edirlər”.
Eyni zamanda, Müqəddəs Taxt Üçkilsədən vaxtaşırı hakimiyyətin guya “antikilsə kampaniyası” apardığına dair bəyanatlar səslənir.
“İslahat və tənzimləmə məsələləri özünü elan etmiş şuranın səlahiyyətlərinə daxil deyil. Bu məsələlər Erməni Apostol Kilsəsinin Patriarxlığının və onun ali orqanlarının səlahiyyətindədir”, – deyə Müqəddəs Taxt Paşinyan və 10 yepiskopun bəyanatına cavab verib.
Sənəddə nələrdən bəhs edildiyi, Müqəddəs Taxtdan verilən cavab bəyanatında hansı mövqenin ifadə olunduğu, baş nazirin bütün ermənilərin Katolikosuna yönəltdiyi digər ittihamlar, eləcə də vəziyyətin siyasi şərhçi Robert Gevondyan tərəfindən necə qiymətləndirildiyi ilə bağlı bütün təfərrüatlar təqdim olunacaq.
- Keşişlə müsahibədən sonra: Ermənistanda din xadimləri saxlanılıb
- Ermənistanda hakimiyyət və kilsə arasındakı qarşıdurma güclənir: Paşinyanın proqramı
- Din xadiminin gündəliyi və Ermənistanda çevriliş cəhdi: İstintaq Komitəsi rəhbərindən təfərrüatlar
“Kilsənin xarici maraqlara tabe edilməsini pisləyirik”
Dünən gecəyarısına yaxın baş nazir sosial şəbəkələrdə öz iqamətgahından video müraciət yayımlayıb. O bildirib ki, ali ruhani təbəqənin nümayəndələri ilə birlikdə bir neçə saat kilsənin islahat imkanlarını müzakirə ediblər. Nəticədə o və iclasda iştirak edən 8 din xadimi sənədi imzalayıblar. Bu, kadrlarda da görünür. Bəyanata iqamətgahda olmayan, lakin mətni razılaşdırılmış daha iki yepiskop da qoşulub. Paşinyan bəyanatı səsləndirib. Orada qeyd olunur ki, o və sənədi imzalayan yepiskoplar
- kilsənin faktiki rəhbərinin və onun yaxın çevrəsinin İncil prinsiplərinə uyğun yaşamaq və təbliğat aparmaq iqtidarında olmamasından narahatdırlar;
- kilsənin siyasətə cəlb edilməsinin, onun digər dövlətlərin maraqları naminə istifadəsinin antikanonik təcrübə olduğunu pisləyir və bunu qəbuledilməz hesab edirlər;
- kilsədə özbaşına idarəçilik və diskriminasiyanın ruhani həyatın normal axarının pozulmasına, daxili parçalanmaya, milli və mənəvi dəyərlərin tənəzzülünə səbəb olduğunu vurğulayırlar;
- mövcud vəziyyətə görə öz məsuliyyət və günah paylarını etiraf edirlər.
Bəyanatı imzalayan baş nazir və 10 din xadimi koordinasiya şurasına daxil olacaqlar. Məhz bu şura kilsənin islahatını öz üzərinə götürəcək. Şuranın tərkibi zamanla, onun bütün üzvlərinin razılığı ilə genişləndirilə bilər.
Paşinyan və 10 yepiskop fəaliyyət planı hazırlayıb
Yayımlanan videoda Paşinyan şuranın kilsənin islahatı üçün atmağı planlaşdırdığı addımları açıqlayıb:
- fəaliyyət proqramının açıqlanması,
- Erməni Apostol Kilsəsinin faktiki rəhbərinin taxtdan kənarlaşdırılması,
- Katolikosun müvəqqəti əvəzləyicisinin seçilməsi,
- müəyyən edilmiş prinsiplərin qorunması, din xadimlərinin layiqli davranışının təmin edilməsi və maliyyə şəffaflığı mexanizmlərini nəzərdə tutan nizamnamənin qəbulu,
- kilsə kanonları ilə müəyyən edilmiş qaydada bütün ermənilərin yeni Katolikosunun seçilməsi.
Birinci Taxt Üçkilsə kilsə hüquqlarının pozulması barədə xəbərdarlıq edir
Birinci Taxt da bəyanatla çıxış edib.
“Ermənistan hökumətinin başçısının kilsənin daxili həyatının tənzimlənməsi və islahatı bəhanəsi ilə atdığı addımlar
- birbaşa Ermənistan Konstitusiyasını pozur,
- kilsənin hüquqlarını, həm beynəlxalq səviyyədə tanınmış, həm də Ermənistan qanunvericiliyində təsbit olunmuş hüquqlarını pozur.
Yepiskopların bu cür antikilsə proseslərində iştirakı, eləcə də din xadimlərinə təzyiq qınanmalıdır. Kilsənin həyatına dair məsələlərin müzakirəsi yalnız müvafiq kilsə orqanlarında və kilsə kanonlarına uyğun şəkildə aparılır”, – deyə bəyanatda bildirilir.
Kontekst: Katolikos və onun qardaşı ilə bağlı ittihamlar
Paşinyan artıq yarım ildən çoxdur ki, Katolikosun taxtdan kənarlaşdırılması məsələsini vaxtaşırı gündəmə gətirir. Əvvəlcə baş nazir bildirib ki, II Qaregin subaylıq andını pozduğu və qız övladı olduğu üçün kilsəyə rəhbərlik edə bilməz. Daha sonra o, başqa bir ittiham da irəli sürüb. Paşinyan Patriarxın xarici xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqədə olduğunu bəyan edib.
Baş nazir eyni ittihamı II Qareginin qardaşına da yönəldib. Arxiyepiskop Ezras Nersisyan Rusiya və Novo-Naxçıvan yeparxiyasının rəhbəridir. 2025-ci ilin dekabrında hökumətyönlü civic.am saytı Patriarxın qardaşının SSRİ Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi ilə “Karo” agentura ləqəbi altında əməkdaşlıq etdiyini göstərən sənədin surətini dərc edib.
Şərh
Politoloq Robert Gevondyan “Cübbənin himayəsi altında siyasət oyunu” adlı məqaləsində kilsə ilə hakimiyyət arasındakı qarşıdurmanı şərh edib. Onun fikrincə, son hadisələr ruhani təbəqənin mövqelərini xeyli zəiflədib. Analitik, xüsusilə, yüksək rütbəli din xadimlərinin həbslərini nəzərdə tutur. Onlardan biri hakimiyyəti ələ keçirməyə çağırışlarda, digəri isə terror aktlarının planlaşdırılmasında ittiham olunur. Gevondyan hesab edir ki, ali ruhani təbəqənin nümayəndələri siyasi mübarizə aparırlar:
“Eyni zamanda, onlardan bəziləri hələ də aşkar reallıqları qəbul etməkdən imtina edir, radikal prorusiya yönlü müxalif qüvvələrdən dəstək alaraq onların təkliflərinin cazibəsinə qapılırlar.
Ermənistan demokratik dövlətdir. Burada hər bir şəxs siyasi arenaya çıxa, öz “oyununu” qura və hətta xarici qüvvələrin təsirindən istifadə edə bilər. Bu, ruhani təbəqəyə də aiddir. Lakin dünyada hər şey kimi, bunun da öz “qiyməti” var”.
Politoloq bildirir ki, siyasi mübarizəyə qoşulan bəzi din xadimləri öz ruhani statuslarından “əks-hücumlar”dan qorunmaq üçün vasitə kimi istifadə edirlər:
“Bu, onların mənəvi-dəyər baxımından iflasını təsdiqləməklə yanaşı, birbaşa Konstitusiyaya da ziddir. Lakin problem bununla bitmir. Bəzi din xadimləri daha da irəli gedir. Onlar siyasi arenadakı fəaliyyətlərinə verilən reaksiyanı “Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı” aksiya kimi təqdim edərək, özlərini çoxəsrlik erməni kilsəsi ilə eyniləşdirirlər”.
Onun fikrincə, qeyri-sabit geosiyasi şəraitdə bəzi kilsə xadimlərinin “siyasət oyunu”na aludəçiliyi və “cübbənin arxasında gizlənmək” cəhdləri yalnız Ermənistana deyil, eyni zamanda kilsəyə qarşı da xəyanətdir.
Paşinyan kilsədə islahatlar haqqında
